નવી દિલ્હી (મેટ્રો રેલ સમાચાર): પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીની અધ્યક્ષતામાં કેન્દ્રીય મંત્રીમંડળે ભારતીય રેલવેના પરિવર્તનકારી સંગઠનાત્મક પુનર્ગઠનને મંજૂરી આપી છે. આ ઐતિહાસિક સુધારાથી ભારતીય રેલવેને ભારતની વિકાસ યાત્રાનું વિકાસ એન્જિન બનાવવાના સરકારના વિઝનને હાંસલ કરવામાં ઘણી મદદ મળશે.
સુધારાઓમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છેઃ
રેલવેની હાલની આઠ ગ્રુપ એ સેવાઓનું ભારતીય રેલવે વ્યવસ્થાપન સેવા (/આર. એમ. એસ.) નામની કેન્દ્રીય સેવામાં એકીકરણ.
ચાર સભ્યો અને કેટલાક સ્વતંત્ર સભ્યો સાથે સી. આર. બી. ની આગેવાની હેઠળ કાર્યરત રેલવે બોર્ડનું પુનર્ગઠન
Get the Daily Metro & Rail Brief
Join 125,000+ metro and rail professionals. Project updates, new tenders and contract awards from across India, in your inbox every day.
ભારતીય રેલવે તબીબી સેવા (આઈઆરએમએસ) ની હાલની સેવાનું નામ બદલીને ભારતીય રેલવે આરોગ્ય સેવા (આઈઆરએચએસ) કરવામાં આવશે
રેલવે આગામી 12 વર્ષમાં 50 લાખ કરોડ રૂપિયાના પ્રસ્તાવિત રોકાણ સાથે મુસાફરોને સલામતી, ઝડપ અને સેવાઓના ઉચ્ચતમ ધોરણો પ્રદાન કરવા માટે એક મહત્વાકાંક્ષી કાર્યક્રમ ધરાવે છે. આ કાર્ય માટે ઝડપ અને વ્યાપ અને એક એકીકૃત, ચપળ સંગઠનની જરૂર છે જે આ કાર્ય પર એક મનથી કામ કરે અને પડકારોનો જવાબ આપવા માટે સક્ષમ હોય. આજના સુધારાઓ વર્તમાન સરકાર હેઠળ હાથ ધરવામાં આવેલા સુધારાઓની શ્રેણીમાં છે, જેમાં કેન્દ્રીય બજેટ સાથે રેલ બજેટનું વિલિનીકરણ, જી. એમ. અને ફિલ્ડ અધિકારીઓને સશક્ત બનાવવા માટે સત્તાનું પ્રતિનિધિમંડળ, સ્પર્ધાત્મક ઓપરેટરોને ટ્રેન ચલાવવાની મંજૂરી વગેરે સામેલ છે.
આગલા સ્તરના પડકારોનો સામનો કરવા અને હાલની વિવિધ મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવા માટે આ પગલું ભરવાની જરૂર હતી. વિશ્વભરની રેલવે પ્રણાલીઓથી વિપરીત, જેનું નિગમીકરણ કરવામાં આવ્યું છે, ભારતીય રેલવેનું સંચાલન સરકાર દ્વારા સીધા જ કરવામાં આવે છે. તે ટ્રાફિક, સિવિલ, મિકેનિકલ, ઇલેક્ટ્રિકલ, સિગ્નલ અને ટેલિકોમ, સ્ટોર્સ, પર્સનલ અને એકાઉન્ટ્સ વગેરે જેવા વિવિધ વિભાગોમાં ગોઠવવામાં આવે છે. આ વિભાગો ઉપરથી નીચે સુધી ઊભી રીતે અલગ પડે છે અને તેનું નેતૃત્વ રેલવે બોર્ડમાં સચિવ સ્તરના અધિકારી (સભ્ય) કરે છે. વિભાગની આ સંસ્થા રેલવેના પાયાના સ્તર સુધી ચાલે છે. સેવાઓનું એકીકરણ આ 'વિભાગીયતા' નો અંત લાવશે, રેલવેની સરળ કામગીરીને પ્રોત્સાહન આપશે, નિર્ણય લેવામાં ઝડપ લાવશે, સંસ્થા માટે સુસંગત દ્રષ્ટિ બનાવશે અને તર્કસંગત નિર્ણય લેવા માટે પ્રોત્સાહન આપશે.
પ્રકાશ ટંડન સમિતિ (1994), રાકેશ મોહન સમિતિ (2001), સેમ પિત્રોડા સમિતિ (2012) અને બિબેક દેબરૉય સમિતિ (2015) સહિત રેલવેમાં સુધારા માટે વિવિધ સમિતિઓ દ્વારા સેવાઓના એકીકરણની ભલામણ કરવામાં આવી છે.
7 અને 8 ડિસેમ્બર, 2019ના રોજ દિલ્હીમાં યોજાયેલી બે દિવસીય પરિષદ "પરિવર્તન સંસ્થા" માં રેલવે અધિકારીઓના જબરદસ્ત સમર્થન અને સર્વસંમતિ સાથે આ સુધારા હાથ ધરવામાં આવ્યા છે. આ ભાવના પર કામ કરવા અને રેલવે અધિકારીઓમાં વિશ્વાસ પેદા કરવા માટે કે તેમના સૂચનો મૂલ્યવાન છે, રેલવે બોર્ડે 8 ડિસેમ્બર, 2019ના રોજ જ પરિષદ દરમિયાન બોર્ડની અસાધારણ બેઠક યોજી હતી અને ઉલ્લેખિત સુધારાઓ સહિત સંખ્યાબંધ સુધારાઓની ભલામણ કરી હતી.
હવે આગામી ભરતી ચક્રથી "ભારતીય રેલવે વ્યવસ્થાપન સેવા" (આઈ. આર. એમ. એસ.) નામની એકીકૃત જૂથ 'એ' સેવા બનાવવાની દરખાસ્ત કરવામાં આવી છે. આગામી ભરતી વર્ષમાં ભરતીની સુવિધા માટે ડીઓપીટી અને યુપીએસસી સાથે પરામર્શ કરીને નવી સેવાની રચના કરવામાં આવશે. તે રેલવેને જરૂરિયાત મુજબ ઇજનેરો/બિન-ઇજનેરોની ભરતી કરવામાં સક્ષમ બનાવશે અને કારકિર્દીની પ્રગતિમાં બંને વર્ગોને સમાન તક પૂરી પાડશે. નિષ્પક્ષતા અને પારદર્શિતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે મંત્રીમંડળ દ્વારા નિયુક્ત વૈકલ્પિક તંત્રની મંજૂરી સાથે ડીઓપીટી સાથે પરામર્શ કરીને રેલવે મંત્રાલય દ્વારા સેવાઓની પદ્ધતિઓ અને એકીકરણ પર કામ કરવામાં આવશે. આ પ્રક્રિયા એક વર્ષમાં પૂર્ણ કરવામાં આવશે.
નવા ભરતી કરાયેલા અધિકારીઓ જરૂરિયાત મુજબ ઇજનેરી અને બિન-ઇજનેરી શાખાઓમાંથી આવશે અને તેમની યોગ્યતા અને વિશેષતા અનુસાર તેમની નિમણૂક કરવામાં આવશે જેથી તેઓ એક ક્ષેત્રમાં વિશેષતા મેળવી શકે, એકંદર પરિપ્રેક્ષ્ય વિકસાવી શકે અને તેમને વરિષ્ઠ સ્તરે સામાન્ય વ્યવસ્થાપન જવાબદારીઓ સંભાળવા માટે તૈયાર કરી શકાય. સામાન્ય વ્યવસ્થાપનની જગ્યાઓ માટેની પસંદગી યોગ્યતા આધારિત પ્રણાલી દ્વારા કરવામાં આવશે.
રેલવે બોર્ડ હવે વિભાગીય લાઇનો પર આયોજિત કરવામાં આવશે નહીં, અને તેના સ્થાને કાર્યાત્મક લાઇનો પર સંગઠિત પાતળા માળખા સાથે બદલવામાં આવશે. તેમાં એક અધ્યક્ષ હશે, જે ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, ઓપરેશન્સ અને બિઝનેસ ડેવલપમેન્ટ, રોલિંગ સ્ટોક અને ફાઇનાન્સ માટે જવાબદાર 4 સભ્યો સાથે 'ચીફ એક્ઝિક્યુટિવ ઓફિસર (સી. ઈ. ઓ.)' તરીકે કામ કરશે. અધ્યક્ષ ડીજી (એચઆર) ની સહાય સાથે માનવ સંસાધન (એચઆર) માટે જવાબદાર કેડર નિયંત્રણ અધિકારી હશે.
3 રેલવે બોર્ડમાંથી સર્વોચ્ચ સ્તરની જગ્યાઓ પરત કરવામાં આવશે અને રેલવે બોર્ડની બાકીની તમામ જગ્યાઓ તમામ અધિકારીઓ માટે ખુલ્લી રહેશે, પછી ભલે તેઓ ગમે તે સેવામાં હોય. બોર્ડમાં કેટલાક સ્વતંત્ર સભ્યો પણ હશે (સમયાંતરે સક્ષમ અધિકારી દ્વારા નક્કી કરવામાં આવતી સંખ્યા), જેઓ ઉદ્યોગ, નાણાં, અર્થશાસ્ત્ર અને વ્યવસ્થાપન ક્ષેત્રોમાં ટોચના સ્તરો સહિત ઊંડા જ્ઞાન અને 30 વર્ષના અનુભવ સાથે અત્યંત પ્રતિષ્ઠિત વ્યાવસાયિકો હશે.
સ્વતંત્ર સભ્યો રેલવે બોર્ડને વ્યૂહાત્મક દિશા નિર્ધારિત કરવામાં મદદ કરશે. પુનઃરચિત બોર્ડ બોર્ડની મંજૂરી પછી કામગીરી શરૂ કરશે, જેથી અધિકારીઓને પુનઃરચિત બોર્ડમાં નિયુક્ત કરવામાં આવે અથવા તેમની નિવૃત્તિ સુધી સમાન પગાર અને હોદ્દા પર ગોઠવવામાં આવે તેની ખાતરી કરવામાં આવે.