શ્રી કુમાર કેશવ, આઈ. આર. એસ. ઈ. (ઇન્ડિયન રેલ્વે સર્વિસ ઓફ એન્જિનિયર્સ) અધિકારી અને આઈ. આઈ. ટી.-કાનપુર (એમ. ટેક) અને આઈ. આઈ. ટી.-રૂરકી (બી. ઈ.) ના સુવર્ણ ચંદ્રક વિજેતા ઇજનેરે 18મી ઓગસ્ટ, 2014ના રોજ કંપનીના મેનેજિંગ ડિરેક્ટર તરીકેનો કાર્યભાર સંભાળ્યો હતો. દિલ્હી મેટ્રો રેલ કોર્પોરેશન (ડીએમઆરસી) માં ડિરેક્ટર (પ્રોજેક્ટ અને પ્લાનિંગ) તરીકે, તેમને દિલ્હી મેટ્રોમાં વિવિધ પ્રોજેક્ટ્સ સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ કરવા અને શરૂ કરવાનો શ્રેય આપવામાં આવે છે.
તેમણે 11મી કોમનવેલ્થ ગેમ્સ, 2010 દરમિયાન રાષ્ટ્રની પ્રતિષ્ઠા જાળવી રાખી હતી, જ્યારે તેમણે 3જી ઓક્ટોબર 2010ના રોજ-કોમનવેલ્થ ગેમ્સની શરૂઆતના દિવસે જ-કેન્દ્રીય સચિવાલય-બદરપુર મેટ્રો પ્રોજેક્ટની શરૂઆત કરી હતી, જ્યારે લગભગ લોકો વૈશ્વિક રમતગમતની ભવ્યતાના મુખ્ય સ્થળ-જવાહરલાલ નહેરુ સ્ટેડિયમ સુધી પહોંચવા માટે દિલ્હી મેટ્રો દ્વારા મુસાફરી કરતા હતા.
લખનૌ મેટ્રો પ્રોજેક્ટના સંદર્ભમાં, તે એક સ્વપ્ન છે જે તેમના દ્વારા સાકાર થઈ રહ્યું છે. લખનૌ મેટ્રો એ ઉત્તર પ્રદેશના લોકોનો એક સ્વપ્ન પ્રોજેક્ટ છે, જે શ્રી કુમાર કેશવના નેતૃત્વમાં મેટ્રો ઇજનેરો દ્વારા અમલમાં મૂકવામાં આવી રહ્યો છે. આ પ્રોજેક્ટ માટે દિવસ-રાત કામ ચાલી રહ્યું છે અને મેનેજિંગ ડિરેક્ટરે 1લી ડિસેમ્બર, 2016ના રોજ માત્ર બે વર્ષ અને બે મહિનાના સમયગાળામાં મેટ્રો કોરિડોરની ટ્રાયલ શરૂ થાય તે માટે કોઈ કસર છોડી નથી, જે પોતે જ એક વિક્રમ છે, જેનાથી 'મેટ્રો મેન' ડૉ. ઇ. શ્રીધરને કહ્યું તેમ દેશમાં અત્યાર સુધીમાં સૌથી ઝડપી મેટ્રો પ્રોજેક્ટ અમલીકરણ બનવાનું ગૌરવ પ્રાપ્ત થયું છે.
લખનૌ મેટ્રો એ ઉત્તર ભારતના ઉત્તર પ્રદેશ રાજ્યના લખનૌ શહેરમાં સેવા આપતી ઝડપી પરિવહન વ્યવસ્થા છે. આ લાઇનનું નિર્માણ 27 સપ્ટેમ્બર 2014ના રોજ ટ્રાન્સપોર્ટ નગરથી ચારબાગ રેલવે સ્ટેશન સુધીના 8.5 કિમી (5.3 mi) વિસ્તાર સાથે શરૂ થયું હતું, જેણે 5 સપ્ટેમ્બર 2017ના રોજ તેની વ્યાવસાયિક કામગીરી શરૂ કરી હતી, જે તેને દેશની સૌથી ઝડપી નિર્મિત મેટ્રો રેલ પ્રણાલી બનાવે છે. લખનૌ મેટ્રોએ તાજેતરમાં ઉત્તર-દક્ષિણ કોરિડોરના બાકીના ભાગનું સફળ લોડ પરીક્ષણ પૂર્ણ કર્યું હતું. મેટ્રો રેલ ન્યુઝે લખનૌ મેટ્રો રેલ કોર્પોરેશનના મેનેજિંગ ડિરેક્ટર શ્રી કુમાર કેશવ સાથે મુલાકાત કરી છે. અહીં ઇન્ટરવ્યૂના અંશો છેઃ
Get the Daily Metro & Rail Brief
Join 125,000+ metro and rail professionals. Project updates, new tenders and contract awards from across India, in your inbox every day.
મેટ્રોને આજે જે છે તે બનાવતી વખતે તમને કઈ મુખ્ય ચિંતાઓનો સામનો કરવો પડ્યો?
લખનૌ મેટ્રો, શહેરનું ગૌરવ છે. એવું લાગે છે કે ગઈકાલની જેમ જ જ્યારે અમે 5 સપ્ટેમ્બર, 2017ના રોજ પ્રથમ વખત લખનૌ મેટ્રો માટે વ્યાવસાયિક કામગીરી શરૂ કરી હતી. નવાબ શહેરમાંથી પસાર થતા મેટ્રોના સ્વપ્નથી માંડીને ઉત્તર-દક્ષિણ કોરિડોરના સમગ્ર ભાગને જાહેર જનતા માટે ખોલવા સુધીની આ યાત્રા લખનૌ મેટ્રો પ્રોજેક્ટ પાછળની સમગ્ર ટીમની પડકારો, સિદ્ધિઓ અને લાગણીઓ અને સખત મહેનતનું એક રોલર કોસ્ટર સવારી રહી છે અને ત્યારથી તેણે પાછળ વળીને જોયું નથી. લખનૌ, રાજધાની શહેર હોવાથી, મેટ્રો નિર્માણ એક મુશ્કેલ વિષય હતો. સદનસીબે, અમે લોકો સાથે સતત વાતચીત દ્વારા અનુકૂળ જનમત મેળવવામાં સફળ રહ્યા. લખનૌ મેટ્રોએ દેશમાં અત્યાર સુધીમાં સૌથી ઝડપી મેટ્રો પ્રોજેક્ટ અમલીકરણ બનવાનું ગૌરવ હાંસલ કર્યું છે. પ્રોજેક્ટ પૂર્ણ કરવા માટે સમય સામે દોડવું એ અમારા માટે એક મોટો પડકાર હતો. અમે જે અન્ય પડકારોનો સામનો કર્યો તે ઇજનેરી બાંધકામ સાથે સંબંધિત હતા. લખનૌ એક જૂનું વારસાનું શહેર હોવાથી, વસ્તીવાળા વિસ્તારોમાં બાંધકામ સૌથી પડકારજનક હતું.
મહેરબાની કરીને અમને મેટ્રો રેલ પ્રોજેક્ટની હાલની સ્થિતિ વિશે માહિતી આપો.
લખનૌ મેટ્રોએ તાજેતરમાં ઉત્તર-દક્ષિણ કોરિડોરના બાકીના ભાગનું સફળ લોડ પરીક્ષણ પૂર્ણ કર્યું છે. અમે આ પટ્ટા પર ટ્રાયલ રન પણ શરૂ કરી દીધું છે. અહીં અને દેશમાં અન્યત્ર ઘણા ટેકનિકલ નિષ્ણાતો આને ચૌધરી ચરણ સિંહ આંતરરાષ્ટ્રીય વિમાનમથકથી મુન્શીપુલિયા સુધીના એક કિલોમીટર લાંબા કોરિડોર માટે વધુ એક સીમાચિહ્નરૂપ તરીકે જોઈ રહ્યા છે. મેટ્રોની કામગીરી ફેબ્રુઆરી સુધીમાં પૂર્ણ થવાની શક્યતા છે, જે એપ્રિલ 2019ની પ્રારંભિક સમયમર્યાદા કરતાં ઘણી આગળ છે.
આ સફર સરળ નહોતી પરંતુ તે ચોક્કસપણે પરિણામની કિંમત છે. અમે બાંધકામના સમગ્ર તબક્કા દરમિયાન અગણિત પડકારોનો સામનો કર્યો હતો પરંતુ જેમ સાચું કહેવામાં આવ્યું છે તેમ 'તમારી સામે જે અવરોધો હોવા છતાં નિશ્ચય તમને આગળ વધવાનો સંકલ્પ આપે છે', અમે આગળ વધતા રહ્યા અને બાકીનો ઇતિહાસ છે. સ્ટીલની બનેલી ટીમ સાથે લખનૌ મેટ્રો માસ રેપિડ ટ્રાન્ઝિટ સિસ્ટમના ક્ષેત્રમાં શ્રેષ્ઠતાના ઉત્તમ ઉદાહરણ તરીકે ઉભરી આવી છે.
એલ. એમ. આર. સી. એલ. એ પર્યાવરણની સલામતી અને સૌર ઉર્જાના ઉપયોગ માટે કયા પગલાં લીધાં છે?
ઊર્જાનું સંરક્ષણ કરવા અને ઊર્જાના નવીનીકરણીય સ્રોતોનો ઉપયોગ કરવા માટે, લખનૌ મેટ્રોએ ટ્રેનોમાં રિજનરેટિવ બ્રેકિંગ જેવી ઘણી પહેલ હાથ ધરી છે, જેના પરિણામે ટ્રેક્શન ઊર્જાની બચત થશે, એર કન્ડીશનીંગ સિસ્ટમમાં ભૂગર્ભ સ્ટેશનો માટે 1 ટકા માપદંડનો ઉપયોગ થશે, તમામ લિફ્ટ્સ અને એસ્કેલેટર્સ માટે વેરિયેબલ વોલ્ટેજ વેરિયેબલ ફ્રિક્વન્સી (વિવિવીએફ) ડ્રાઇવનો ઉપયોગ થશે, સ્ટેશનો પર એલઇડી લાઇટની જોગવાઈ, પર્યાવરણીય નિયંત્રણ સિસ્ટમ (ઇસીએસ) માટે ઊર્જા કાર્યક્ષમ ઉપકરણોનો ઉપયોગ અને ભૂગર્ભ સ્ટેશનો માટે ટનલ વેન્ટિલેશન સિસ્ટમ (ટીવીએસ) સિસ્ટમ વગેરે. હાલમાં, લખનૌ મેટ્રોએ ટ્રાન્સપોર્ટ નગર કાર મેન્ટેનન્સ ડેપોમાં સ્ટેબ્લિંગ અને ઇન્સ્પેક્શન શેડ પર છત પર માઉન્ટ થયેલ ફોટો વોલ્ટેઇક સેલમાંથી રેસ્કો મોડેલ હેઠળ 30-35-2 મેગાવોટ સૌર ઊર્જાનું આયોજન કર્યું છે. આ તમામ નવીન પગલાંઓને કારણે, સમાજ માત્ર 5 વર્ષમાં પ્રોજેક્ટ પરના સમગ્ર રોકાણ ખર્ચની વસૂલાત કરી શકશે, પ્રોજેક્ટનો વળતરનો આર્થિક દર (EIRR) 1.5% છે. ટકાઉ વાતાવરણ ઊભું કરવા માટે એલ. એમ. આર. સી. ના મેટ્રો સ્ટેશનો અને ડેપોને ભારતીય ગ્રીન બિલ્ડિંગ કાઉન્સિલ (આઇ. જી. બી. સી.) ના ધોરણો અનુસાર 'ગ્રીન' ઇમારતો તરીકે ડિઝાઇન અને બનાવવામાં આવ્યા છે. આ ઉપરાંત, 5 જૂન, 2017ના રોજ વિશ્વ પર્યાવરણ દિવસના પ્રસંગે, એલ. એમ. આર. સી. ને આંતરરાષ્ટ્રીય ધોરણો સાથે સંસ્થાના પાલનની માન્યતામાં આંતરરાષ્ટ્રીય માનકીકરણ સંગઠન (આઇએસઓ) 14001:2004 અને વ્યવસાયિક આરોગ્ય અને સલામતી મૂલ્યાંકન શ્રેણી (ઓએચએસએએસ) 18001:2007 પ્રમાણપત્રો એનાયત કરવામાં આવ્યા છે.
લખનૌ મેટ્રોએ અત્યાર સુધીમાં 410 વૃક્ષોનું સ્થળાંતર કર્યું છે અને ડિઝાઇનમાં ફેરફાર કરીને કુલ 537 વૃક્ષોની જાળવણી કરવામાં આવી છે. એલ. એમ. આર. સી. ના તમામ સ્ટેશનો અને ટ્રેનોમાં એલ. ઈ. ડી. લાઈટ્સનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. ટ્રાન્સપોર્ટ નગર ડેપોમાં 1.0 એમડબલ્યુપી ક્ષમતા ધરાવતો સોલર-રૂફ પ્લાન્ટ સ્થાપિત કરવામાં આવ્યો છે. તેની સાથે, ડેપોમાં વેસ્ટ કમ્પોસ્ટિંગ મશીન સ્થાપિત કરવામાં આવ્યું છે ઉત્તર-દક્ષિણ કોરિડોરનું કામ ફેબ્રુઆરી 2019 સુધીમાં પૂર્ણ થવાની સંભાવના છે, કૃપા કરીને આ કોરિડોર વિશે વિસ્તૃત માહિતી આપો.
ચૌધરી ચરણ સિંહ હવાઈમથકથી મુન્શીપુલિયા સુધીના 23 કિલોમીટરના માર્ગમાં 21 સ્ટેશન હશે. આ લાંબા માર્ગ માટે મહત્તમ ભાડું 60 રૂપિયા હશે. હાલમાં, મુનશીપુલિયાથી એરપોર્ટ સુધી પહોંચવામાં લગભગ 90 મિનિટનો સમય લાગે છે, પરંતુ એકવાર માર્ગ કાર્યરત થઈ જાય પછી, આ અંતર 40 મિનિટમાં પૂર્ણ થઈ જશે, અને કોઈને પણ ટ્રાફિક જામની સમસ્યાઓનો સામનો કરવો પડશે નહીં.
આ કોરિડોર માટે વિશિષ્ટ પડકારો શું છે અને તેને કેવી રીતે દૂર કરવામાં આવ્યો છે?
આ પટ્ટા પર સૌથી મુશ્કેલ કામ ગોમતી નદી પર 177 મીટર લાંબા કેન્ટિલીવર પુલનું નિર્માણ હતું. ઉચ્ચ કૌશલ્ય ધરાવતી ટેકનોલોજી, સાધનો અને સૌથી મહત્વપૂર્ણ સાધનોનો ઉપયોગ કરીને અમારી ટીમના દિવસ-રાતના સતત પ્રયાસોએ પડકારને પાર પાડ્યો છે.
આ કોરિડોરની વિશિષ્ટ લાક્ષણિકતાઓ શું છે અને શું તમે અપેક્ષા રાખો છો કે આ કોરિડોર લખનૌ મેટ્રોની એકંદર સવારીને વેગ આપવામાં મદદ કરશે?
આ કોરિડોરનું સંચાલન ચોક્કસપણે લખનૌ મેટ્રોની એકંદર સવારીને પ્રોત્સાહન આપશે.
અમે મુસાફરોને ધ્યાનમાં રાખીને કેટલીક અનોખી પહેલ પણ કરી છે. લખનૌ મેટ્રો એ દેશની પ્રથમ મેટ્રો છે જેણે રેડિયો સિટી 91.1 FM સાથે પોતાનું એફએમ રેડિયો શરૂ કર્યું છે. તે હવે લખનૌ મેટ્રોના મુસાફરો માટે તમામ મેટ્રો સ્ટેશનો પર વિશેષ સામગ્રી, જાહેર ઘોષણાઓ, જિંગલ્સ અને મધુર સંગીત પ્રદાન કરી રહ્યું છે. સરકારના 'ડિજિટલ ઇન્ડિયા' અભિયાનને વેગ આપવા અને મેટ્રો મુસાફરોને વિસ્તૃત લાભ આપવા માટે, લખનૌ મેટ્રોએ તેના તમામ કાર્યરત મેટ્રો સ્ટેશનો પર તેના 'ગો સ્માર્ટ' કાર્ડ વપરાશકર્તાઓને મફત વાઇ-ફાઇ સુવિધા પૂરી પાડવાનું શરૂ કર્યું.
ટ્રાન્સપોર્ટ નગરથી ચારબાગ રેલ્વે સ્ટેશન વિક્રમી સમયમાં બનાવવામાં આવ્યું હતું, જેનાથી લખનૌ મેટ્રો દેશની સૌથી ઝડપી મેટ્રો રેલ વ્યવસ્થા બની હતી. બીજા કોરિડોર માટે પણ આવી જ સિદ્ધિ હાંસલ કરવામાં આવી રહી છે કારણ કે તે તેની સમયમર્યાદા કરતાં બે મહિના આગળ છે. આ કેવી રીતે શક્ય બન્યું?
લખનૌ જેવા શહેરમાં મેટ્રોનું નિર્માણ પોતે જ એક પડકાર છે. માત્ર ત્રણ વર્ષથી ઓછા સમયગાળામાં, લખનૌ મેટ્રોએ વિશ્વ વિક્રમ બનાવ્યો છે અને અત્યાર સુધીમાં અમલમાં મુકાયેલી સૌથી ઝડપી મેટ્રો બનવાનું ગૌરવ પ્રાપ્ત કર્યું છે. ટ્રાન્સપોર્ટ નગર અને ચારબાગ વચ્ચે ઉત્તર-દક્ષિણ મેટ્રો કોરિડોર (તબક્કો 1એ) નો 8.5 કિમીનો "પ્રાયોરિટી કોરિડોર" ખૂબ જ સખત સમયમર્યાદામાં પૂર્ણ કરવામાં આવ્યો છે, જેમાં આઠ એલિવેટેડ મેટ્રો સ્ટેશન સામેલ છે. તે મેટ્રો રેલ પ્રોજેક્ટના અમલીકરણના ઇતિહાસમાં એક સીમાચિહ્નરૂપ સિદ્ધિ છે જેણે દેશમાં મેટ્રો નિર્માણમાં એક નવો માપદંડ સ્થાપિત કર્યો છે. એ જ રીતે અમે તાજેતરમાં ઉત્તર-દક્ષિણ કોરિડોરના બાકીના ભાગનું સફળ લોડ પરીક્ષણ પૂર્ણ કર્યું છે. અહીં અને દેશમાં અન્યત્ર ઘણા ટેકનિકલ નિષ્ણાતો આને ચૌધરી ચરણ સિંહ આંતરરાષ્ટ્રીય વિમાનમથકથી મુન્શીપુલિયા સુધીના એક કિલોમીટર લાંબા કોરિડોર માટે વધુ એક સીમાચિહ્નરૂપ તરીકે જોઈ રહ્યા છે. મેટ્રોની કામગીરી ફેબ્રુઆરી સુધીમાં પૂર્ણ થવાની શક્યતા છે, જે એપ્રિલ 2019ની પ્રારંભિક સમયમર્યાદા કરતાં ઘણી આગળ છે. આ બધું સંપૂર્ણપણે ટીમ વર્ક અને એક સ્વપ્નને કારણે પ્રાપ્ત થયું છે જેની શરૂઆત આપણે બધાએ લખનૌને વિશ્વ કક્ષાની પરિવહન વ્યવસ્થા આપવાની સાથે કરી હતી. હું આ સિદ્ધિનો શ્રેય લખનઉના લોકોને પણ આપીશ, જેમણે શરૂઆતથી જ આ પરિયોજનાને ખૂબ જ ટેકો આપ્યો છે. તેમની ધીરજ અને સહયોગને કારણે જ આપણે 'નવાબોનું શહેર "માં મેટ્રોનું આ સપનું સાકાર કરી શક્યા છીએ.
અન્ય કોઈપણ માહિતી, તમે મેટ્રો રેલ ઉદ્યોગોમાં તકનીકી વિકાસના સંદર્ભમાં અમારી સાથે શેર કરવા માંગો છો.
ટિકિટિંગ એ રેલ અને મેટ્રોમાં સૌથી નવીન ક્ષેત્રોમાંનું એક રહ્યું છે, જે કદાચ સ્માર્ટ-કાર્ડ પ્રણાલીઓમાં સૌથી વધુ દૃશ્યમાન છે, જે વિશ્વના પરિવહન નેટવર્કની વધતી સંખ્યામાં કાગળની ટિકિટોને પાછળ છોડી દે છે. આગામી વિકાસ વર્ચ્યુઅલ એજન્ટ્સ હોઈ શકે છે, જે અનિવાર્યપણે સ્ટેશન કમ્પ્યુટર પર ટિકિટ ઓફિસ, વેન્ડિંગ મશીન અને કોલ સેન્ટરનું સંયોજન પ્રદાન કરે છે. વર્ચ્યુઅલ એજન્ટનો ઉપયોગ કરનાર પેસેન્જર 'વાસ્તવિક વ્યક્તિ' સાથે 'વાસ્તવિક સમય' માં વાત કરી શકે છે, જે વિડિયો લિંક સિવાય ટિકિટ વિંડો પર રહેવાનો સમાન અનુભવ પ્રદાન કરે છે. તમે જે ટિકિટ એજન્ટ સાથે વાત કરો છો તે સંભવતઃ કેન્દ્રીય ટિકિટ ઓફિસના કેન્દ્રમાં હશે.
મેટ્રો રેલ ન્યૂઝ પોર્ટલ પર દૈનિક સમાચાર અપડેટ્સ પ્રકાશિત કરવા ઉપરાંત, અમારું માસિક સામયિક ભારતમાં શહેરી પરિવહનમાં ક્રોનિકલ ડેવલપમેન્ટને આવરી લે છે. તમને શું લાગે છે કે અમે સમગ્ર દેશમાં રેલવે ઉદ્યોગો સાથે ભાગીદારી કરીને તેમના પ્રોજેક્ટના વિકાસને લોકપ્રિય બનાવી શકીએ?
ભારતમાં શહેરી પરિવહનમાં ક્રાંતિકારી સુધારો થઈ રહ્યો છે; જો તમે તમારા સામયિક દ્વારા આ યાત્રાને કેપ્ચર કરશો તો તે અદ્ભુત હશે. તમે રેલવે, ઝડપી પરિવહન પ્રણાલીઓ અને ધોરીમાર્ગોમાંથી પ્રોજેક્ટ લઈ શકો છો અને તેમને તમારા સામયિકમાં દર્શાવી શકો છો. આ ફીચર સ્ટોરીમાં પ્રોજેક્ટની વિભાવના, વિકાસ અને અમલીકરણની સમગ્ર યાત્રાને આવરી લેવી જોઈએ.
(ઇન્ટરવ્યૂ મેટ્રો રેલ ન્યૂઝ ફેબ્રુઆરી 2019 આવૃત્તિમાં દેખાય છે)
ડિસ્કવર મેગેઝિન માટે આજે જ સબ્સ્ક્રાઇબ કરો અને ઊંડાણપૂર્વકના લેખો મેળવો અને વધુ સીધા તમારા દરવાજા પર પહોંચાડો તેમજ આ તમામ મહાન ઓનલાઇન સુવિધાઓ મેળવો.