आढावा
मेट्रोलाईट ही एक भारतीय हलकी रेल्वे शहरी परिवहन प्रणाली आहे जी कमी अंदाजित प्रवासी असलेल्या शहरांसाठी आणि क्षेत्रांसाठी आणि विद्यमान मेट्रो प्रणालींसाठी पूरक मार्ग म्हणून तयार केली गेली आहे. मेट्रो मार्गाच्या तुलनेत कमी खर्चात कमी प्रवासी क्षमता पुरवण्यासाठी याची रचना करण्यात आली आहे. या प्रणालीमध्ये स्वतःचे समर्पित मार्ग आहेत जे रस्त्यापासून वेगळे आहेत. आर. आय. टी. ई. एस. ला अर्बन मास ट्रान्झिट कंपनीकडून (यू. एम. टी. सी.) सर्वेक्षण अहवाल प्राप्त झाला आहे. यू. एम. टी. सी. च्या अभ्यासाच्या आधारे, आर. आय. टी. ई. एस. ने तयार केलेल्या आराखड्याचा मसुदा सरकारला सादर केला जाईल. मंजुरी मिळाल्यानंतर 'मेट्रोलाईट' वर तपशीलवार प्रकल्प अहवाल (डी. पी. आर.) तयार करण्याचे नियोजन करण्यात आले आहे. गेल्या वर्षी नगरविकास विभागाच्या प्रधान सचिवांच्या अध्यक्षतेखाली झालेल्या बैठकीत मेट्रोलाईटच्या संकल्पनेवर तत्वतः सहमती झाली होती.
2025 मध्ये महाकुंभाच्या आधी संगम शहरातील प्रवाशांना ती उपलब्ध करून दिली जाईल, असा निर्णयही घेण्यात आला. फाफामऊ आणि बामरौली आणि अंदावा (झुंसी) ते बामरौली या दोन शहर मार्गांवर मेट्रोलाइटच्या कामकाजाचे सर्वेक्षण करण्यात आले आहे. या दोन्हीपैकी कोणताही एक मार्ग महाकुंभाच्या आधी सुरू होऊ शकत होता. आणखी एक विकास असा आहे की संगम शहरातील प्रवाशांपैकी बरेच लोक 2025 च्या महाकुंभापूर्वी विजेवर चालणारी बस घेऊ शकतील. प्रयागराजला 2025 पर्यंत 100 नवीन विजेवर चालणाऱ्या बसेस मिळतील. 2023 पर्यंत 50 बसेसच्या ताफ्यात विजेवर चालणाऱ्या वाहनांची भर घातली जाईल. बसची देखभाल नैनी येथे स्थापन केलेल्या चार्जिंग स्टेशनद्वारे केली जाईल. या पूर्णपणे वातानुकूलित बसगाड्यांमध्ये प्रवाशांची सुरक्षा, आरामदायक जागा आणि इतर आधुनिक सुविधांसाठी सी. सी. टी. व्ही. कॅमेरे ठेवण्याचा प्रस्ताव आहे. त्याच्या कार्यामुळे शहराचे प्रदूषण कमी होण्यास आणि कमी होण्यासही मदत होईल. डिसेंबर 2024 पर्यंत नियोजित नोंदणी प्रक्रिया पूर्ण होण्यापूर्वी मेच्या सुमारास प्रयागराजमध्ये बस येण्याचे नियोजन करण्यात आले आहे.
सध्या शहरातील पाच मार्गांवर पन्नास विजेवर चालणाऱ्या बसेस चालवल्या जातात. प्रयागराजमध्ये 150 विद्युत बसेस चालवण्याचा प्रस्ताव पाठवण्यात आला आहे; सध्या 50 कार्यरत आहेत आणि येत्या काही महिन्यांत अशा आणखी बसेस शहरात पोहोचण्याची अपेक्षा आहे. दरम्यान, सार्वजनिक बांधकाम विभागाने (पीडब्ल्यूडी) उत्तर मध्य रेल्वेच्या प्रयागराज-पंडित दीनदयाळ उपाध्याय (मुघलसराय) रेल्वे विभागात नैनी येथील चेओकी स्थानकावर रेल्वे ओव्हर ब्रिज (आरओबी) बांधण्यासाठी 41.88 कोटी रुपये मंजूर केले आहेत.
Get the Daily Metro & Rail Brief
Join 125,000+ metro and rail professionals. Project updates, new tenders and contract awards from across India, in your inbox every day.
मंत्रालयाकडून मंजुरी मिळाल्यानंतर आता आरओबीच्या कामाला गती मिळण्याची अपेक्षा आहे. यामुळे बांदा ते प्रयागराज प्रवास करणाऱ्यांसाठी दैनंदिन वाहतूक कोंडी कमी होण्यास मदत होईल. आरओबीला पाच वर्षांपूर्वी मंजुरी देण्यात आली होती. एन. सी. आर. ने मार्च 2022 पर्यंत आरओबीवर 7 कोटी रुपये खर्च केले होते. आर. ओ. बी. चा प्राथमिक स्तंभ पूर्ण झाला होता. दरम्यान, जमिनीच्या मालकीशी संबंधित काही मुद्द्यांमुळे लष्कराने बांधकामाला विरोध केल्यामुळे सुरू असलेले काम थांबवण्यात आले. काम सुरू ठेवण्यासाठी लष्कराची मंजुरी मिळाल्यानंतर पीडब्ल्यूडीने आता उर्वरित रकमेसाठी अर्थसंकल्प जारी केला आहे.
प्रयागराज मेट्रो
दोन मार्ग आणि एकोणतीस स्थानके असलेली प्रयागराज हलकी मेट्रो ही उत्तर प्रदेश मेट्रो रेल कॉर्पोरेशन लिमिटेडने (यू. पी. एम. आर. सी. एल.) प्रयागराज (अलाहाबाद), उत्तर प्रदेशसाठी प्रस्तावित केलेली हलकी रेल्वे वाहतूक (एल. आर. टी.) प्रणाली आहे. उत्तर प्रदेश सरकारने 2017 मध्ये उत्तर प्रदेश मेट्रो रेल कॉर्पोरेशनची (यू. पी. एम. आर. सी. एल.) सर्व भागधारकांना एकत्र आणण्यासाठी आणि पहिल्या टप्प्यातील प्रकल्प सुरू करण्यासाठी 'समन्वयक' म्हणून नियुक्ती केली. त्या वर्षाच्या उत्तरार्धात, आर. आय. टी. ई. एस. ला त्याचा व्यवहार्यता अहवाल आणि तपशीलवार प्रकल्प अहवाल तयार करण्याची जबाबदारी सोपवण्यात आली होती, जे दोन्ही नोव्हेंबर 2019 मध्ये प्रयागराज विकास प्राधिकरणाकडे (पी. डी. ए.) सादर करण्यात आले होते.
प्रमुख आकडेवारी
कार्यान्वितः 0 किमी
निर्माणाधीनः 0 कि. मी
मंजूरः 0 किमी
प्रस्तावित 42 किमी
मेट्रो मार्ग (प्रस्तावित)
मार्ग-1: फाफामऊमधील शांतीपुरम-नैनी
प्रकारः उंच
मार्ग-2: बमरौली-झुंसी
प्रकारः उंच
अलोपीबागजवळील परेड ग्राऊंडमध्ये इंटरचेंज स्टेशन बांधण्याचा प्रस्ताव आहे
निष्कर्ष
भारतातील मेट्रो रेल्वे जाळ्यांनी हे दाखवून दिले आहे की जेव्हा मेट्रो कार्यान्वित होते तेव्हा शहरांचे परिदृश्य कसे नाटकीयपणे बदलते. दिल्ली आणि बंगळुरूसारख्या मोठ्या शहरांना अशा प्रकल्पांचा मोठा फायदा झाला असला तरी पहिल्या आणि दुसऱ्या स्तरावरील शहरांमध्ये त्यांचा स्वीकार केल्याने या ठिकाणांच्या विकासाला गती मिळेल. आगामी प्रयागराज मेट्रो शहराच्या पायाभूत सुविधा आणि अर्थव्यवस्थेतही परिवर्तन घडवून आणेल असा अंदाज आहे.
प्रयागराज मेट्रो, ज्याला अलाहाबाद मेट्रो असेही म्हणतात, ही प्रयागराजसाठी प्रस्तावित हलकी रेल्वे प्रणाली आहे. या मेट्रो प्रकल्पात वीस किलोमीटरहून अधिक लांबीच्या दोन मार्गांचा समावेश करण्याचे नियोजन करण्यात आले आहे. विशेष म्हणजे, 2019 मध्ये रेल इंडिया टेक्निकल अँड इकॉनॉमिक सर्व्हिसने (आर. आय. टी. ई. एस.) प्रयागराज विकास प्राधिकरणाला एक सर्वसमावेशक प्रकल्प अहवाल सादर केला. 2025 मध्ये होणाऱ्या कुंभमेळ्यापूर्वी मेट्रोचे उद्घाटन होणार आहे.
प्रयागराज मेट्रो योजनेला 2016 मध्ये उत्तर प्रदेशचे तत्कालीन मुख्यमंत्री अखिलेश यादव यांच्या अध्यक्षतेखाली झालेल्या मंत्रिमंडळाच्या बैठकीत मंजुरी देण्यात आली होती. प्राथमिक कामे सुरू करण्यासाठी राज्य सरकारने 2019 च्या अर्थसंकल्पात 175 कोटी रुपयांची तरतूद केली. मनौरी ते त्रिवेणीपुरम (पूर्व-पश्चिम) आणि शांतीपुरम ते करचना (उत्तर-दक्षिण) असे दोन मार्ग या रेल्वे व्यवस्थेसाठी आखण्यात आले आहेत. पहिल्या मार्गात 20 स्थानके असतील, तर दुसऱ्या मार्गात 19 स्थानके असतील. या प्रकल्पाचा एकूण खर्च सुमारे 8,000 कोटी रुपये अपेक्षित आहे.