ରେଳ ପରିବହନ ବିକାଶରେ ସରକାରୀ-ଘରୋଇ ଭାଗିଦାରୀ: ଭାରତ ପାଇଁ ଏକ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ମଡେଲ?

ପରିଚୟ

ଭାରତର ସହରାଞ୍ଚଳ ପରିଦୃଶ୍ୟ ଏକ ସ୍ଥିର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଇ ଗତି କରୁଛି। ସହରଗୁଡ଼ିକର ଦ୍ରୁତ ସମ୍ପ୍ରସାରଣ ଉଚ୍ଚ ଜନସଂଖ୍ୟା ଘନତ୍ୱ, ଟ୍ରାଫିକ୍ ଭିଡ଼ ଏବଂ ଦକ୍ଷ ଗତିଶୀଳତା ପାଇଁ ବର୍ଦ୍ଧିତ ଚାହିଦା ଭଳି ଆହ୍ୱାନ ସୃଷ୍ଟି କରୁଛି। ଏହି ଚାପ ବିଦ୍ୟମାନ ପରିବହନ ନେଟୱାର୍କକୁ ସେମାନଙ୍କ ସୀମା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତାର କରୁଛି ଏବଂ ସ୍ଥାୟୀ, ଉଚ୍ଚ କ୍ଷମତା ପରିବହନ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ରେଖାଙ୍କିତ କରୁଛି ଯାହା ଏକ ବର୍ଦ୍ଧିତ ସହରୀ ଜନସଂଖ୍ୟାର ଗତିଶୀଳତା ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ପୂରଣ କରିପାରିବ | ଭାରତ ସରକାର ଏବଂ ରାଜ୍ୟ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷ ମେଟ୍ରୋ ରେଳ, ଉପନଗରୀୟ ରେଳ ଏବଂ ହାଇ-ସ୍ପିଡ୍ କରିଡରର ସମ୍ପ୍ରସାରଣରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିବାବେଳେ, ଆବଶ୍ୟକ ନିବେଶର ପରିମାଣ ରାଷ୍ଟ୍ରାୟତ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରର ଆର୍ଥିକ ସାମର୍ଥ୍ୟଠାରୁ ବହୁତ ଅଧିକ। ଆକଳନ ଅନୁଯାୟୀ, ଭାରତର ସହରାଞ୍ଚଳ ପରିବହନ କ୍ଷେତ୍ର ଚାହିଦା ସହିତ ତାଳମେଳ ରଖିବା ପାଇଁ ଆଗାମୀ ଦଶନ୍ଧିଗୁଡ଼ିକରେ କୋଟି କୋଟି ଟଙ୍କାର ପାଣ୍ଠି ଆବଶ୍ୟକ କରିବ।

ଏହି ପୃଷ୍ଠଭୂମିରେ, ସରକାରୀ-ଘରୋଇ ଭାଗିଦାରୀ (ପିପିପି) ଆର୍ଥିକ ଏବଂ ପରିଚାଳନାଗତ ବ୍ୟବଧାନକୁ ପୂରଣ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ସମାଧାନ ଭାବେ ଉଭା ହୋଇଛି। ରେଳ ପରିବହନରେ ଏକ ପିପିପି ସରକାରଙ୍କୁ ଘରୋଇ ପୁଞ୍ଜି, ବୈଷୟିକ ବିଶେଷଜ୍ଞତା ଏବଂ ଦକ୍ଷତାର ଉପଯୋଗ କରିବା ସହିତ ରଣନୈତିକ ସାର୍ବଜନୀନ ସମ୍ପତ୍ତିର ତଦାରଖ ବଜାୟ ରଖିବାକୁ ଅନୁମତି ଦେଇଥାଏ। ଯଦି ଆମେ ବୈଶ୍ୱିକ ଉଦାହରଣ ଗ୍ରହଣ କରିବା, ତେବେ ହଂକଂ, ଲଣ୍ଡନ ଏବଂ ଦୁବାଇ ଭଳି ସହରଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଛନ୍ତି ଯେ ଘରୋଇ କ୍ଷେତ୍ରର ଅଂଶଗ୍ରହଣ କିପରି ଫଳପ୍ରଦ ଭାବରେ ସଂରଚିତ ହେଲେ, ଭିତ୍ତିଭୂମି ବିତରଣକୁ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ କରିପାରିବ, ସେବା ମାନରେ ଉନ୍ନତି ଆଣିପାରିବ ଏବଂ ଜମି ମୂଲ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ଏବଂ ପରିବହନ-ଭିତ୍ତିକ ବିକାଶ ଭଳି ଅଭିନବ ଆର୍ଥିକ ମଡେଲକୁ ଉନ୍ମୁକ୍ତ କରିପାରିବ।

ତେବେ ଭାରତରେ ରେଳ-ଆଧାରିତ ଗମନାଗମନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପିପିପିଗୁଡ଼ିକ ମିଶ୍ରିତ ଫଳାଫଳ ଦେଖାଇଛନ୍ତି। ହାଇଦ୍ରାବାଦ ମେଟ୍ରୋ ରେଳ ଏବଂ ଦିଲ୍ଲୀ ବିମାନବନ୍ଦର ମେଟ୍ରୋ ଏକ୍ସପ୍ରେସ ପିପିପି ମଡେଲର ସଫଳ ଉଦାହରଣ। ତେବେ, ବ୍ୟୟ ବୃଦ୍ଧି, ଚୁକ୍ତିଭିତ୍ତିକ ବିବାଦ, ଯାତ୍ରୀ ସଂଖ୍ୟା ଅନିଶ୍ଚିତତା ଏବଂ ନିୟାମକ ଜଟିଳତା ଅନେକ ସମୟରେ ଏହାର ସ୍ଥାୟୀତ୍ୱରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରିଛି। ଏହା ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଇଛି: ପିପିପି ଭାରତର ରେଳ ପରିବହନ ବିକାଶ ପାଇଁ ଏକ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଏବଂ ମାପନୀୟ ମଡେଲ, ନା ସାର୍ବଜନୀନ ପୁଞ୍ଜି ବିନିଯୋଗ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଡ୍ରାଇଭର ରହିବା ଉଚିତ?

ଏହି ନିବନ୍ଧଟି ଭାରତର ରେଳ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପିପିପିର ଗତିଶୀଳତା ଅନୁସନ୍ଧାନ କରେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ସୁଯୋଗ, ସୀମାବଦ୍ଧତା ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତର ସମ୍ଭାବନାକୁ ଯାଞ୍ଚ କରେ | ଘରୋଇ ଅଭିଜ୍ଞତା ସହିତ ବିଶ୍ୱର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଅଭ୍ୟାସଗୁଡ଼ିକର ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ କରି, ପିପିପି ଭାରତର ପରିବହନ ସମ୍ପ୍ରସାରଣ ପାଇଁ ଏକ ସନ୍ତୁଳିତ ମାର୍ଗ ପ୍ରଦାନ କରିପାରିବ କି କିମ୍ବା ଏକ ହାଇବ୍ରିଡ୍, ଭାରତ-ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆଭିମୁଖ୍ୟ ଅଧିକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ କି ନାହିଁ ତାହା ଉପରେ ଆଲୋଚନା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ |

ରେଳ ପରିବହନ ପ୍ରକଳ୍ପରେ ପିପିପି କାର୍ଯ୍ୟାନ୍ୱୟନ ପାଇଁ କ୍ଷେତ୍ର

ରେଳ ପରିବହନ କ୍ଷେତ୍ର ସରକାରୀ-ଘରୋଇ ଭାଗିଦାରୀ (ପିପିପି) ମଡେଲ ପାଇଁ ବିବିଧ ସୁଯୋଗ ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ, ଯଦି ଦାୟିତ୍ୱ ଏବଂ ବିପଦକୁ ଉପଯୁକ୍ତ ଭାବରେ ଆବଣ୍ଟନ କରାଯାଏ। ବଡ଼ ଧରଣର ବେସାମରିକ କାର୍ଯ୍ୟ ଯେପରିକି ଭାୟାଡକ୍ଟ ଏବଂ ସୁଡ଼ଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ସାଧାରଣତଃ ସେମାନଙ୍କର ଉଚ୍ଚ ପୁଞ୍ଜି ତୀବ୍ରତା ଏବଂ ଦୀର୍ଘ ଗର୍ଭଧାରଣ ହେତୁ ସାର୍ବଜନୀନ ଅର୍ଥ ଆବଶ୍ୟକ କରୁଥିବାବେଳେ, ରେଳ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଅନେକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପାଦାନ ଘରୋଇ ଅଂଶଗ୍ରହଣ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ |

1. ରୋଲିଂ ଷ୍ଟକ୍ କ୍ରୟ ଏବଂ ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ ପିପିପି ମଡେଲଗୁଡିକ ରୋଲିଂ ଷ୍ଟକ୍ ଯୋଗାଣ ଏବଂ ଜୀବନଚକ୍ର ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣରେ ବିଶେଷ ଭାବରେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ | ଏହିପରି ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅଧୀନରେ, ଘରୋଇ କ୍ଷେତ୍ର ମେଟ୍ରୋ କୋଚ୍ କିମ୍ବା ଟ୍ରେନ୍ ସେଟ୍ ଉତ୍ପାଦନ, ଅର୍ଥ ଏବଂ ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ କରିପାରିବ | ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ସରକାରୀ ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ଆର୍ଥିକ ବୋଝକୁ ହ୍ରାସ କରିପାରିବ। ଏକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଉଦାହରଣ ହେଉଛି ମୁମ୍ବାଇ ମେଟ୍ରୋ ଲାଇନ 1, ଯେଉଁଠାରେ ପିପିପି ରିହାତିଧାରୀ ରିଲାଏନ୍ସ ଭିତ୍ତିଭୂମି ଅଧୀନରେ ସିଏସଆର ନାନଜିଙ୍ଗ ପୁଜେନ (ଚୀନ୍) ଦ୍ୱାରା ରୋଲିଂ ଷ୍ଟକ୍ ଯୋଗାଣ ଏବଂ ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ କରାଯାଇଥିଲା।

Sponsored

2. ଷ୍ଟେସନ ବିକାଶ ଷ୍ଟେସନଗୁଡ଼ିକ ରେଳ ପ୍ରକଳ୍ପର ପ୍ରାଥମିକ ଅଂଶବିଶେଷ। ଏଗୁଡ଼ିକ ବ୍ୟାପକ ଅଗ୍ରୀମ ପୁଞ୍ଜି ଆବଶ୍ୟକ କରେ। ଏହା ସେମାନଙ୍କୁ ପିପିପି ଅଂଶଗ୍ରହଣ ପାଇଁ ବିଶେଷ ଭାବରେ ଉପଯୁକ୍ତ କରିଥାଏ, କାରଣ ସେମାନେ ବାଣିଜ୍ୟିକ ବିକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ ଅଣ-ଭଡ଼ା ରାଜସ୍ୱ ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ସମ୍ଭାବନା ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି | ଭାରତୀୟ ରେଳ ଷ୍ଟେସନର ପୁନଃବିକାଶ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ, ଯାହା ଅଧୀନରେ ହବିବଗଞ୍ଜ (ଭୋପାଳ) ଏବଂ ଗାନ୍ଧୀନଗର ରାଜଧାନୀ ଭଳି ଷ୍ଟେସନଗୁଡ଼ିକର ପୁନଃବିକାଶ କରାଯାଇଥିଲା, ଏହା ଦର୍ଶାଉଛି ଯେ ଘରୋଇ ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକ କିପରି ଖୁଚୁରା, ଆତିଥ୍ୟ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ ସ୍ଥାନକୁ ପରିବହନ ସୁବିଧା ସହିତ ସମନ୍ୱିତ କରିପାରିବେ। ମେଟ୍ରୋ କ୍ଷେତ୍ରରେ, ହାଇଦ୍ରାବାଦ ମେଟ୍ରୋ ରେଳ, ଏଲ ଆଣ୍ଡ ଟି ମେଟ୍ରୋ ରେଲ୍ ହାଇଦ୍ରାବାଦ ଲିମିଟେଡ୍ ସହିତ ପିପିପି ଅଧୀନରେ ବିକଶିତ ହୋଇଛି, ପ୍ରକଳ୍ପକୁ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ କରିବା ପାଇଁ ଷ୍ଟେସନ ସ୍ଥାନର ବାଣିଜ୍ୟିକ ଶୋଷଣ ଉପରେ ଅତ୍ୟଧିକ ନିର୍ଭରଶୀଳ। ବିଶ୍ୱ ସ୍ତରରେ, ହଂକଂ ଏମ୍. ଟି. ଆର୍. ର "ରେଳ + ସମ୍ପତ୍ତି" ମଡେଲ ହେଉଛି ରେଳ ଆର୍ଥିକ ସ୍ଥିତି ବଜାୟ ରଖିବା ପାଇଁ ରିଅଲ୍ ଇଷ୍ଟେଟ୍ ସହିତ ଷ୍ଟେସନ ବିକାଶକୁ ଏକୀକୃତ କରିବାର ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସଫଳତା କାହାଣୀ।

3. ପରିଚାଳନା ଏବଂ ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ (ଓ ଆଣ୍ଡ ଏମ୍) ଚୁକ୍ତି ପରିଚାଳନା ଏବଂ ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣରେ ଘରୋଇ ଅଂଶଗ୍ରହଣ ସେବା ପ୍ରଦାନ ଏବଂ ଦକ୍ଷତାରେ ଉନ୍ନତି ଆଣିବାରେ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ। ହାଇଦ୍ରାବାଦ ମେଟ୍ରୋ, ଭାରତର ସର୍ବବୃହତ ପିପିପି ମେଟ୍ରୋ ପ୍ରକଳ୍ପ ହେଉଛି ଏକ ପ୍ରମୁଖ ମାମଲା ଯେଉଁଠାରେ ଏଲ ଆଣ୍ଡ ଟି ମେଟ୍ରୋ ରେଳ ହାଇଦ୍ରାବାଦ ଏକ ରିହାତି ଚୁକ୍ତିନାମା ଅନୁଯାୟୀ 35 ବର୍ଷ ପାଇଁ ବାଣିଜ୍ୟିକ ଉପାଦାନ ସହିତ ନେଟୱାର୍କ ପରିଚାଳନା କରେ |

4. ଲଜିଷ୍ଟିକ୍ସ ଏବଂ ମାଲ ପରିବହନ ଟର୍ମିନାଲ ପିପିପି ମଡେଲକୁ ମାଲ ପରିବହନ ଭିତ୍ତିଭୂମି ଯେପରିକି ବହୁମୁଖୀ ଲଜିଷ୍ଟିକ୍ସ ପାର୍କ, ଟର୍ମିନାଲ ଏବଂ ଆନୁସଙ୍ଗିକ ପଣ୍ୟାଗାର କାର୍ଯ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ପ୍ରସାରିତ କରାଯାଇପାରିବ। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ସିନ୍ଦୀରେ ଥିବା ମଲ୍ଟି-ମଡେଲ ଲଜିଷ୍ଟିକ୍ସ ପାର୍କ (ଏମ୍. ଏମ୍. ଏଲ୍. ପି.) ନାଗପୁରକୁ ପିପିପି (ଡି. ବି. ଏଫ୍. ଓ. ଟି.) ମଡେଲ୍ ଅଧୀନରେ ଆନୁମାନିକ 673 କୋଟି ଟଙ୍କା ବ୍ୟୟରେ 45 ବର୍ଷର ରିହାତି ସହିତ ବିକଶିତ କରାଯାଉଛି। ଏଥିରେ ପଣ୍ୟାଗାର, ଶୀତଳ ଭଣ୍ଡାର, କାର୍ଗୋ ପରିଚାଳନା ଏବଂ ମୂଲ୍ୟଯୁକ୍ତ ସେବା ଭଳି ସୁବିଧା ରହିଛି

ଭାରତରେ ରେଳବାଇର ପିପିପି କାହିଁକି ବିଫଳ ହେଉଛି?

ପିପିପିଗୁଡ଼ିକରେ ଭାରତର ରେଳ ପରିବହନ କ୍ଷେତ୍ରର ସମ୍ପ୍ରସାରଣ ଏବଂ ଆଧୁନିକୀକରଣକୁ ପ୍ରଭାବୀ ଢଙ୍ଗରେ ସମର୍ଥନ କରିବାର କ୍ଷମତା ରହିଛି; ତଥାପି, ଭାରତର ରେଳ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସେଗୁଡ଼ିକର କାର୍ଯ୍ୟାନ୍ୱୟନ ଏକାଧିକ ଆହ୍ୱାନ ଦ୍ୱାରା ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛି।

1. ରାଜସ୍ୱ ଏବଂ ରାଇଡର୍ସିପ୍ ଅନିଶ୍ଚିତତା

ରେଳ ପରିବହନ ପ୍ରକଳ୍ପ, ବିଶେଷ କରି ମେଟ୍ରୋ ଏବଂ ଉପନଗରୀୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ସଡ଼କ ପରିବହନର ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱିତା, କମ୍ ଭଡ଼ା ସାମର୍ଥ୍ୟ ଏବଂ ଯାତ୍ରା ଢାଞ୍ଚାରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଭଳି କାରଣରୁ ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ରାଇଡର୍ସିପ୍ ସ୍ତରର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଉଛନ୍ତି। ଯେହେତୁ ଭାରତରେ ଭଡ଼ା ସାଧାରଣତଃ ସାମାଜିକ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣୀୟ ରଖିବା ପାଇଁ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହୋଇଥାଏ, ଘରୋଇ ଖେଳାଳିମାନେ ଖର୍ଚ୍ଚ ପୁନରୁଦ୍ଧାର ପାଇଁ ଶୁଳ୍କକୁ ମୁକ୍ତ ଭାବରେ ଆଡଜଷ୍ଟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଦିଲ୍ଲୀ ଏୟାରପୋର୍ଟ ଏକ୍ସପ୍ରେସ୍ ମେଟ୍ରୋକୁ ପ୍ରଥମେ ଡି. ଏମ୍. ଆର୍. ସି. ଏବଂ ରିଲାଏନ୍ସ ଇନ୍ଫ୍ରାର ସହାୟକ ଡି. ଏ. ଏମ୍. ଇ. ପି. ଏଲ୍. ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସରକାରୀ-ଘରୋଇ ଭାଗିଦାରୀ ଭାବେ ବିକଶିତ କରାଯାଇଥିଲା। ତେବେ, ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପ ଆର୍ଥିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅସମ୍ଭବ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଯେତେବେଳେ ଯାତ୍ରୀ ଯାତାୟାତ ଆକଳନ ଠାରୁ ବହୁତ କମ୍ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଯାହା ବିବାଦ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା ଏବଂ ଶେଷରେ ଡି. ଏମ. ଆର. ସି. ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟର ଅଧିଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଥିଲା। ରେଳ ପରିବହନ ପ୍ରକଳ୍ପରେ ଘରୋଇ ପୁଞ୍ଜିନିବେଶ ପାଇଁ ଚାହିଦା ବିପଦ କିପରି ଏକକ ସର୍ବବୃହତ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ହୋଇ ରହିଛି ତାହା ଏହି ମାମଲା ଆଲୋକପାତ କରେ |

2. ଉଚ୍ଚ ପୁଞ୍ଜି ତୀବ୍ରତା ଏବଂ ଦୀର୍ଘ ଗର୍ଭାବସ୍ଥା

ରେଳ ଭିତ୍ତିଭୂମିରେ ଜମି, ସୁଡ଼ଙ୍ଗ, ଭାୟାଡକ୍ଟ ଏବଂ ରୋଲିଂ ଷ୍ଟକରେ ବିପୁଳ ପୁଞ୍ଜି ଖର୍ଚ୍ଚର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି, ଯାହାର ଲାଭ ଦଶନ୍ଧି ଦଶନ୍ଧି ଧରି ବ୍ୟାପ୍ତ। ଟୋଲ ରାସ୍ତା କିମ୍ବା ବିମାନବନ୍ଦର ତୁଳନାରେ, ରେଳ ପ୍ରକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକର ପରିଶୋଧ ଅବଧି ଅଧିକ ଏବଂ ଅପେକ୍ଷାକୃତ କମ୍ ଆର୍ଥିକ ଲାଭ ମିଳିଥାଏ। ଏହା ଘରୋଇ ଖେଳାଳିମାନଙ୍କୁ ନିରୁତ୍ସାହିତ କରେ ଯେଉଁମାନେ ନିବେଶ ଉପରେ ଶୀଘ୍ର, ଦୃଶ୍ୟମାନ ରିଟର୍ଣ୍ଣ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି | ଅଧିକନ୍ତୁ, ଭାରତରେ ଆର୍ଥିକ ଖର୍ଚ୍ଚ ଅପେକ୍ଷାକୃତ ଅଧିକ।

3. ନୀତି ଏବଂ ନିୟାମକ ବିପଦ

ପ୍ରକଳ୍ପ ପରିସରରେ ବାରମ୍ବାର ପରିବର୍ତ୍ତନ, ଅନୁମୋଦନ ବିଳମ୍ବ କିମ୍ବା ନୀତିଗତ ପ୍ରାଥମିକତାଗୁଡ଼ିକର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଅନିଶ୍ଚିତତା ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ। ମେଟ୍ରୋ ଏବଂ ରେଳବାଇ ପାଇଁ ଏକ ସମାନ ଜାତୀୟ ପିପିପି ଢାଞ୍ଚାର ଅଭାବର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଚୁକ୍ତିନାମା ପ୍ରାୟତଃ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ହୋଇଥାଏ, ଯାହା ବୁଝାମଣା ସମୟ ଏବଂ ଆଇନଗତ ଜଟିଳତାକୁ ବୃଦ୍ଧି କରିଥାଏ। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଜମି ଅଧିଗ୍ରହଣ ବିଳମ୍ବ ଯୋଗୁଁ ଷ୍ଟେସନ ପୁନର୍ବିକାଶ ପ୍ରକଳ୍ପ ବାରମ୍ବାର ଅଟକି ରହିଛି ଏବଂ ଘରୋଇ ନିବେଶକଙ୍କ ସମୟସୀମା ଏବଂ ରିଟର୍ଣ୍ଣ ଉପରେ ସିଧାସଳଖ ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ିଛି। ପ୍ରକଳ୍ପ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହେବାରେ ବିଳମ୍ବ ହେବା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକଳ୍ପର ସାମଗ୍ରିକ ବ୍ୟୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥାଏ। ଦୃଢ଼ ବିବାଦ ସମାଧାନ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଅନୁପସ୍ଥିତି ନିୟାମକ ବିପଦର ଧାରଣାକୁ ବଢ଼ାଇଥାଏ।

4. ଚୁକ୍ତିଭିତ୍ତିକ ଏବଂ ରିସ୍କ-ସେୟାରିଂ ଅସନ୍ତୁଳନ

ପିପିପି ପ୍ରକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରାୟତଃ ଖରାପ ସଂରଚିତ ରିହାତି ରାଜିନାମାର ଶିକାର ହୁଅନ୍ତି ଯାହା ଘରୋଇ ସଂସ୍ଥା ଉପରେ ଅନୁପାତହୀନ ବିପଦ ସୃଷ୍ଟି କରେ ଏବଂ ରାଜସ୍ୱ ଉତ୍ପାଦନରେ ସେମାନଙ୍କର ନମନୀୟତାକୁ ସୀମିତ କରେ | ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଯଦି ଜମି ମୁଦ୍ରୀକରଣ ଅଧିକାର କିମ୍ବା ବାଣିଜ୍ୟିକ ସ୍ଥାନ ବିକାଶ ସରକାରୀ ଏଜେନ୍ସି ଦ୍ୱାରା ବିଳମ୍ବ ହୁଏ, ତେବେ ଘରୋଇ ଖେଳାଳିମାନେ ଆର୍ଥିକ କ୍ଷତି ବହନ କରନ୍ତି | ଅନେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ, ସରକାର ପ୍ରମୁଖ ନିଷ୍ପତ୍ତି (ଯେପରିକି ଭଡ଼ା ସଂଶୋଧନ) ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ବଜାୟ ରଖିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ବିପଦକୁ ସମାନ ଭାବରେ ଅଂଶୀଦାର କରିନଥିଲେ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ମକଦ୍ଦମା ଏବଂ ଶୀଘ୍ର ଚୁକ୍ତି ସମାପ୍ତ ହୋଇଥିଲା।

• ଦିଲ୍ଲୀ ଏୟାରପୋର୍ଟ ଏକ୍ସପ୍ରେସ୍ ମେଟ୍ରୋ (ଡିଏଏମଇପିଏଲ-ରିଲାଏନ୍ସ ଇନ୍ଫ୍ରା ଏବଂ ଡିଏମଆରସି): ଦିଲ୍ଲୀ ଏୟାରପୋର୍ଟ ଏକ୍ସପ୍ରେସ୍ ମେଟ୍ରୋ କ୍ଷେତ୍ରରେ, ଭଡ଼ା ସଂଶୋଧନ ଭଡ଼ା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କମିଟି (ଏଫଏଫସି) ଅଧୀନରେ ଥିଲା ଏବଂ ଘରୋଇ ରିହାତି ପ୍ରଦାନକାରୀ ଡିଏଏମଇପିଏଲ (ରିଲାଏନ୍ସ ଇନ୍ଫ୍ରା) ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ନଥିଲା। ସୁଲଭତା ବଜାୟ ରଖିବା ପାଇଁ ଭଡ଼ା କମ୍ ରଖାଯାଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଖର୍ଚ୍ଚକୁ ପୂରଣ କରିବା ପାଇଁ ରାଇଡର୍ସିପ୍ ରାଜସ୍ୱ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ନଥିଲା | ଏଥି ସହିତ ଡିଏଏମଇପିଏଲକୁ ପରିଚାଳନା ଏବଂ ଆର୍ଥିକ ବିପଦର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା। ବିପଦ ଆବଣ୍ଟନରେ ଅସଙ୍ଗତି ହେତୁ ଆର୍ଥିକ କ୍ଷତି, ବିବାଦ ଏବଂ ଶେଷରେ 2013ରେ ଡି. ଏମ୍. ଆର୍. ସି. ଦ୍ୱାରା ଅଧିଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଥିଲା।
• ମୁମ୍ବାଇ ମେଟ୍ରୋ ଲାଇନ 1 (ରିଲାଏନ୍ସ ଇନ୍ଫ୍ରା ଏବଂ ଏମ୍. ଏମ୍. ଆର୍. ଡି. ଏ.): ରିଲାଏନ୍ସ ଇନ୍ଫ୍ରା (ମୁମ୍ବାଇ ମେଟ୍ରୋ ୱାନ୍ ପ୍ରାଇଭେଟ୍ ଲିମିଟେଡ୍) ଭଡ଼ା ବୃଦ୍ଧି କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲା, ଏବଂ ଏହା ପଛର କାରଣ ଥିଲା ଅଧିକ ପରିଚାଳନା ଖର୍ଚ୍ଚ ଏବଂ କମ୍ ଯାତ୍ରୀ। ତେବେ ଭଡ଼ା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଏମ୍. ଏମ୍. ଆର୍. ଡି. ଏ. ଏବଂ ଭଡ଼ା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କମିଟି ପାଖରେ ରହିଥିଲା। ଏହାଦ୍ୱାରା ଭଡ଼ା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କ୍ଷମତା ଉପରେ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ଆଇନଗତ ବିବାଦ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା, ଯାହା ପ୍ରକଳ୍ପର ଆର୍ଥିକ ସ୍ଥିରତା ହ୍ରାସ କରିଥିଲା
• ହାଇଦ୍ରାବାଦ ମେଟ୍ରୋ ରେଳ (ଏଲ ଆଣ୍ଡ ଟି ମେଟ୍ରୋ ରେଲ୍ ହାଇଦ୍ରାବାଦ ଲିମିଟେଡ୍): ହାଇଦ୍ରାବାଦ ମେଟ୍ରୋ ରେଳ, ଯାହାକୁ ପ୍ରାୟତ: ସହରାଞ୍ଚଳ ପରିବହନରେ ବିଶ୍ୱର ସର୍ବବୃହତ ପିପିପି ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଏ, ମଧ୍ୟ ସମାନ ଆହ୍ୱାନର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଉଛି। ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପ ନିରନ୍ତର ଆର୍ଥିକ କ୍ଷତିର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଉଛି, ବିଶେଷ କରି ମହାମାରୀ ପରେ ରାଜସ୍ୱ ଆକଳନ ଠାରୁ ବହୁତ କମ୍ ହ୍ରାସ ପାଇଛି। ଲାର୍ସନ ଆଣ୍ଡ ଟୁବ୍ରୋ, ଯାହାର ଏଲ ଆଣ୍ଡ ଟି ମେଟ୍ରୋ ରେଲ୍ (ହାଇଦ୍ରାବାଦ) ଲିମିଟେଡ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ଏକ ସଂଖ୍ୟାଗରିଷ୍ଠ ଅଂଶଧନ ରହିଛି, ତେଲେଙ୍ଗାନା ସରକାରଙ୍କୁ କିମ୍ବା ଭାରତ ସରକାରଙ୍କୁ ଏକ ଏସ. ପି. ଭି. ବ୍ୟବସ୍ଥା ମାଧ୍ୟମରେ ଏହାର 90 ପ୍ରତିଶତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଇକ୍ୱିଟି ଅଂଶଧନ ବିକ୍ରି କରି ଏହାର ଏକ୍ସପୋଜର ହ୍ରାସ କରିବାକୁ ଆଗ୍ରହ ପ୍ରକାଶ କରିଛି। ଏହି ପରିସ୍ଥିତି ଘରୋଇ ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକ ପୁଞ୍ଜିନିବେଶ ପୁନରୁଦ୍ଧାର କରିବାରେ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଉଥିବା ଅସୁବିଧାକୁ ଦର୍ଶାଉଛି ଏବଂ ବୃହତ ରେଳ ପ୍ରକଳ୍ପରେ ପିପିପି ଅଂଶଗ୍ରହଣକୁ ନିରୁତ୍ସାହିତ କରୁଛି।

5. ଅନୁଷ୍ଠାନିକ ସାମର୍ଥ୍ୟ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ

ଅନେକ ସାର୍ବଜନୀନ ସଂସ୍ଥାରେ ଜଟିଳ ପିପିପି ଚୁକ୍ତିର ପରିକଳ୍ପନା, ବୁଝାମଣା ଏବଂ ତଦାରଖ କରିବା ପାଇଁ ବୈଷୟିକ ଏବଂ ଆଇନଗତ ବିଶେଷଜ୍ଞତାର ଅଭାବ ରହିଛି। ଏହା ପ୍ରକଳ୍ପ ରାଜିନାମା ଗୁଡ଼ିକରେ ଅସ୍ପଷ୍ଟତା, ପ୍ରଦର୍ଶନ ମାନର ଦୁର୍ବଳ ପ୍ରବର୍ତ୍ତନ ଏବଂ ମଧ୍ୟ-ପାଠ୍ୟକ୍ରମ ସଂଶୋଧନ ପାଇଁ ଅପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ପ୍ରଣାଳୀ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ। ବିଶେଷ କରି ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ନିବେଶକମାନେ ଏହି ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବଧାନ କାରଣରୁ ଭାରତୀୟ ପ୍ରକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରତି ସତର୍କ ରହିଛନ୍ତି।

• ଏହାର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଉଦାହରଣ ହେଉଛି ଭାରତୀୟ ରେଳବାଇର ଷ୍ଟେସନ ପୁନର୍ବିକାଶ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ। ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ, ଚଣ୍ଡିଗଡ଼ ଏବଂ ପୁଣେ ସମେତ ଅନେକ ହାଇ-ପ୍ରୋଫାଇଲ୍ ଷ୍ଟେସନ୍ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ବିପଦ ଆବଣ୍ଟନ, ଅବାସ୍ତବ ରାଜସ୍ୱ ଅନୁମାନ ଏବଂ ନିୟାମକ ଅନିଶ୍ଚିତତା ହେତୁ ଡେଭଲପର୍ମାନଙ୍କ ଠାରୁ ସୀମିତ ଆଗ୍ରହର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇଥିଲେ। ଫେବୃଆରୀ 2021 ରେ ଯୋଗ୍ୟତା ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ (ଆରଏଫକ୍ୟୁ) ବିଡ ଖୋଲିବା ବେଳକୁ, ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀଙ୍କ ତାଲିକା ଉଭୟ ଘରୋଇ ଏବଂ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ନଅଟି ସଂସ୍ଥାକୁ ସଙ୍କୁଚିତ ହୋଇଯାଇଥିଲା ଯେଉଁଥିରେ ଆଦାନୀ ରେଳବାଇ ପରିବହନ, ଆଙ୍କୋରେଜ୍ ଭିତ୍ତିଭୂମି ନିବେଶ ହୋଲ୍ଡିଂ, ଆରବୀୟ ନିର୍ମାଣ କମ୍ପାନୀ, ବିଆଇଏଫ ଚତୁର୍ଥ ଭାରତ ଭିତ୍ତିଭୂମି ହୋଲ୍ଡିଂ (ଡିଆଇଏଫସି), ଏଲ୍ପିସ୍ ଭେଞ୍ଚର୍ସ, ଜିଏମଆର ରାଜପଥ, ଆଇଏସକ୍ୟୁ ଏସିଆ ଭିତ୍ତିଭୂମି ନିବେଶ, କଲ୍ପତରୁ ପାୱାର ଟ୍ରାନ୍ସମିସନ୍ ଏବଂ ଓମାକ୍ସ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ | ସୀମିତ ଅଂଶଗ୍ରହଣ ଦର୍ଶାଏ ଯେ କିପରି ଅପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ସଂସ୍ଥାଗତ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଏବଂ ଜଟିଳ ଚୁକ୍ତିଭିତ୍ତିକ ଢାଞ୍ଚା ଅଭିଜ୍ଞ ନିବେଶକମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ଧରଣର ସହରାଞ୍ଚଳ ପରିବହନ ପିପିପିରେ ନିୟୋଜିତ ହେବାରୁ ରୋକିପାରିବ।

6. ସୀମିତ ଅଣ-ଭଡ଼ା ରାଜସ୍ୱ ସୁଯୋଗ

ବିଶ୍ୱ ସ୍ତରରେ, ସଫଳ ପିପିପି ରେଳ ପ୍ରକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ ରିଅଲ୍ ଇଷ୍ଟେଟ୍ ବିକାଶ, ବିଜ୍ଞାପନ ଏବଂ ଖୁଚୁରା ଭଳି ଅଣ-ଭଡ଼ା ରାଜସ୍ୱ ଧାରା ଉପରେ ଅତ୍ୟଧିକ ନିର୍ଭରଶୀଳ। ଭାରତରେ ନିୟାମକ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ, ଜମି ଅଧିଗ୍ରହଣ ଆହ୍ୱାନ ଏବଂ ଅମଲାତାନ୍ତ୍ରିକ ଅନୁମୋଦନ ପ୍ରାୟତଃ ଷ୍ଟେସନ ଅଞ୍ଚଳର ବାଣିଜ୍ୟିକ ଶୋଷଣକୁ ସୀମିତ କରିଥାଏ। ହାଇଦ୍ରାବାଦ ମେଟ୍ରୋ ରିଅଲ୍ ଇଷ୍ଟେଟ୍ କୁ ଏକ ଆର୍ଥିକ ଲିଭର୍ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଅନୁମୋଦନରେ ବିଳମ୍ବ ଏବଂ ବଜାର ପରିସ୍ଥିତିରେ ସୀମିତ ରିଟର୍ଣ୍ଣ, ଫେୟାରବକ୍ସ ପୁନରୁଦ୍ଧାର ଉପରେ ଅତିରିକ୍ତ ଚାପ ପକାଇଥିଲା |

7. ବୃହତ ଅର୍ଥବ୍ୟବସ୍ଥା ଏବଂ ଆର୍ଥିକ ବିପଦ

ଘରୋଇ ଖେଳାଳିମାନେ ମଧ୍ୟ ମୁଦ୍ରା ଅସ୍ଥିରତା, ମୁଦ୍ରାସ୍ଫୀତି ଏବଂ ବର୍ଦ୍ଧିତ ସୁଧ ହାରରୁ ବିପଦର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୁଅନ୍ତି, ଯାହା ପ୍ରକଳ୍ପ ଅର୍ଥାୟନକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ | ଯେହେତୁ ଅନେକ ଉପାଦାନ (ସିଗନାଲିଂ, ରୋଲିଂ ଷ୍ଟକ୍ ପାର୍ଟସ୍) ଆମଦାନୀ କରାଯାଏ, ବିନିମୟ ହାର ଅସ୍ଥିରତା ମୂଲ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି କରେ | ଏହାବ୍ୟତୀତ, ଅତୀତର ଚାପ ଏବଂ ଋଣ ଖିଲାପ କାରଣରୁ ବୃହତ ପିପିପି ମେଟ୍ରୋ ପ୍ରକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକୁ ପାଣ୍ଠି ଯୋଗାଇବାରେ ଭାରତୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କଗୁଡ଼ିକ ସତର୍କ ରହିଛନ୍ତି। ଏହା ଘରୋଇ ରିହାତିଧାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ସୁଲଭ ଅର୍ଥ ଯୋଗାଣକୁ ସୀମିତ କରିଥାଏ।

8. ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଏବଂ ରାଜନୈତିକ ବିପଦ

ସାର୍ବଜନୀନ ପରିବହନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ରାଜନୈତିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ। ଘରୋଇ ଅପରେଟରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆର୍ଥିକ କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା ପାଇଁ ଭଡ଼ା ବୃଦ୍ଧି କିମ୍ବା ସେବା ହ୍ରାସ କରିବାର ଯେକୌଣସି ପ୍ରୟାସ ପ୍ରାୟତଃ ସରକାର ଏବଂ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ପ୍ରତିରୋଧର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇଥାଏ। ଏହି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଏବଂ ରାଜନୈତିକ ବିପଦ ଘରୋଇ ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକୁ ଯାତ୍ରୀ କୈନ୍ଦ୍ରିକ ପ୍ରକଳ୍ପରେ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ପ୍ରତିବଦ୍ଧତା କରିବାକୁ ନିରୁତ୍ସାହିତ କରେ, ମାଲ ପରିବହନ କିମ୍ବା ଲଜିଷ୍ଟିକ୍ସ ପିପିପି ତୁଳନାରେ, ଯାହା ଅପେକ୍ଷାକୃତ କମ୍ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ |

ରେଳ ପିପିପିରେ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ଉଦାହରଣ

ଅନେକ ଦେଶରେ ରେଳ ପରିବହନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସରକାରୀ-ଘରୋଇ ଭାଗିଦାରୀ ସଫଳତାର ସହ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହୋଇଛି, ଯାହା ଭାରତ ପାଇଁ ମୂଲ୍ୟବାନ ଶିକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରିପାରିବ। ବିଶ୍ୱ ସ୍ତରରେ, ସଫଳ ପିପିପିର ଚାବିକାଠି ହେଉଛି ସ୍ପଷ୍ଟ ବିପଦ ଆବଣ୍ଟନ, ବିବିଧ ରାଜସ୍ୱ ପ୍ରବାହ, ଦୃଢ଼ ସଂସ୍ଥାଗତ ତଦାରଖ ଏବଂ ଅଭିନବ ଆର୍ଥିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା।

1. ହଂକଂର ରେଳ + ସମ୍ପତ୍ତି ମଡେଲ: ଏକ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ମାନଦଣ୍ଡ

ହଂକଂର ମାସ୍ ଟ୍ରାଞ୍ଜିଟ୍ ରେଲୱେ (ଏମ୍. ଟି. ଆର୍.) କୁ ଏହାର ଅଭିନବ ରେଳ + ସମ୍ପତ୍ତି (ଆର୍ + ପି.) ମଡେଲ କାରଣରୁ ରେଳ ପବ୍ଲିକ-ପ୍ରାଇଭେଟ୍ ପାର୍ଟନରସିପ୍ (ପି. ପି. ପି.) ପାଇଁ ଗୋଲ୍ଡ ଷ୍ଟାଣ୍ଡାର୍ଡ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏମ୍. ଟି. ଆର୍. କର୍ପୋରେସନ୍ (ଏମ୍. ଟି. ଆର୍. ସି.) ରେଳ ପରିଚାଳନାକୁ ଷ୍ଟେସନ ଚାରିପାଖରେ ସମ୍ପତ୍ତି ବିକାଶ ସହିତ ସମନ୍ୱିତ କରିଥାଏ, ଏକ ଆତ୍ମନିର୍ଭରଶୀଳ ରାଜସ୍ୱ ମଡେଲ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ ଯାହା ସରକାରୀ ସବସିଡି ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳତାକୁ ହ୍ରାସ କରିଥାଏ।

ଏହି ବିକାଶ-ଆଧାରିତ ଜମି ମୂଲ୍ୟ ଅଧିଗ୍ରହଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅଧୀନରେ, ଏମ. ଟି. ଆର. ସି. କୁ ଏହାର ଷ୍ଟେସନଗୁଡ଼ିକର ଆଖପାଖରେ ଆବାସିକ, ବାଣିଜ୍ୟିକ ଏବଂ ମିଶ୍ରିତ-ବ୍ୟବହାର ପ୍ରକଳ୍ପର ମାଷ୍ଟର ପ୍ଲାନିଂ, ନିର୍ମାଣ ଏବଂ ପରିଚାଳନା ପାଇଁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ବିକାଶ ଅଧିକାର ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଛି। ଏହି ଆଭିମୁଖ୍ୟ ମାଧ୍ୟମରେ, ଏମ. ଟି. ଆର. ସି. ଫେୟାରବକ୍ସ ଆୟ ବ୍ୟତୀତ ରିଅଲ ଇଷ୍ଟେଟ୍ ବିକ୍ରୟ, ସମ୍ପତ୍ତି ଲିଜ୍, ଷ୍ଟେସନ୍ ଖୁଚୁରା ଏବଂ ପରାମର୍ଶ ସେବା ଠାରୁ ଯଥେଷ୍ଟ ରାଜସ୍ୱ ସୃଷ୍ଟି କରେ | ଏହି ମଡେଲ ଦର୍ଶାଏ ଯେ ସମ୍ପତ୍ତି ବିକାଶ ସହିତ ପରିବହନ ଭିତ୍ତିଭୂମିର ରଣନୈତିକ ଏକୀକରଣ କିପରି ଆର୍ଥିକ ସ୍ଥିରତା ବୃଦ୍ଧି କରିପାରିବ, ଘରୋଇ ଅଂଶଗ୍ରହଣକୁ ଆକର୍ଷିତ କରିପାରିବ ଏବଂ ସେବାର ଗୁଣବତ୍ତା ଏବଂ ନେଟୱାର୍କ ସମ୍ପ୍ରସାରଣରେ ନିରନ୍ତର ନିବେଶକୁ ସକ୍ଷମ କରିପାରିବ।

ସକାରାତ୍ମକ ଲାଭ ପ୍ରଦର୍ଶନ: 2025 ମସିହା ମଧ୍ୟଭାଗ ସୁଦ୍ଧା, ଏମ. ଟି. ଆର. କର୍ପୋରେସନର ଏକ ଯଥେଷ୍ଟ ସମ୍ପତ୍ତି ବିକାଶ ପୋର୍ଟଫୋଲିଓ ରହିଛି, ଯାହାର ପରିମାଣ ହେଉଛି ଏହାର 87ଟି ଷ୍ଟେସନ ମଧ୍ୟରୁ ଅଧାରେ ପାଖାପାଖି 13 ନିୟୁତ ବର୍ଗ ମିଟର ଫ୍ଲୋର ଏରିଆ, ଯାହା ଉଭୟ ପରିଚାଳନା ଏବଂ ନେଟୱର୍କ ସମ୍ପ୍ରସାରଣ ପାଇଁ ଏକ ସ୍ଥିର ରାଜସ୍ୱ ପ୍ରବାହ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିଥାଏ। 2024 ମସିହାରେ, ଏମ. ଟି. ଆର. ଏଚ. କେ. $60 ବିଲିୟନ (ପାଖାପାଖି) ରାଜସ୍ୱ ରିପୋର୍ଟ କରିଥିଲା। ଆମେରିକୀୟ ଡଲାର 7.6 ବିଲିୟନ) ଏବଂ HK $15.8 ବିଲିୟନର ନିଟ୍ ଲାଭ। ଏମ୍. ଟି. ଆର୍. 2025ର ପ୍ରଥମାର୍ଦ୍ଧରେ ସମ୍ପତ୍ତି ବିକାଶରୁ ଏଚ. କେ. $5.5 ବିଲିୟନ ଲାଭର ସୂଚନା ଦେଇଥିଲା, ଯାହା 2024ର ସମାନ ଅବଧି ତୁଳନାରେ ଯଥେଷ୍ଟ ବୃଦ୍ଧି ଥିଲା।

ଭବିଷ୍ୟତକୁ ପାଣ୍ଠି ଯୋଗାଣ: ଏହି ସମ୍ପତ୍ତି ଆୟ ହଂକଂରେ ଭବିଷ୍ୟତର ରେଳ ବିକାଶ ପାଇଁ ପାଣ୍ଠି ଯୋଗାଣ ପାଇଁ ଏମ. ଟି. ଆର. ର ରଣନୀତିର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଅଂଶ ହୋଇ ରହିଛି। 2025 ମସିହା ମଧ୍ୟଭାଗରେ, ଏମ. ଟି. ଆର. ନର୍ଦନ ଲିଙ୍କ ସମେତ ପ୍ରମୁଖ ନୂତନ ନିବେଶ ଘୋଷଣା କରିଥିଲା, ଯାହାର ଆନୁମାନିକ ଏଚ. କେ. $140 ବିଲିୟନ।

ଏହି ମାମଲା ଦର୍ଶାଏ ଯେ ଜମି ଏବଂ ସମ୍ପତ୍ତି ପରିଚାଳନା ସହିତ ପରିବହନ ବିକାଶର ଏକୀକରଣ କିପରି ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ଆର୍ଥିକ ସ୍ଥିରତା ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିପାରିବ, ଘରୋଇ ପୁଞ୍ଜି ଆକର୍ଷିତ କରିପାରିବ ଏବଂ ସେବାର ଗୁଣବତ୍ତାରେ ନିରନ୍ତର ଉନ୍ନତି ଆଣିପାରିବ।

ବ୍ୟାଂକକ୍ ବି. ଟି. ଏସ୍. ସ୍କାଇଟ୍ରେନ୍: ଏକ ଅଗ୍ରଗାମୀ ତଥାପି ବିକଶିତ ପିପିପି ମଡେଲ୍

1999 ମସିହାରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ବ୍ୟାଂକକ୍ ବି. ଟି. ଏସ୍. ସ୍କାଇଟ୍ରେନ୍, ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଏସିଆରେ ଏକ ବଡ଼ ଧରଣର ସହରାଞ୍ଚଳ ରେଳ ସାର୍ବଜନୀନ-ଘରୋଇ ଭାଗିଦାରୀ (ପିପିପି) ର ଏକ ଅଗ୍ରଣୀ ଉଦାହରଣ ଭାବେ ଉଭା ହୋଇଛି। ବିଲ୍ଡ୍-ଅପରେଟ୍-ଟ୍ରାନ୍ସଫର (ବି. ଓ. ଟି.) ମଡେଲ୍ ଅଧୀନରେ ଘରୋଇ କ୍ଷେତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଅର୍ଥ ଯୋଗାଇ ଦିଆଯାଉଥିବା ବିଶ୍ୱର ପ୍ରଥମ ପ୍ରମୁଖ ମେଟ୍ରୋ ପ୍ରକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ଅନ୍ୟତମ। ଥାଇ ସରକାର ବ୍ୟାଙ୍କକ୍ ମାସ୍ ଟ୍ରାଞ୍ଜିଟ୍ ସିଷ୍ଟମ୍ ପବ୍ଲିକ୍ କମ୍ପାନୀ ଲିମିଟେଡ୍ (ବି. ଟି. ଏସ୍. ସି.) କୁ 30 ବର୍ଷର ରିହାତି ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ, ଯାହା ସିଷ୍ଟମକୁ ଆର୍ଥିକ, ନିର୍ମାଣ ଏବଂ ପରିଚାଳନା ପାଇଁ ଦାୟୀ ଥିଲା।

ଏହାର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ, ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପକୁ ସଫଳ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ବି. ଟି. ଏସ୍. ସି. ଘରୋଇ ଏବଂ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଋଣ, ଘରୋଇ ଇକ୍ୱିଟି ଏବଂ ବଣ୍ଡ ପ୍ରସଙ୍ଗର ମିଶ୍ରଣ ମାଧ୍ୟମରେ ପୁଞ୍ଜି ସଂଗ୍ରହ କରିଥିଲା। ଅନେକ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ମେଟ୍ରୋ ବ୍ୟବସ୍ଥା ତୁଳନାରେ, ନିର୍ମାଣ ପାଇଁ ସିଧାସଳଖ ସରକାରୀ ସବସିଡି ବିନା ବି. ଟି. ଏସ୍. ସ୍କାଇଟ୍ରେନ୍ ଆରମ୍ଭ କରାଯାଇଥିଲା।

ତଥାପି, ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପ ପିପିପି ଉଦ୍ୟୋଗରେ ପ୍ରମୁଖ ବିପଦକୁ ମଧ୍ୟ ଉନ୍ମୋଚିତ କରିଥିଲା। ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକରେ, ଯାତ୍ରୀଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଆକଳନ ଠାରୁ ଯଥେଷ୍ଟ ତଳକୁ ଖସି ଆସିଥିଲା, ଯାହା ବି. ଟି. ଏସ୍. ସି. ଉପରେ ଆର୍ଥିକ ଚାପ ପକାଇଥିଲା ଏବଂ 2000 ଦଶକର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଋଣ ପୁନର୍ଗଠନ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିଥିଲା। ଏହାର ସମାଧାନ ପାଇଁ, ଥାଇ ସରକାର ଏବଂ ବ୍ୟାଂକକ୍ ମେଟ୍ରୋପଲିଟାନ୍ ଆଡମିନିଷ୍ଟ୍ରେସନ୍ (ବି. ଏମ୍. ଏ.) ପରେ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ସମ୍ପ୍ରସାରଣ ଏବଂ ଏକୀକରଣରେ ଅଧିକ ସକ୍ରିୟ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ, ଯେତେବେଳେ ବି. ଟି. ଏସ୍. ସି. ମୂଳ ପ୍ରଣାଳୀକୁ ପରିଚାଳନା କରିବାର ଅଧିକାର ବଜାୟ ରଖିଥିଲା ଏବଂ ବିଜ୍ଞାପନ, ଖୁଚୁରା ରିହାତି ଏବଂ ରିଅଲ୍ ଇଷ୍ଟେଟ୍ ଉଦ୍ୟୋଗ ପରି ଅଣ-ଭଡ଼ା ରାଜସ୍ୱରୁ ଲାଭ ଉଠାଇଥିଲା।

ଆଜି, ଦୁଇ ଦଶନ୍ଧିରୁ ଅଧିକ ସମୟ ପରେ, ବି. ଟି. ଏସ୍. ସ୍କାଇଟ୍ରେନ୍ ବ୍ୟାଙ୍କକ୍ର ସହରାଞ୍ଚଳ ଗତିଶୀଳତାର ମେରୁଦଣ୍ଡ ପାଲଟି ଯାଇଛି। ଏହା ପ୍ରତିଦିନ 750,000 ରୁ ଅଧିକ ଯାତ୍ରୀ ବହନ କରିଥାଏ (ମହାମାରୀ ପୂର୍ବର ସ୍ତର)। ଏହାର ଆର୍ଥିକ ମଡେଲ ଏକ ହାଇବ୍ରିଡ୍ ଆଭିମୁଖ୍ୟରେ ବିକଶିତ ହୋଇଛି, ରାଜ୍ୟ ବର୍ତ୍ତମାନ ସହ-ଆର୍ଥିକ ସମ୍ପ୍ରସାରଣ ସହିତ ବି. ଟି. ଏସ୍. ସି. ପରିଚାଳନା ଜାରି ରଖିଛି। ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ରିହାତି, 2042 ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ପ୍ରସାରିତ, ବି. ଟି. ଏସ୍. ସି. ର ପରିଚାଳନା ସ୍ଥିରତା ଏବଂ ଫେୟାରବକ୍ସ ଏବଂ ଅଣ-ଫେୟାରବକ୍ସ ଉତ୍ସରୁ ରାଜସ୍ୱ ସୃଷ୍ଟି କରିବାର କ୍ଷମତା ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ।

ବି. ଟି. ଏସ୍. ସ୍କାଇଟ୍ରେନ୍ ମାମଲା ସହରାଞ୍ଚଳ ଗମନାଗମନରେ ଘରୋଇ ନେତୃତ୍ୱାଧୀନ ପିପିପିର ଉଭୟ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଏବଂ ଅସୁବିଧାକୁ ଦର୍ଶାଉଛି। ବି. ଟି. ଏସ୍. ସ୍କାଇଟ୍ରେନ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଫଳତା କିମ୍ବା ବିଫଳତା ବୋଲି କୁହାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ, ଏହା ଏକ ମିଶ୍ରିତ ମାମଲା। ଗୋଟିଏ ପଟେ, ଏହା ଦର୍ଶାଇଥିଲା ଯେ ଅଗ୍ରୀମ ସରକାରୀ ପାଣ୍ଠି ବିନା ଘରୋଇ କ୍ଷେତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ଧରଣର ରେଳ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଯୋଗାଇ ଦିଆଯାଇପାରିବ। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ଏହା ଅତ୍ୟଧିକ ଆଶାବାଦୀ ଚାହିଦା ପୂର୍ବାନୁମାନ, ସୀମିତ ଭଡ଼ା ନମନୀୟତା ଏବଂ ଦୁର୍ବଳ ବହୁମୁଖୀ ଏକୀକରଣର ବିପଦ ଉପରେ ଆଲୋକପାତ କରିଥିଲା।

ଏକ ହାଇବ୍ରିଡ୍ ପିପିପି ଆଭିମୁଖ୍ୟକୁ ଶେଷରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଏହି ବାସ୍ତବତାକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ ଯେ ସହରାଞ୍ଚଳ ପରିବହନ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ଆର୍ଥିକ ଏବଂ ସାମାଜିକ କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା ପାଇଁ ସ୍ଥାୟୀ ସରକାରୀ ଯୋଗଦାନ ଆବଶ୍ୟକ କରେ | ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ହେଉଛି, ଚୁକ୍ତିଗୁଡ଼ିକର ପୁନଃ ଆଲୋଚନା, ରାଜ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସମର୍ଥିତ ନେଟୱାର୍କ ସମ୍ପ୍ରସାରଣ ଏବଂ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଉପଲବ୍ଧତା ସହିତ ଆର୍ଥିକ ପ୍ରଦର୍ଶନକୁ ସନ୍ତୁଳିତ କରିବା ପାଇଁ ଏହାର ବ୍ୟବସାୟ ମଡେଲରେ ସମାଯୋଜନ ସହିତ ବି. ଟି. ଏସ୍. ମଡେଲ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିକଶିତ ହେଉଛି।

ଆଶାରୁ ବାସ୍ତବତା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ: ଭାରତର ମେଟ୍ରୋ ଏବଂ ରେଳ ପ୍ରକଳ୍ପରେ ପିପିପି ପ୍ରଦର୍ଶନ

ମେଟ୍ରୋ ଏବଂ ରେଳ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଭାରତର ସରକାରୀ-ଘରୋଇ ଭାଗିଦାରୀ (ପିପିପି) ର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା ଏକ ମିଶ୍ରିତ ଚିତ୍ର ଉପସ୍ଥାପନ କରେ | ଭାରତର ରେଳ ପରିବହନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପିପିପିକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବା ପାଇଁ ଭାରତ ସରକାର ଏକାଧିକ ପଦକ୍ଷେପ ନେଇଛନ୍ତି।

ମେଟ୍ରୋ ରେଳ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସକ୍ରିୟ ପିପିପି

1. ନୀତିଗତ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ: 2017ର ଭାରତର ମେଟ୍ରୋ ରେଳ ନୀତି ମେଟ୍ରୋ ପ୍ରକଳ୍ପ ପାଇଁ ଘରୋଇ ଅଂଶଗ୍ରହଣକୁ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କ ସହାୟତା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହେବାକୁ ଦୃଢ ଭାବରେ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରେ। ଏଥିରେ ବିଭିନ୍ନ ମଡେଲ ସାମିଲ ରହିଛି, ଯେପରିକି କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଲାଭପ୍ରଦ ହେଉଥିବା ଭାୟାବିଲିଟି ଗ୍ୟାପ୍ ଫଣ୍ଡିଂ (ଭି. ଜି. ଏଫ୍.), ଇକ୍ୱିଟି ସେୟାରିଂ (50:50), ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘରୋଇ ଫଣ୍ଡିଂ ମଡେଲ।
2. ପିପିପି ପାଇଁ ସମ୍ଭାବ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ର: ସମସ୍ୟା ସତ୍ତ୍ୱେ, ପରିଚାଳନା ଏବଂ ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ (ଓ ଆଣ୍ଡ ଏମ୍), ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ ଭଡ଼ା ସଂଗ୍ରହ (ଏଏଫ୍ସି) ବ୍ୟବସ୍ଥାର ବିକାଶ ଏବଂ ଶେଷ ମାଇଲ ସଂଯୋଗ ପାଇଁ ଭିତ୍ତିଭୂମି ସୃଷ୍ଟି ଭଳି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଘରୋଇ ଖେଳାଳିଙ୍କ ପାଇଁ ସୁଯୋଗ ରହିଛି।

1. ହାଇଦ୍ରାବାଦ ମେଟ୍ରୋ

ହାଇଦ୍ରାବାଦ ମେଟ୍ରୋ ହେଉଛି ବିଶ୍ୱର ସର୍ବବୃହତ ମେଟ୍ରୋ ପ୍ରକଳ୍ପ, ଯାହା ଏକ ଡିଜାଇନ-ବିଲ୍ଡ-ଫାଇନାନ୍ସ-ଅପରେଟ୍-ଟ୍ରାନ୍ସଫର (ଡିବିଏଫଓଟି) ମଡେଲ ଉପରେ ଆଧାରିତ, ଏକ ସରକାରୀ-ଘରୋଇ ଭାଗିଦାରୀ (ପିପିପି) ଭାବରେ ବିକଶିତ ହୋଇଛି। ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପକୁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିବା ପାଇଁ ଏଲ ଆଣ୍ଡ ଟି ର ସହାୟକ କମ୍ପାନୀ ଏଲ ଆଣ୍ଡ ଟି ମେଟ୍ରୋ ରେଲ୍ (ହାଇଦ୍ରାବାଦ) ଲିମିଟେଡ୍ (ଏଲ ଆଣ୍ଡ ଟି. ଏମ. ଆର. ଏଚ. ଏଲ.) ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଇଥିଲା। କମ୍ପାନୀ 2010 ରେ ସରକାରଙ୍କ ସହ 35 ବର୍ଷର ରିହାତି ଅବଧି (ନିର୍ମାଣ ପାଇଁ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ଏବଂ ପରିଚାଳନା ପାଇଁ 30 ବର୍ଷ) ପାଇଁ ମେଟ୍ରୋକୁ ଅର୍ଥ, ନିର୍ମାଣ, ପରିଚାଳନା ଏବଂ ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ ପାଇଁ ଏକ ରିହାତି ଚୁକ୍ତିନାମା ସ୍ୱାକ୍ଷର କରିଥିଲା।

ପରିଚାଳନା ଏବଂ ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ (ଓ ଆଣ୍ଡ ଏମ୍): ଏଲ ଆଣ୍ଡ ଟି. ଏମ୍. ଆର୍. ଏଚ୍. ଏଲ୍. ଫ୍ରାନ୍ସର ପରିବହନ ପରିଚାଳକ କେଓଲିସ୍କୁ ଦୈନନ୍ଦିନ ଓ ଆଣ୍ଡ ଏମ୍. ଆଉଟସୋର୍ସ କରିଥିଲା।

ଆର୍ଥିକ ସଙ୍କଟ: ଏଲ ଆଣ୍ଡ ଟି ବିପୁଳ ଆର୍ଥିକ କ୍ଷତି ସହିଛି, ଯାହା 2024-25 ଆର୍ଥିକ ବର୍ଷରେ ₹625.88 କୋଟିରେ ପହଞ୍ଚିଛି। ସେପ୍ଟେମ୍ବର 2025 ରେ, ଏଲ ଆଣ୍ଡ ଟି ପ୍ରକଳ୍ପରୁ ବାହାରିବା ପାଇଁ ଏହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଘୋଷଣା କରିଥିଲା।

ପ୍ରସ୍ତାବିତ ରାଇଡର୍ସିପ୍ ଏବଂ ବାଣିଜ୍ୟିକ ରାଜସ୍ୱ ଉପରେ ମଡେଲ୍ର ନିର୍ଭରଶୀଳତା ଘରୋଇ ଅଂଶୀଦାରଙ୍କ ପାଇଁ ଅସ୍ଥିର ପ୍ରମାଣିତ ହେଲା | ଏହା ଭାରତରେ ଏକ ବଡ଼ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିଛି, ଯେଉଁଠାରେ ମେଟ୍ରୋ ପ୍ରକଳ୍ପଗୁଡିକ ବର୍ତ୍ତମାନ ହାଇବ୍ରିଡ୍ କିମ୍ବା ମୋଟ-ମୂଲ୍ୟ O & M ଚୁକ୍ତିନାମା ଆଡକୁ ଗତି କରୁଛି ଯାହା ଅଧିକ ଭଲ ଅଂଶୀଦାର ବିପଦ ଏବଂ ବ୍ୟାପକ ପିପିପିରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଆର୍ଥିକ ବୋଝକୁ ଏଡ଼ାଇ ଦେଇଥାଏ।

2. ପୁଣେ ମେଟ୍ରୋ ଲାଇନ 3

ଏକ ସରକାରୀ-ଘରୋଇ ଭାଗିଦାରୀ (ପିପିପି) ଜରିଆରେ ପୁଣେ ମେଟ୍ରୋ ଲାଇନ-3 କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହେଉଛି, କିନ୍ତୁ ହାଇଦ୍ରାବାଦ ମେଟ୍ରୋ ମଡେଲ ତୁଳନାରେ ଏହାର ଢାଞ୍ଚା ଅଧିକ ସନ୍ତୁଳିତ ଏବଂ ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରହିଛି। ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପର ନେତୃତ୍ୱ ପୁଣେ ମେଟ୍ରୋପଲିଟାନ ଅଞ୍ଚଳ ବିକାଶ ପ୍ରାଧିକରଣ (ପିଏମଆରଡିଏ) ଦ୍ୱାରା ଟାଟା ଗ୍ରୁପ୍ ଏବଂ ସିମେନ୍ସ୍ର ଏକ କନ୍ସୋର୍ଟିୟମ ସହିତ ସହଭାଗିତାରେ ନିଆଯାଉଛି।

• ରିହାତିଧାରୀ: ପୁଣେ ଆଇ. ଟି. ସିଟି ମେଟ୍ରୋ ରେଲ୍ (ପି. ଆଇ. ଟି. ସି. ଏମ୍. ଆର୍. ଏଲ୍.) ନାମରେ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର-ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବାହନ (ଏସ୍. ପି. ଭି.) ଟିଆର. ଆଇ. ଏଲ୍. ଅର୍ବାନ୍ ଟ୍ରାନ୍ସପୋର୍ଟ ପ୍ରାଇଭେଟ୍ ଲିମିଟେଡ୍ (ଏକ ଟାଟା ଗ୍ରୁପ୍ କମ୍ପାନୀ) ଏବଂ ସିମେନ୍ସ ପ୍ରୋଜେକ୍ଟ ଭେଞ୍ଚର୍ସ ଜି. ଏମ୍. ବି. ଏଚ୍. ର ଏକ କନ୍ସୋର୍ଟିୟମ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ରିହାତି ରାଜିନାମା 35 ବର୍ଷ ପାଇଁ।
• ପାଣ୍ଠି ଯୋଗାଣ: ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପରେ ₹8,100 କୋଟିରୁ ଅଧିକ ଟଙ୍କା ଖର୍ଚ୍ଚ ହେବ ବୋଲି ଆକଳନ କରାଯାଇଛି, ଏବଂ ଏହା ବିପଦକୁ ହ୍ରାସ କରିବା ପାଇଁ ଭାୟାବିଲିଟି ଗ୍ୟାପ୍ ଫଣ୍ଡିଂ (ଭି. ଜି. ଏଫ୍.) ର ଉପଯୋଗ କରିଥାଏ। କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ପ୍ରକଳ୍ପ ମୂଲ୍ୟର 20 ପ୍ରତିଶତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯୋଗଦାନ କରିବେ, ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ରାଜ୍ୟ ସରକାର ଅବଶିଷ୍ଟ ଭି. ଜି. ଏଫ୍. ପ୍ରଦାନ କରିବେ।
• ପରିଚାଳନା ଭାଗିଦାରୀ (ଓ ଆଣ୍ଡ ଏମ୍): ପି. ଆଇ. ଟି. ସି. ଏମ୍. ଆର୍. ଏଲ୍. ର ରିହାତିଧାରୀ, ଫ୍ରାନ୍ସର ବହୁରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ପରିବହନ ଅପରେଟର କେଓଲିସ୍କୁ ଏକ ଅଲଗା 10 ବର୍ଷର ପରିଚାଳନା ଏବଂ ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ (ଓ ଆଣ୍ଡ ଏମ୍) ଚୁକ୍ତିନାମା ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି।

ପୁଣେ ମେଟ୍ରୋ ଲାଇନ 3 ମଡେଲ ଘରୋଇ ଅଂଶୀଦାରଙ୍କ ପାଇଁ ଆର୍ଥିକ ସଙ୍କଟର ବିପଦକୁ ହ୍ରାସ କରିବା ସହିତ ଏକ ଉଚ୍ଚ ମାନର ସାର୍ବଜନୀନ ସେବା ପ୍ରଦାନ କରିବା ପାଇଁ ପରିକଳ୍ପନା କରାଯାଇଛି। ହାଇଦ୍ରାବାଦ ମେଟ୍ରୋର ବିପରୀତ, ଯେଉଁଠାରେ ଘରୋଇ କମ୍ପାନୀ ଏଲ ଆଣ୍ଡ ଟି କୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଚାହିଦା ଏବଂ ରାଜସ୍ୱ ବିପଦ ବହନ କରିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା, ପୁଣେର ମଡେଲରେ ସରକାରଙ୍କ ଭିଜିଏଫ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ | ଏହି ଆର୍ଥିକ ସହାୟତା ଘରୋଇ ଅଂଶୀଦାରଙ୍କ ପାଇଁ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ଚାହିଦା ବିପଦକୁ ହ୍ରାସ କରିଥାଏ।

ଭାରତୀୟ ରେଳବାଇରେ ପିପିପି

ଭାରତୀୟ ରେଳ କ୍ଷେତ୍ର ପାଣ୍ଠି ଅଭାବକୁ ପୂରଣ କରିବା, ଭିତ୍ତିଭୂମିର ଆଧୁନିକୀକରଣ ଏବଂ ପରିଚାଳନା ଦକ୍ଷତା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ରଣନୀତି ଭାବରେ ସରକାରୀ-ବେସରକାରୀ ସହଭାଗୀତା (ପିପିପି) କୁ ସକ୍ରିୟ ଭାବରେ ଅନ୍ୱେଷଣ କରୁଛି।

ଷ୍ଟେସନ ପୁନଃବିକାଶ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ

ଭାରତ ସରକାର ଷ୍ଟେସନ ପୁନର୍ବିକାଶ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମର ଶୁଭାରମ୍ଭ କରିଛନ୍ତି। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ରେଳ ଷ୍ଟେସନଗୁଡ଼ିକୁ ଆଧୁନିକ, ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ପରିବହନ ହବ୍ ରେ ପରିଣତ କରିବା ଯାହା ଏକ ଉନ୍ନତ ଭ୍ରମଣ ଅଭିଜ୍ଞତା ପ୍ରଦାନ କରେ | ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ମୁଖ୍ୟତଃ ଅମୃତ ଭାରତ ଷ୍ଟେସନ ଯୋଜନା (ଏବିଏସ୍ଏସ୍) ଅଧୀନରେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହୋଇଛି। ମାର୍ଚ୍ଚ 2025 ସୁଦ୍ଧା, ରେଳ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ଏ. ବି. ଏସ୍. ଏସ୍. ଅଧୀନରେ ସରକାରୀ-ଘରୋଇ ଭାଗିଦାରୀ (ପି. ପି. ପି.) ମଡେଲ ମାଧ୍ୟମରେ ପୁନର୍ବିକାଶ ପାଇଁ ମୋଟ 1,337 ମଧ୍ୟରୁ 15ଟି ଷ୍ଟେସନ ଚିହ୍ନଟ କରିଛି।

ଷ୍ଟେସନର ପୁନଃବିକାଶରେ ପିପିପିର ପ୍ରଦର୍ଶନ

ରାଣୀ କମଲାପତି ଷ୍ଟେସନ (ଭୋପାଳ) ପିପିପି ମଡେଲ ଅଧୀନରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିବା ସବୁଠାରୁ ସଫଳ ଷ୍ଟେସନ ପୁନର୍ବିକାଶ ପ୍ରକଳ୍ପ ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ | ତେବେ, ଏହି ମଡେଲ୍ ସବୁ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସ୍ଥାୟୀ ବୋଲି ପ୍ରମାଣିତ ହୋଇନାହିଁ। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ ରେଳ ଷ୍ଟେସନ ଏବଂ ଛତ୍ରପତି ଶିବାଜୀ ମହାରାଜ ଟର୍ମିନସ (ସିଏସଏମଟି, ମୁମ୍ବାଇ) ରେ ପ୍ରକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରଥମେ ପିପିପି ଭାବରେ ଯୋଜନା କରାଯାଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଉଚ୍ଚ ବିଡ ମୂଲ୍ୟ ଏବଂ ଘରୋଇ ନିବେଶକଙ୍କ ଠାରୁ ସୀମିତ ସୁଧ ହେତୁ ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପଗୁଡିକ ଇପିସି (ଇଞ୍ଜିନିୟରିଂ, କ୍ରୟ ଏବଂ ନିର୍ମାଣ) ମଡେଲକୁ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କରାଯାଇଥିଲା।

ଇପିସି ଠିକାଦାରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସୁଯୋଗ

23 ଡିସେମ୍ବର 2024 ରେ ପ୍ରକାଶିତ ICRA ର ଏକ ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ଇଞ୍ଜିନିୟରିଂ, କ୍ରୟ ଏବଂ ନିର୍ମାଣ (EPC) କମ୍ପାନୀଗୁଡିକ ଆସନ୍ତା ଦୁଇ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ରେଳ ଷ୍ଟେସନ ପୁନର୍ବିକାଶ ପ୍ରକଳ୍ପରେ ପ୍ରାୟ ₹30,000 କୋଟି ମୂଲ୍ୟର ବ୍ୟବସାୟ ସୁଯୋଗ ଦେଖିବେ ବୋଲି ଆଶା କରାଯାଉଛି।

ଏହି ମଡେଲକୁ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ କରିବା ଲାଗି ରେଳବାଇ ପାଇଁ ନୂତନ ପିପିପି ନୀତି ଢାଞ୍ଚା

ଭାରତୀୟ ରେଳବାଇ ଏକ ନୂତନ ସରକାରୀ-ଘରୋଇ ଭାଗିଦାରୀ (ପିପିପି) ନୀତି ପ୍ରଣୟନ କରିଛି, ଯାହା ଖୁବ୍ ଶୀଘ୍ର କେନ୍ଦ୍ର କ୍ୟାବିନେଟ ଅନୁମୋଦନ ପାଇବ ବୋଲି ଆଶା କରାଯାଉଛି। ଏହା ରେଳ ସଂଯୋଗୀକରଣ ଏବଂ କ୍ଷମତା ବୃଦ୍ଧି ପ୍ରକଳ୍ପ, 2012 ପାଇଁ ଅଂଶଗ୍ରହଣକାରୀ ନୀତିର ସ୍ଥାନ ନେବ। ପୂର୍ବ ନୀତି ଅଧୀନରେ 17ଟି ପ୍ରକଳ୍ପ ଥିବା ବେଳେ, ଅଦ୍ୟତନ କରାଯାଇଥିବା ପି. ପି. ପି. ଢାଞ୍ଚାରେ ପାଖାପାଖି 50ଟି ରେଳ ପ୍ରକଳ୍ପକୁ ଘରୋଇ କ୍ଷେତ୍ରର ଭାଗିଦାରୀ ଅଧୀନରେ ଆଣିବାକୁ ଯୋଜନା କରାଯାଇଛି। ଏହି ନୀତି ବ୍ୟବସାୟିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଲାଭପ୍ରଦ କରିଡର ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେବ, ଯେଉଁଥିରେ ବନ୍ଦର ସଂଯୋଗ ଏବଂ ଖଣିଜ ପରିବହନ ମାର୍ଗ ସାମିଲ ରହିଛି, ଯାହାଦ୍ବାରା ଦୃଢ଼ ଲାଭ ମିଳିପାରିବ ଏବଂ ଆହୁରି ଘରୋଇ ପୁଞ୍ଜି ନିବେଶ ଆକୃଷ୍ଟ ହେବ ବୋଲି ଆଶା କରାଯାଉଛି।

• ନୂତନ ପିପିପି ଢାଞ୍ଚାର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା: ସଂଶୋଧିତ ପିପିପି ଢାଞ୍ଚା ଘରୋଇ ନିବେଶକମାନଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିକଶିତ ଭିତ୍ତିଭୂମି ସହିତ ମାଲ ପରିବହନ ଉପରେ ଶୁଳ୍କ ଲାଗୁ କରି ସେମାନଙ୍କର ଖର୍ଚ୍ଚ ପୁନରୁଦ୍ଧାର କରିବାକୁ ଅନୁମତି ଦେଇଥାଏ। ସମାନ୍ତରାଳ ଭାବେ, ଭାରତୀୟ ରେଳବାଇ ଏକ ସ୍ଥିର ଦେୟ ଏବଂ ଉତ୍ପନ୍ନ ରାଜସ୍ୱର ଏକ ଅଂଶ ଗ୍ରହଣ କରିବ

ନିକଟରେ ରେଳବାଇ ଉପରେ ଗଠିତ ଏକ ସ୍ଥାୟୀ କମିଟିର ପରାମର୍ଶକୁ ଅନୁସରଣ କରି ଏହି ପଦକ୍ଷେପ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି, ଯେଉଁଥିରେ ନିମ୍ନଲିଖିତ ସୁପାରିଶ କରାଯାଇଛି:

• ଘରୋଇ କ୍ଷେତ୍ରର ଅଂଶଗ୍ରହଣ ଜରିଆରେ କୋଚ ନିର୍ମାଣରେ ଆଧୁନିକ ପ୍ରଯୁକ୍ତିର ଉପଯୋଗକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବା।
• ପିପିପି ମଡେଲ ବ୍ୟବହାର କରି ଟ୍ରେନ୍ କୋଚ୍, ୱାଗନ୍ ଏବଂ କଣ୍ଟେନର ଉତ୍ପାଦନକୁ ବିସ୍ତାର କରିବା।
• ଭାରତର ଅନ୍ୟ ଷ୍ଟେସନଗୁଡ଼ିକରେ ରାଣୀ କମଲପତି ଷ୍ଟେସନ ଭଳି ସଫଳ ପିପିପି ଷ୍ଟେସନ ପ୍ରକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକର ନକଲ କରିବା।

ଗତ ତିନି ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ, ଭାରତୀୟ ରେଳବାଇ କେବଳ ସାମାନ୍ୟ ଲାଭ ଅର୍ଜନ କରିଛି, ମୁଖ୍ୟତଃ କମ୍ ଯାତ୍ରୀ ରାଜସ୍ୱ ଏବଂ ମାଲ ପରିବହନ ଉପରେ ଅତ୍ୟଧିକ ନିର୍ଭରଶୀଳତା ହେତୁ। ସରକାରଙ୍କ ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଉଛି ଘରୋଇ ପୁଞ୍ଜି ନିବେଶ ଏବଂ ବିଶେଷଜ୍ଞତା ଆଣି ପାଣ୍ଠି ଅଭାବ ପୂରଣ କରିବା, ଦକ୍ଷତାରେ ଉନ୍ନତି ଆଣିବା ଏବଂ ରାଷ୍ଟ୍ରାୟତ୍ତ କ୍ଷେତ୍ର ଉପରେ ଆର୍ଥିକ ବୋଝ ହ୍ରାସ କରିବା।

ଉପସଂହାର

ଭାରତର ରେଳ ପରିବହନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବଡ଼ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟୁଛି ଏବଂ ଭିତ୍ତିଭୂମି ସମ୍ପ୍ରସାରଣ ତଥା ଉଭୟ ଯାତ୍ରୀ ଏବଂ ମାଲ ପରିବହନ ସେବା ପାଇଁ ଦକ୍ଷତାରେ ଉନ୍ନତି ଆଣିବା ପାଇଁ ନିରନ୍ତର ନିବେଶର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି। ସରକାରୀ-ଘରୋଇ ଭାଗିଦାରୀ (ପିପିପି) ମଡେଲ ଘରୋଇ କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକୁ ପୁଞ୍ଜି, ବୈଷୟିକ ବିଶେଷଜ୍ଞତା ଏବଂ ପରିଚାଳନା ଦକ୍ଷତା ଆଣିବା ପାଇଁ ଅନୁମତି ଦେଇ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ସମର୍ଥନ କରିପାରିବ, ଯାହା ସରକାରଙ୍କ ଉପରେ ଆର୍ଥିକ ବୋଝ ହ୍ରାସ କରିପାରିବ।

ହଂକଂର ମାସ୍ ଟ୍ରାଞ୍ଜିଟ୍ ରେଲୱେ ପରି ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ଉଦାହରଣ ଦର୍ଶାଏ ଯେ ପିପିପି ସ୍ଥିର ରାଜସ୍ୱ ସୃଷ୍ଟି କରିବାରେ ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ସେବା ମାନକ ବଜାୟ ରଖିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିପାରିବ | ତେବେ ଭାରତରେ, ରେଳ ଏବଂ ମେଟ୍ରୋ ପ୍ରକଳ୍ପରେ ପିପିପିଗୁଡ଼ିକ ସଂସ୍ଥାଗତ ସାମର୍ଥ୍ୟର ବ୍ୟବଧାନ ଏବଂ ସରକାରୀ ଏବଂ ବେସରକାରୀ ଅଂଶୀଦାରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିପଦର ଅସମାନ ବଣ୍ଟନ ହେତୁ ସୀମିତ ସଫଳତା ପାଇଛି।

ଭାରତରେ ପି. ପି. ପି. ଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟାପକ ସ୍ତରରେ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ ଢାଞ୍ଚାର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି, ଯାହା ନିୟାମକ ସହାୟତା, ଆର୍ଥିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଏବଂ ସ୍ୱଚ୍ଛ ରିସ୍କ-ସେୟାରିଂ ପ୍ରଦାନ କରିବ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଘରୋଇ କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକ ବୃହତ ଭିତ୍ତିଭୂମି ପ୍ରକଳ୍ପରେ ପ୍ରଭାବୀ ଢଙ୍ଗରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିପାରିବେ।