ઉત્તરાખંડ અને અન્ય ઘણા રાજ્યોમાંથી, ખાસ કરીને પર્વતીય વિસ્તારો અને પર્વતીય વિસ્તારોમાં મેટ્રો રેલ પરિયોજનાઓને નકારી કાઢવામાં આવી રહી હોવાથી, હવે ઘણી રાજ્ય સરકારો તેમના રાજ્યમાં પહોંચ વધારવા માટે જાહેર પરિવહન તરીકે પી. આર. ટી., કેબલ કાર અને રોપવે પ્રણાલીઓ સ્થાપિત કરવા આતુર છે.
સરકાર મુસાફરોની રોપવે વ્યવસ્થામાં રસ લઈ રહી છે. તે પણ ધ્યાનમાં લેવામાં આવે છે કે રોપવે સિસ્ટમ શહેરી પરિવહન પ્રદાન કરવા માટે એક વિકલ્પ બની શકે છે.
રોપવે સિસ્ટમ એ એક પ્રકારનું નૌકાદળ ઉઠાવવાનું ઉપકરણ છે જેનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે નદીઓ અથવા કોતર પર લાઇટ સ્ટોર્સ અને સુવિધાઓનું પરિવહન કરવા માટે થાય છે.
પર્સનલ રેપિડ ટ્રાન્ઝિટ (પી. આર. ટી.) જેને પોડ કાર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ એક જાહેર પરિવહન માધ્યમ છે જે ખાસ રીતે બનાવવામાં આવેલા માર્ગદર્શિકાઓના નેટવર્ક પર કામ કરતા નાના સ્વચાલિત પરિવહન પર ભાર મૂકે છે. વ્યક્તિગત ઝડપી પરિવહન એ એક પ્રકારનું સ્વચાલિત માર્ગદર્શિકા પરિવહન છે, જે પ્રણાલીનો એક વર્ગ છે જેમાં નાના સબવે પ્રણાલીઓ માટે મોટા વાહકોનો પણ સમાવેશ થાય છે.
Get the Daily Metro & Rail Brief
Join 125,000+ metro and rail professionals. Project updates, new tenders and contract awards from across India, in your inbox every day.
આ રોપવે સિસ્ટમનો અમલ કરવા માટે, સરકારે દિલ્હી મેટ્રો રેલ કોર્પોરેશન (ડીએમઆરસી) ને આને આગળ અમલમાં મૂકવા કહ્યું છે. પરિવહન વ્યવસ્થામાં સુધારો કરવા માટે સરકારનું આ પગલું ખૂબ જ જરૂરી લાગે છે કારણ કે રોપવે, કેબલ કાર અથવા પી. આર. ટી. સિવાય મેટ્રોનો કોઈ વિકલ્પ નથી.
આ પરિવહન પ્રણાલીના ઘણા ફાયદાઓ પણ છે જે નીચે મુજબ છે-તે ઓછું પ્રદૂષણ અને ભીડ દૂર કરવા માટેનું પરિવહન છે કારણ કે આ પ્રણાલી અન્ય તમામ પરિવહન વિકલ્પોની તુલનામાં સૌથી ઓછું કાર્બન ઉત્સર્જન ધરાવે છે. ઉપરાંત, આ પરિવહન પ્રણાલી વિકલ્પ એક જૂનો ચકાસાયેલ અને અજમાવેલો વિકલ્પ છે જે સમગ્ર વિશ્વમાં સફળતાપૂર્વક કાર્યરત છે. રોપવે સિસ્ટમ અત્યાર સુધી ખૂબ જ પર્યાવરણને અનુકૂળ છે કારણ કે આપણે જોઈ શકીએ છીએ કે જંગલોને કાપવાની જરૂર નથી કારણ કે તે પરિવહન પ્રણાલીના કોરિડોર હેઠળ ન હોઈ શકે.
આ ઉપરાંત, સરકારે નીતિ આયોગે સૂચવેલા વૈશ્વિક સ્તરે સ્વીકૃત યુરોપિયન સી. ઈ. એન. ધોરણોની સલામતી અને ગ્રેડમાંથી પણ પસાર થયું છે. ઉપરાંત, કેનેડિયન/અમેરિકન ધોરણો જેવા વિવિધ ધોરણો ઉપલબ્ધ છે, પરંતુ તેમાં શહેરી પરિવહન, પ્રવાસન, સાહસ, લેઝર વગેરેથી શરૂ થતા બજાર વિભાગોમાં રોપવેની સુરક્ષાની ખાતરી કરવા માટે ઘણી તકનીકીઓએ CEN ધોરણો દ્વારા સલામત, ઉચ્ચ-ગુણવત્તાવાળી અને વિશ્વસનીય રોપવે સિસ્ટમ માટેના ધોરણ તરીકે લેવામાં આવ્યા છે.
ડિસેમ્બર 2019માં ઉત્તરાખંડ મેટ્રો રેલ કોર્પોરેશન માટે શહેરી વિકાસ મંત્રી મદન કૌશિક અને દિલ્હી મેટ્રો રેલ કોર્પોરેશનના નિદેશક (બી. ડી.) એસ. ડી. શર્મા વચ્ચે સમજૂતી કરાર પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા. ડી. એમ. આર. સી. ને ઉત્તરાખંડના દહેરાદૂનમાં રોપવેના વિકાસ માટે વિગતવાર પ્રોજેક્ટ રિપોર્ટ (ડી. પી. આર.) તૈયાર કરવાની જવાબદારી સોંપવામાં આવી હતી. આગામી ચારથી છ મહિનામાં ડી. પી. આર. તૈયાર થઈ જશે. આ પછી લગભગ બે વર્ષમાં રોપવે દ્વારા પરિવહન વ્યવસ્થા શરૂ કરવામાં આવશે.
ઉત્તરાખંડના શહેરી વિકાસ મંત્રી શ્રી મદન કૌશિકે જણાવ્યું હતું કે, દહેરાદૂનમાં પ્રવાસીઓની સંખ્યા સતત વધી રહી છે અને વસ્તીની જરૂરિયાત પણ નિયમિતપણે વધી રહી છે.
આવી સ્થિતિમાં સરકારે જાહેર પરિવહનની સુધારણા માટે આ મહત્વપૂર્ણ પગલું ભર્યું છે. જો બધું યોજના મુજબ થાય, તો તે પૂર્ણ થવામાં દોઢ વર્ષ લાગશે. આ પ્રોજેક્ટનો ખર્ચ આશરે રૂ. 2,000 કરોડ થશે, જે મેટ્રો રેલ ટ્રાન્ઝિટ સિસ્ટમ (એમઆરટીએસ) કરતા ઘણો ઓછો ખર્ચ હશે.
શરૂઆતમાં રોપવે પ્રોજેક્ટ માટે બે કોરિડોર વિકસાવવામાં આવશે. ત્યાં 10-12 મુસાફરોની ક્ષમતા ધરાવતા પોડ્સ/કાર હશે જે રોપવે પર ચાલશે. પ્રથમ કોરિડોર એફઆરઆઈથી ઘંટાઘર થઈને રેસ્પના સુધી બનાવવામાં આવશે અને બીજો કોરિડોર આઇએસબીટીથી રાજપુર રોડ સુધી બનાવવામાં આવશે.
તેને દહેરાદૂનની પરિવહન વ્યવસ્થામાં સુધારો કરવા માટે એક સફળતા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. ઉત્તરાખંડ સરકાર ભારપૂર્વક જણાવે છે કે અત્યાર સુધી દેશના અન્ય કોઈ સ્થળ અને શહેરમાં જાહેર પરિવહન માટે રોપવે સિસ્ટમનો ઉપયોગ કરવામાં આવતો નથી. આવી સ્થિતિમાં, દૂન શહેર જાહેર પરિવહન તરીકે રોપવે સિસ્ટમ ધરાવતું ભારતનું પ્રથમ શહેર બનશે.
એમઓયુ પર હસ્તાક્ષર કર્યા પછી ઉત્તરાખંડ સરકારે ડી. પી. આર. બનાવવા માટે ડી. એમ. આર. સી. ને 43 લાખ રૂપિયાનો પ્રથમ હપ્તો પણ જારી કર્યો છે.
અહીં એ ઉલ્લેખ કરવો યોગ્ય છે કે ઉત્તરાખંડ સરકારે દેહરાદૂન લાઇટ મેટ્રો રેલની શક્યતાઓ અને વિગતવાર પ્રોજેક્ટ અહેવાલોને અંતિમ સ્વરૂપ આપવા માટે 5,000 કરોડ રૂપિયાથી વધુનો ખર્ચ કર્યો છે.
દહેરાદૂન રોપવે પ્રોજેક્ટની હાઇલાઇટ્સ
- રોપવે 20 થી 25 કિમીની અંદર ચાલશે.
- રોપવે પ્રોજેક્ટ પર ₹1 કરોડનો ખર્ચ કરવામાં આવશે.
- રોપવે પ્રોજેક્ટની ડી. પી. આર. 6 મહિનામાં તૈયાર થઈ જશે.
- ટેન્ડર પછી 2 વર્ષની વચ્ચે પ્રોજેક્ટ તૈયાર કરવો પડશે.
- શરૂઆતમાં રોપવે પ્રોજેક્ટ હેઠળ બે રૂટ બનાવવામાં આવશે.
- પ્રથમ રૂટ એફઆરઆઈથી રેસ્પના વાયા ઘંટાઘર સુધી બનાવવામાં આવશે
- બીજો ISBT થી રાજપુર રોડ (કંડોલી) સુધી જશે.
- રોપવેની પરિવહન ક્ષમતા લગભગ 10-12 મુસાફરોની હશે.
આ લેખ સૌપ્રથમ મેટ્રો રેલ ન્યૂઝ એપ્રિલ 2020 (વોલ્યુમ IV, ઇશ્યૂ 40, પેજ નંબર 42-43) માં દેખાયો હતો
This post does a fantastic job highlighting the potential of ropeways and PRT systems as viable alternatives for urban transport. It’s fascinating to see how they can complement existing metro networks and address congestion in densely populated areas. Looking forward to seeing more cities adopt these innovative solutions!