କୋଲକାତା ମେଟ୍ରୋ: ଐତିହାସିକ ସହର ଏକ ପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ପରିବହନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଛି

କୋଲକାତା: ଐତିହାସିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ବହନ କରୁଥିବା ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ସହର

କୋଲକାତା ସହର 1690 ମସିହାରେ ତିନୋଟି କ୍ଷୁଦ୍ର ଗ୍ରାମ-ସୁତାନୁଟି, ଗୋବିନ୍ଦପୁର ଏବଂ କଲିକତାର ମିଶ୍ରଣ ଭାବେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। କିନ୍ତୁ, ସେବେଠାରୁ ଏହା ଗତ ତିନି ଶତାବ୍ଦୀ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବିସ୍ତୃତ ମହାନଗର ଏବଂ ପୂର୍ବ ଭାରତରେ ବାଣିଜ୍ୟ ଏବଂ ବାଣିଜ୍ୟର ପ୍ରମୁଖ କେନ୍ଦ୍ରରେ ପରିଣତ ହୋଇଛି ଏବଂ ଏହା ଯଥେଷ୍ଟ ସମୟ ପାଇଁ ଦେଶର ରାଜଧାନୀ ମଧ୍ୟ ଥିଲା | ଏହାର ଦୀର୍ଘ ଅସ୍ତିତ୍ୱରେ, ଏହି ପ୍ରମୁଖ 'ସହର', ଯାହାକୁ ପ୍ରାୟତଃ ଭାରତର ସାଂସ୍କୃତିକ ଦୁର୍ଗ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ, ଅନେକ ଉତ୍ଥାନର ସାକ୍ଷୀ ହୋଇଛି-ସାଂସ୍କୃତିକ, ସାମାଜିକ ଏବଂ ରାଜନୈତିକ | ଏହା ମଧ୍ୟ ଅସଂଖ୍ୟ ସମସ୍ୟାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇଛି, ଯେଉଁଥିରୁ ପରିବହନ ସମସ୍ୟା, ବିଶେଷ କରି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ତୀବ୍ର ହୋଇଛି। ସହରୀକରଣ ଆଡକୁ କ୍ରମାଗତ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଏବଂ ଏହାର ଫଳସ୍ୱରୂପ ଜନସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି-ବାସିନ୍ଦା ତଥା ପ୍ରବାସୀଙ୍କ କାରଣରୁ ଏହା ଘଟିଛି। ମେଟ୍ରୋ ରେଳ, କୋଲକାତା ଏହି ମହାନ 'ସହର' ର ପରିବହନ ନେଟୱାର୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ 'ଲାଇଫ୍ ଲାଇନ୍' ହୋଇଥିବାରୁ ନିଜକୁ ସମ୍ମାନିତ ଏବଂ ଗର୍ବିତ ଅନୁଭବ କରୁଛି।

ସମୟକ୍ରମେ ଏକ ପରିବହନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ବିକଶିତ ହୋଇଥିଲା

କୋଲକାତା ହେଉଛି ପୂର୍ବ ଭାରତ ଏବଂ ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକର ମୁଖ୍ୟ ବ୍ୟବସାୟିକ, ବାଣିଜ୍ୟିକ ଏବଂ ଆର୍ଥିକ କେନ୍ଦ୍ର। ଏହା ମଧ୍ୟ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ବାଣିଜ୍ୟିକ ଏବଂ ସାମରିକ ବନ୍ଦର, ଏବଂ ପୂର୍ବ ଭାରତର ଏକମାତ୍ର ସହର ଯେଉଁଠାରେ ଏକ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ବିମାନବନ୍ଦର ଅଛି | ଏକଦା ଭାରତର ପ୍ରମୁଖ ସହର, ସହରର ବିକାଶ ଏହାର ବର୍ଦ୍ଧିତ ଜନସଂଖ୍ୟାର ଆବଶ୍ୟକତାଠାରୁ ବହୁତ ପଛରେ ପଡ଼ିଛି | କୋଲକାତା ଏହାର ନାଗରିକମାନଙ୍କୁ ଦେଶରେ ଉପଲବ୍ଧ ସର୍ବୋତ୍ତମ ସୁବିଧା ପ୍ରଦାନ କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି। କୋଲକାତାର ଆପେକ୍ଷିକ ପ୍ରାଚୀନତା ଏବଂ ଅପରିକଲ୍ପିତ ଅଭିବୃଦ୍ଧି ସହରରେ ଅପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ନାଗରିକ ସୁବିଧାର ସମସ୍ୟାକୁ ଆହୁରି ବୃଦ୍ଧି କରିଛି। ଏହି ସମସ୍ୟାର ଗମ୍ଭୀରତାକୁ ହୃଦୟଙ୍ଗମ କରି ସରକାର ମହାନଗରରେ ଆଧୁନିକ ଭିତ୍ତିଭୂମି ସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ କଠିନ ପରିଶ୍ରମ କରୁଛନ୍ତି ଏବଂ ଅନେକ ଏଜେନ୍ସି ସେହି ଲକ୍ଷ୍ୟ ଦିଗରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି।

ଭାରତର ଅନ୍ୟ ତୁଳନାତ୍ମକ ମେଟ୍ରୋ ସହରଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ 20 ପ୍ରତିଶତରୁ ଅଧିକ ତୁଳନାରେ କୋଲକାତାର କେବଳ%% ଅଞ୍ଚଳରେ ସଡ଼କ ରହିଛି। 2011 ମସିହାରେ ଯାନବାହନର ସଂଖ୍ୟା ପାଖାପାଖି 6.2 ନିୟୁତ ଏବଂ 1.6 ନିୟୁତ ଟ୍ରାନଜିଟ୍ ଯାତ୍ରା ବୋଲି ଆକଳନ କରାଯାଇଥିବା ବେଳେ, ସହରଟି ଏହାର ସୀମାରେ ଫାଟି ଯାଉଛି। ସହରରେ ସଡ଼କ କ୍ଷେତ୍ର ବୃଦ୍ଧି କରିବାର ବହୁତ କମ୍ ସୁଯୋଗ ଏବଂ 3 ନିୟୁତର ଆନୁମାନିକ ଯାନ ଜନସଂଖ୍ୟା ଏବଂ 2025 ସୁଦ୍ଧା ଆନୁମାନିକ 32 ନିୟୁତ ଟ୍ରାଞ୍ଜିଟ୍ ଯାତ୍ରା ସହିତ, ସମସ୍ୟାର ବିଶାଳତା ସହଜରେ କଳ୍ପନା କରାଯାଇପାରିବ | ଏହା ଶୀଘ୍ର ହୃଦୟଙ୍ଗମ କରାଯାଇଥିଲା ଯେ ଜନସଂଖ୍ୟାର ବର୍ଦ୍ଧିତ ପରିବହନ ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ପୂରଣ କରିବା ପାଇଁ କେବଳ ସଡ଼କ ପରିବହନ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ହେବ ନାହିଁ ଏବଂ ଏହି ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ପୂରଣ କରିବା ପାଇଁ ସାମୂହିକ ଦ୍ରୁତ ପରିବହନ ପାଇଁ ଏକ ରେଳ ଆଧାରିତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ହେଉଛି ସବୁଠାରୁ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ବିକଳ୍ପ |

ତେଣୁ, କ୍ରମବର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଣୁ ପରିବହନ ସମସ୍ୟା ସହର ଯୋଜନାକାରୀ, ରାଜ୍ୟ ସରକାର ଏବଂ ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଆକର୍ଷଣ କରିଥିଲା। ଏହା ଶୀଘ୍ର ହୃଦୟଙ୍ଗମ ହେଲା ଯେ ପରିସ୍ଥିତିର ମୁକାବିଲା କରିବା ପାଇଁ କିଛି କରିବା ଏବଂ ଶୀଘ୍ର କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗର ତତ୍କାଳୀନ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଡକ୍ଟର ବି. ସି. ରାୟ 1949 ମସିହାରେ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ କୋଲକାତା ପାଇଁ ଏକ ଭୂତଳ ରେଳପଥ ନିର୍ମାଣ କରିବାର ଚିନ୍ତାଧାରା କରିଥିଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା କିଛି ମାତ୍ରାରେ ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ହୋଇପାରିବ।

Sponsored

ଫରାସୀ ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କ ଏକ ଦଳ ଦ୍ୱାରା ଏକ ସର୍ଭେ କରାଯାଇଥିଲା କିନ୍ତୁ କିଛି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବାହାରି ନଥିଲା | ବିଦ୍ୟମାନ ସାର୍ବଜନୀନ ପରିବହନ ଯାନଗୁଡିକର ଫ୍ଲିଟ୍ ବୃଦ୍ଧି କରି ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ପାଇଁ କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରୟାସ ସମସ୍ୟାର ସୀମାକୁ ଛୁଇଁ ନଥିଲା କାରଣ ଦିଲ୍ଲୀରେ 25 ପ୍ରତିଶତ ଏବଂ ଏପରିକି ଅନ୍ୟ ସହରରେ 30 ପ୍ରତିଶତ ତୁଳନାରେ କଲିକତାର ଭୂପୃଷ୍ଠ କ୍ଷେତ୍ରର କେବଳ 4.2% ରାସ୍ତା ଅଟେ | କୋଲକାତାବାସୀଙ୍କ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଏକ ବିକଳ୍ପ ସମାଧାନ ଖୋଜିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ 1969 ମସିହାରେ ମହାନଗର ପରିବହନ ପ୍ରକଳ୍ପ (ଆର. ଏଲ. ଆଇ. ଏସ.) ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଇଥିଲା। ବିସ୍ତୃତ ଅଧ୍ୟୟନ ପରେ, ଏମ୍. ଟି. ପି. (ଆର୍. ଏଲ୍. ଆଇ. ଏସ୍.) ଏହି ସିଦ୍ଧାନ୍ତରେ ପହଞ୍ଚିଲା ଯେ ଏକ ମାସ୍ ରାପିଡ୍ ଟ୍ରାଞ୍ଜିଟ୍ ସିଷ୍ଟମ୍ ନିର୍ମାଣ କରିବା ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବିକଳ୍ପ ନାହିଁ। ଏମ୍. ଟି. ପି. (ଆର୍. ଏଲ୍. ଆଇ. ଏସ୍.) 1971 ମସିହାରେ ଏକ ବୃହତ୍ ଯୋଜନା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ କୋଲକାତା ସହର ପାଇଁ ପାଞ୍ଚଟି ଦ୍ରୁତ ପରିବହନ ଲାଇନ ନିର୍ମାଣ କରିବାର ପରିକଳ୍ପନା କରାଯାଇଥିଲା, ଯାହାର ମୋଟ ଦୈର୍ଘ୍ୟ 97.5 କି. ମି. ଥିଲା। ଏଥିମଧ୍ୟରୁ ଡମ୍ ଡମ୍ ଏବଂ ଟଲିଗଞ୍ଜ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ବ୍ୟସ୍ତବହୁଳ ଉତ୍ତର-ଦକ୍ଷିଣ ଅକ୍ଷକୁ ସର୍ବାଧିକ ପ୍ରାଥମିକତା ଦିଆଯାଇଥିଲା, ଯାହାର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଥିଲା 16.45 କି. ମି. ଏବଂ ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପର କାର୍ଯ୍ୟକୁ 1972 ମସିହା ଜୁନ୍ 1 ତାରିଖରେ ମଞ୍ଜୁରି ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଡିସେମ୍ବରରେ ଭାରତର ତତ୍କାଳୀନ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଶ୍ରୀମତୀ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପର ଭିତ୍ତିପ୍ରସ୍ତର ସ୍ଥାପନ କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ନିର୍ମାଣ କାର୍ଯ୍ୟ 29, 1972 ରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା।

ନିର୍ମାଣ ଆରମ୍ଭ ହେବା ପରଠାରୁ, ପ୍ରକଳ୍ପକୁ ଅନେକ ସମସ୍ୟାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା ଯେପରିକି 1977-78 ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ପାଣ୍ଠିର ଅନୁପଲବ୍ଧତା, ଭୂତଳ ଉପଯୋଗିତାଗୁଡ଼ିକର ସ୍ଥାନାନ୍ତର, କୋର୍ଟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ, ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସାମଗ୍ରୀର ଅନିୟମିତ ଯୋଗାଣ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ। କିନ୍ତୁ ଅସଂଖ୍ୟ ବାଧାବିଘ୍ନକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଏବଂ ଅବିଶ୍ୱାସର ସମସ୍ତ ପ୍ରତିବନ୍ଧକକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଭାରତର ପ୍ରଥମ ଏବଂ ଏସିଆର ପଞ୍ଚମ, କଲିକତା ମେଟ୍ରୋ ଅକ୍ଟୋବରରେ ଏକ ବାସ୍ତବତା ପାଲଟିଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ଏସ୍ପ୍ଲାନେଡ୍ ଏବଂ ନେତାଜୀ ଭବନ ମଧ୍ୟରେ ପାଞ୍ଚଟି ଷ୍ଟେସନ ସହିତ 24, 1984 କିଲୋମିଟର ଦୂରତା ଅତିକ୍ରମ କରି ଆଂଶିକ ବାଣିଜ୍ୟିକ ସେବା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ଏହା ପରେ ନୋଭର୍ମ୍ବର୍ 3.40 ରେ ଡମ୍ ଡମ୍ ଏବଂ ବେଲଗାଚିଆ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତରରେ ଅନ୍ୟ ଏକ 2.15 କିଲୋମିଟର ପଥରେ ଯାତ୍ରୀ ସେବା ଦ୍ୱାରା ଅନୁସରଣ କରାଯାଇଥିଲା | ଏହି ଯାତ୍ରୀ ସେବାକୁ ଏପ୍ରିଲରେ ମହା ନାୟକ ଉତ୍ତମ କୁମାର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ପ୍ରସାରିତ କରାଯାଇଥିଲା, ଯାହା ଅତିରିକ୍ତ ଦୂରତା 12, 1984 କିଲୋମିଟର ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲା, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଏହି ସେବା ମୋଟ ଦୂରତା 29, 1986 କିଲୋମିଟର ଏବଂ 11ଟି ଷ୍ଟେସନରେ ଉପଲବ୍ଧ ହୋଇଥିଲା।

ତେବେ, ଏହି ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଛୋଟ ବିଭାଗ ଯାତ୍ରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆକର୍ଷଣୀୟ ନ ଥିବାରୁ ଅକ୍ଟୋବର, 92 ରୁ ଉତ୍ତର ବିଭାଗରେ ସେବା ସ୍ଥଗିତ ରଖାଯାଇଥିଲା। ଆଠ ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ସମୟ ବ୍ୟବଧାନ ପରେ, ଡମ୍ ଡମ୍-ବେଲଗାଚିଆ ଷ୍ଟ୍ରେଚ୍ ସହିତ ବେଲଗାଚିଆ-ଶ୍ୟାମ୍ବାଜାର 1.62 କିଲୋମିଟର ସେକ୍ସନକୁ ଅଗଷ୍ଟ 13,1994 ରେ ଖୋଲାଯାଇଥିଲା। ଏହାର କିଛି ସମୟ ପରେ ଅକ୍ଟୋବର 0.71 ରେ ଏସ୍ପ୍ଲାନେଡରୁ ଚାନ୍ଦନୀ ଚୌକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆଉ ଏକ 2, 1994 କିଲୋମିଟର ରାସ୍ତା କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ କରାଯାଇଥିଲା। ଶ୍ୟାମ୍ବାଜାର-ଶୋଭାବାଜାର-ଗିରିଶ ପାର୍କ (1.93 କି. ମି.) ଏବଂ ଚାନ୍ଦନୀ ଚୌକ-ସେଣ୍ଟ୍ରାଲ (0.60 କି. ମି.) ବିଭାଗ ଫେବୃଆରୀ 19, 1995 ରେ ଖୋଲାଯାଇଥିଲା। ମଝିରେ 27, 1995 କି. ମି. ର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟବଧାନକୁ ପୂରଣ କରି ସେପ୍ଟେମ୍ବର 1.80 ରୁ ମେଟ୍ରୋର ସମଗ୍ର ଭାଗରେ ସେବା ଆରମ୍ଭ କରାଯାଇଥିଲା। ଏମିତି ଏକ ସ୍ୱପ୍ନ ସତ ହେଲା।

ଦ୍ୱିତୀୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟର ଦୈର୍ଘ୍ୟ 5.834 ମହା ନାୟକ ଉତ୍ତମ କୁମାର ଠାରୁ କବି ନଜରୁଲ ଷ୍ଟେସନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କିଲୋମିଟର ଅଗଷ୍ଟ 2009 ରେ ସମାପ୍ତ ହୋଇଥିଲା | ଏହା ବ୍ୟତୀତ ଅକ୍ଟୋବର, 2010ରେ ଏହାକୁ କବି ସୁଭାଷଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ପ୍ରସାରିତ କରାଯାଇଥିଲା, ଯାହାର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଥିଲା 2.851 କିଲୋମିଟର, ଯାହା ବାଣିଜ୍ୟିକ ପରିଚାଳନା ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଥିଲା। 2013 ଜୁଲାଇ 10 ତାରିଖରେ ଏହାକୁ ଆହୁରି ସମ୍ପ୍ରସାରିତ କରାଯାଇଥିଲା, ଡମ୍ ଡମ୍ ଠାରୁ ନୋଆପାରା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଯାହାର ଦୈର୍ଘ୍ୟ 2.091 କିଲୋମିଟର ଥିଲା। ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟାୟ 23 ଫେବୃଆରୀ 2021 ରେ ନୋଆପାରାରୁ ଦକ୍ଷିଣେଶ୍ୱର (4.139 କିଲୋମିଟର) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାଣିଜ୍ୟିକ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଖୋଲାଯାଇଥିଲା।

ଦେଶର ପ୍ରଥମ ମେଟ୍ରୋ ବ୍ୟବସ୍ଥା

1969 ମସିହାରେ ମେଟ୍ରୋପଲିଟାନ ପରିବହନ ପ୍ରକଳ୍ପ ଆରମ୍ଭ ହେବା ପରେ ଏହି ପଦକ୍ଷେପକୁ 2 ଦଶନ୍ଧି ଅପେକ୍ଷା କରିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା। 1971 ରେ ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସ୍ତୁତ ମାଷ୍ଟର ପ୍ଲାନରେ ତିନୋଟି ଉତ୍ତର-ଦକ୍ଷିଣ କରିଡରକୁ ନେଇ 97.50 କିଲୋମିଟର ନେଟୱାର୍କର ପରିକଳ୍ପନା କରାଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁଥିରୁ ତିନୋଟି ବିସ୍ତୃତ ଯୋଜନା ପାଇଁ ଚୟନ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହି ତିନୋଟି ଲାଇନ ଥିଲା ଦମଦମ-ଟଲିଗଞ୍ଜ, ବିଧାନନଗର-ରାମରାଜତଲା ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣେଶ୍ୱର-ଠାକୁରପୁକୁର। ଟ୍ରାଫିକ ଅଧ୍ୟୟନ ଆଧାରରେ, ଡମଡମ୍-ଟଲିଗଞ୍ଜ କରିଡରକୁ ପ୍ରଥମେ କାର୍ଯ୍ୟାନ୍ୱୟନ ପାଇଁ ଚୟନ କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ 1972 ମସିହା ଡିସେମ୍ବର 29 ତାରିଖରେ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। 1984 ମସିହା ଅକ୍ଟୋବର 24 ତାରିଖରେ, ଭାରତର ପ୍ରଥମ ମେଟ୍ରୋ ଲାଇନ, ଏସ୍ପ୍ଲାନେଡ ଏବଂ ଭବାନୀପୁର ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରାୟ 1 କିଲୋମିଟର ଦୈର୍ଘ୍ୟର ପ୍ରଥମ ଷ୍ଟ୍ରେଚ୍ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲା। ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି, କରିଡରର ଅନ୍ୟ ଅଂଶଗୁଡ଼ିକ ଧୀରେ ଧୀରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ କିଛି ସମ୍ପ୍ରସାରଣ ମଧ୍ୟ କରାଯାଇଥିଲା | ଏହି କରିଡରକୁ 2010ରେ ନ୍ୟୁ ଗାରିଆ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ପ୍ରସାରିତ କରାଯାଇଥିଲା। ଆଜି ଏହା ଦୈନିକ ପ୍ରାୟ 5 ଲକ୍ଷ ଯାତ୍ରୀ ପରିବହନ କରୁଛି।

ପୂର୍ବ-ପଶ୍ଚିମ କରିଡର

କୋଲକାତା ମେଟ୍ରୋ ଲାଇନ 2 ବା ପୂର୍ବ-ପଶ୍ଚିମ କରିଡର ହେଉଛି ଭାରତର ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ ରାଜ୍ୟର କୋଲକାତା ମେଟ୍ରୋର ଏକ ଦ୍ରୁତ ପରିବହନ ଲାଇନ। ଏହା ବର୍ତ୍ତମାନ ସଲ୍ଟ ଲେକ୍ ଏବଂ ଫୁଲବାଗାନ ମଧ୍ୟରେ ଏକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ବିଭାଗକୁ ନେଇ ଗଠିତ, ଏବଂ ଶେଷରେ ହୁଗଲି ନଦୀ ତଳେ ଯାଇ ତେଘୋରିଆକୁ ହାୱଡା ସହିତ ସଂଯୋଗ କରିବ | ଏଥିରେ ପୂର୍ବରେ ତେଘୋରିଆ (ହଳଦୀରାମ୍) ଠାରୁ ପଶ୍ଚିମରେ ହାଓଡ଼ା ମଇଦାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ 17ଟି ଷ୍ଟେସନ ରହିବ, ଯେଉଁଥିରୁ 11ଟି ଏଲିଭେଟେଡ୍ ହେବ ଏବଂ 6ଟି ଭୂତଳ ହେବ, ଯାହାର ମୋଟ ଦୂରତା 22 କିଲୋମିଟର। ଏହା ଭାରତର ଦୁଇଟି ସର୍ବବୃହତ ଯାତ୍ରୀ ରେଳ ଏବଂ ଦୀର୍ଘ ଦୂରତା ରେଳ ଟର୍ମିନାଲ (ହାଓଡ଼ା ଏବଂ ସିଆଲଦା) ସହିତ ଏହାର ଦୁଇଟି ସର୍ବବୃହତ ବ୍ୟବସାୟିକ ଜିଲ୍ଲା (ବିବିଡି ବାଗ ଏବଂ ସଲ୍ଟ ଲେକ୍ ସେକ୍ଟର 5) କୁ ସଂଯୋଗ କରିବ ବୋଲି ଆଶା କରାଯାଉଛି। ଲାଇନ-2ରେ ଭାରତର ପ୍ରଥମ ଅଣ୍ଡରୱାଟର ମେଟ୍ରୋ ସୁଡ଼ଙ୍ଗ ସହିତ ଗଭୀରତମ ମେଟ୍ରୋ ଶାଫ୍ଟ ରହିଛି। ସଲ୍ଟ ଲେକ୍ ସେକ୍ଟର 5 ଏବଂ ସଲ୍ଟ ଲେକ୍ ଷ୍ଟାଡିୟମ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ପର୍ଯ୍ୟାୟ 13 ଫେବୃଆରୀ 2020 ରେ କେନ୍ଦ୍ର ରେଳ ମନ୍ତ୍ରୀ ପୀୟୁଷ ଗୋୟଲଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉଦଘାଟିତ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ 14 ଫେବୃଆରୀ 2020 ରୁ ବାଣିଜ୍ୟିକ ସେବା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା।

ମାଷ୍ଟରପ୍ଲାନ 1971 ମସିହାରେ ଏହି କରିଡରକୁ ଚିହ୍ନଟ କରିସାରିଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଦିଲ୍ଲୀ ମେଟ୍ରୋର ସଫଳତା ପୂର୍ବ-ପଶ୍ଚିମ ମେଟ୍ରୋ କରିଡରକୁ ମଞ୍ଜୁରୀ ଦେବାରେ ସହାୟକ ହୋଇଥିଲା, ଯାହା ହାଓଡ଼ା ରେଳ ଷ୍ଟେସନକୁ ସାଟେଲାଇଟ୍ ସିଟି ଅଫ୍ ସଲ୍ଟ ଲେକ୍ ସହିତ ସଂଯୋଗ କରିବ। ଜାନୁଆରୀ 2004 ରେ, ପ୍ରଶାନ୍ତ ପରାମର୍ଶଦାତା ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଗୋଷ୍ଠୀ ଏହି ଲାଇନ ପାଇଁ ଏକ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିଲେ। ଏହି ରିପୋର୍ଟରେ ପ୍ରସ୍ତାବ ଦିଆଯାଇଥିଲା ଯେ ମାର୍ଗ ଏବଂ ଟ୍ୟୁବୁଲାର ସଂରଚନା ହୁଗଲି ନଦୀ ତଳେ ରହିବ।

କୋଲକାତା ମେଟ୍ରୋ ରେଳ କର୍ପୋରେସନ୍ ଲିମିଟେଡ୍ (କେ. ଏମ୍. ଆର୍. ସି.) ନାମକ ଏକ ନୂତନ ସଂଗଠନ ଗଠନ କରାଯାଇଥିଲା, ଯାହା 2009 ରେ ନିର୍ମାଣ ଆରମ୍ଭ କରି ଏହି ଲାଇନର ପରିଚାଳନା କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରେ | କେ. ଏମ୍. ଆର୍. ସି. ର ଆଠ ଜଣ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଚାରି ଜଣ ଲେଖାଏଁ ରାଜ୍ୟ ଏବଂ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କ ଥିଲେ। ଏହି ଖର୍ଚ୍ଚ ରାଜ୍ୟ ସରକାର (30 ପ୍ରତିଶତ), କେନ୍ଦ୍ର ସହରାଞ୍ଚଳ ବିକାଶ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ (25 ପ୍ରତିଶତ) ଏବଂ ଜାପାନ ବ୍ୟାଙ୍କ ଫର ଇଣ୍ଟରନ୍ୟାସନାଲ କୋଅପରେସନ (ଜେ. ବି. ଆଇ. ସି.) (45 ପ୍ରତିଶତ) ମଧ୍ୟରେ ବଣ୍ଟନ କରାଯାଉଛି। କିନ୍ତୁ 2011 ମସିହା ସୁଦ୍ଧା, ରାଜ୍ୟ ସରକାର ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପରୁ ପୁଞ୍ଜି ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରିବା ପରେ, ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପର ଅଧିକାଂଶ ଅଂଶ ଭାରତୀୟ ରେଳବାଇ ଏବଂ ଜାପାନ ବ୍ୟାଙ୍କ ଫର ଇଣ୍ଟରନ୍ୟାସନାଲ କୋଅପରେସନ (ଜେ. ବି. ଆଇ. ସି.) କୁ ଯାଇଥିଲା।

ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପର ଆନୁମାନିକ ମୂଲ୍ୟ 50 କୋଟି ଟଙ୍କା ହେବ ବୋଲି ଆକଳନ କରାଯାଇଛି। ତେବେ ବର୍ତ୍ତମାନର ବ୍ୟୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଇ 80 ବିଲିୟନ୍ ଡଲାରରେ ପହଞ୍ଚିଛି। କିନ୍ତୁ ଜମି ଅଧିଗ୍ରହଣ, ବସ୍ତି ସ୍ଥାନାନ୍ତର, ଏବଂ ମାର୍ଗ ବିନ୍ୟାସ ସମସ୍ୟା ଭଳି ପ୍ରମୁଖ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ କାରଣରୁ ପ୍ରକଳ୍ପଟି ବିଳମ୍ବ ହୋଇଥିଲା। ପୂର୍ବ-ପଶ୍ଚିମ କରିଡର ମୂଳତଃ 2012 ସୁଦ୍ଧା କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ହେବାର ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ପରେ ଏହାକୁ 2015 କୁ ଘୁଞ୍ଚାଇ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଏବେ ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପକୁ ଚାରୋଟି ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରାଯିବ। ପ୍ରଥମ ପର୍ଯ୍ୟାୟ, ସଲ୍ଟ ଲେକ୍ ସେକ୍ଟର 5 ରୁ ସଲ୍ଟ ଲେକ୍ ଷ୍ଟାଡିୟମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, 13 ଫେବୃଆରୀ 2020 ରେ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ହେଲା | ଦ୍ୱିତୀୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟ, ଫୁଲବାଗାନକୁ 4 ଅକ୍ଟୋବର 2020 ରେ ଖୋଲାଯାଇଥିଲା, ଯାହା 5 ଅକ୍ଟୋବର 2020 ରୁ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ହୋଇଥିଲା। ସିୟାଲଦହକୁ ତୃତୀୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ବର୍ତ୍ତମାନ 2022 ସୁଦ୍ଧା କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ହେବାକୁ ସ୍ଥିର ହୋଇଛି ଏବଂ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଯେଉଁଥିରେ ଗଙ୍ଗା ତଳେ ଥିବା ଟ୍ୟୁବୁଲାର ସୁଡ଼ଙ୍ଗ ଦେଇ ଯାତ୍ରା ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ, 2023 ସୁଦ୍ଧା କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ହେବ।

ଦେଶର ପ୍ରଥମ ଅଣ୍ଡରୱାଟର ମେଟ୍ରୋ ବ୍ୟବସ୍ଥା

କୋଲକାତାରେ ଖୁବ୍ ଶୀଘ୍ର ଦେଶର ପ୍ରଥମ ନଦୀ ତଳେ ମେଟ୍ରୋ ସୁଡ଼ଙ୍ଗ ନିର୍ମାଣ ହେବ। ଉଭୟ ସୁଡ଼ଙ୍ଗ ରେଳପଥ ବିଛାଇବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ। ଏବେ ଅପେକ୍ଷା ମାତ୍ର କିଛି ମାସକୁ ହ୍ରାସ ପାଇଛି। କୋଲକାତା ମେଟ୍ରୋ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ। ଭାରତରେ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ କୌଣସି ନଦୀ ତଳେ ମେଟ୍ରୋ ଟ୍ରେନ୍ ଚାଲିବ। ଆନନ୍ଦର ସହର ହୁଗଲି ତଳେ ଏକ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଯାଉଛି |

କୋଲକାତା ଅଣ୍ଡରୱାଟର ମେଟ୍ରୋ ପୃଥିବୀର ସାଧାରଣ ସ୍ତରଠାରୁ 33 ମିଟର ତଳେ ରହିଛି। ଏହାର ଅର୍ଥ ଏହା ମଧ୍ୟ ଯେ ଏହା କେବଳ ଗଭୀରତମ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ସର୍ବବୃହତ୍ ଜଳମଗ୍ନ ମେଟ୍ରୋ ବ୍ୟବସ୍ଥା ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ। ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି କେବଳ ମେଟ୍ରୋର ଏ. ସି. ର୍ୟାକ୍ ରେ ଏକ ପାଣି ତଳେ ଥିବା ନଦୀ ସୁଡ଼ଙ୍ଗ ଦେଇ ଯାତ୍ରା କରିବାର ଜୀବନକାଳର ଅନୁଭୂତି ପାଇବେ ନାହିଁ, ବରଂ ଏକ ବ୍ୟସ୍ତବହୁଳ ପ୍ଲାଟଫର୍ମରେ ଅବତରଣ କରିବା ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ କରିବେ ଯାହା ଯେକୌଣସି ଦିନରେ ଏକ ଘଣ୍ଟାରେ ପ୍ରାୟ ଚାଳିଶ ହଜାର ଯାତ୍ରୀଙ୍କୁ ପରିଚାଳନା କରିପାରିବ।

ନଦୀ ତଳେ ଏହି ଜଳମଗ୍ନ ଅଞ୍ଚଳ 30 ମିଟର ତଳେ ରହିଛି ଏବଂ ଏହା ପୂର୍ବ-ପଶ୍ଚିମ ମେଟ୍ରୋ ପ୍ରକଳ୍ପର ଅଂଶବିଶେଷ। ଏହି ମେଟ୍ରୋ ଟ୍ରେନ୍ ଘଣ୍ଟାପ୍ରତି 80 କିଲୋମିଟର ବେଗରେ 520 ମିଟର ସୁଡ଼ଙ୍ଗ ଦେଇ ଗତି କରିବ। ସମଗ୍ର ଦେଶରେ ପରିବହନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ କୌଣସି ନଦୀ ତଳେ ଏତେ ବଡ଼ ବିଶାଳ ବେସାମରିକ ଢାଞ୍ଚା ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଛି। ନଦୀ ମଧ୍ୟଦେଇ କାଟିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଏହି ସୁଡ଼ଙ୍ଗ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜଳ ପ୍ରତିରୋଧକ। ଏକ ଟନେଲ୍ ବୋରିଂ ମେସିନ୍ ସାହାଯ୍ୟରେ ଏହା ରେକର୍ଡ ସମୟରେ ସମ୍ଭବ ହୋଇଛି। ସମସ୍ତ ଭେଣ୍ଟିଲେସନ୍ ଫ୍ୟାନ୍, ଉପର ଏବଂ ତଳେ ଆର୍ଦ୍ରତା ଏବଂ ତାପମାତ୍ରା ସ୍ତର ବଜାୟ ରଖିବା ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କ୍ରମାଗତ ଭାବରେ ଚେଷ୍ଟା କରାଯାଉଛି |

ଏହା ବ୍ୟତୀତ କୋଲକାତା ମେଟ୍ରୋ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ଏଭଳି ପ୍ରକଳ୍ପ ସହିତ ବିସ୍ତୃତ ହାଓଡ଼ା ଷ୍ଟେସନ ଐତିହ୍ୟ କୋଠା ତଳେ ନିର୍ମିତ ଭାରତର ପ୍ରଥମ ପାଣି ତଳେ ସୁଡ଼ଙ୍ଗ ହେବା ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ପ୍ରଶଂସା ହାସଲ କରିଛି | ଖୁବ୍ ଶୀଘ୍ର କୋଲକାତା ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ସହର ହେବ ଯେଉଁଥିରେ ଟ୍ରାମରେ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଯାତ୍ରା ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତର ଟ୍ରେନରେ ଜେଟ୍ ସେଟିଂ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମନ୍ୱୟ ରହିବ।

ଅନ୍ୟ କିଛି ପ୍ରମୁଖ ବିବରଣୀ

2021 ରେ ନୋଆପାରା ଠାରୁ ଦକ୍ଷିଣେଶ୍ୱର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ତର-ଦକ୍ଷିଣ ମେଟ୍ରୋ ମାର୍ଗର ଉଦଘାଟନ ସହିତ, ଆଗାମୀ ମେଟ୍ରୋ କରିଡର ମଧ୍ୟ ସଂଯୋଗରେ ଉନ୍ନତି ଆଣିବ ବୋଲି ଆଶା କରାଯାଉଛି, ବିଶେଷ କରି ସହରର ଅତ୍ୟଧିକ ଭିଡ଼ ଅଞ୍ଚଳରେ।

ଲାଇନ 1 ପାଇଁ ଅଧିକାଂଶ ନିର୍ମାଣ କଟ୍ ଏବଂ କଭର ନିର୍ମାଣ ପଦ୍ଧତି ଉପରେ ଆଧାରିତ, ଯାହା ଏକ ପାରମ୍ପାରିକ ଟନେଲିଂ ପଦ୍ଧତି | ଆହୁରି, ପୂର୍ବ-ପଶ୍ଚିମ ମେଟ୍ରୋ କରିଡର ପ୍ରକଳ୍ପରେ ଏକ ପାଣି ତଳେ ସୁଡ଼ଙ୍ଗ ରହିବ ଏବଂ ଏହି ବିଭାଗରେ ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ସୁବିଧା ଏବଂ ସୁରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିବ। କୌଣସି ଜରୁରୀକାଳୀନ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଯାତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତର କରିବା ପାଇଁ ସୁଡ଼ଙ୍ଗ ରହିବ। ଜଣେ ଅଧିକାରୀଙ୍କ କହିବା ଅନୁଯାୟୀ, ନିର୍ମାଣ କାର୍ଯ୍ୟ 80 ପ୍ରତିଶତ ଶେଷ ହୋଇଛି। 2008 ରେ ସ୍ଥାପିତ ଏକ ସରକାରୀ ଉଦ୍ୟୋଗ କୋଲକାତା ମେଟ୍ରୋ ରେଳ କର୍ପୋରେସନ୍ ଲିମିଟେଡ୍ (କେ. ଏମ୍. ଆର୍. ସି. ଏଲ୍.) କୋଲକାତା ମେଟ୍ରୋର ପୂର୍ବ-ପଶ୍ଚିମ କରିଡର ପ୍ରକଳ୍ପର ନିର୍ମାଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛି। ଜୁଲାଇ 2019 ରେ, ଏହା କେ. ଏମ. ଆର. ସି. ଏଲ. ସହିତ କୋଲକାତା ମେଟ୍ରୋର ମାଲିକ ତଥା ପରିଚାଳକ ମେଟ୍ରୋ ରେଳବାଇ, କୋଲକାତାକୁ ମେଟ୍ରୋ ଲାଇନ 2 ର ପରିଚାଳନା ହସ୍ତାନ୍ତର କରିଥିଲା। ନିର୍ମାଣ କାର୍ଯ୍ୟ ଶେଷ ହେବା ପରେ କୋଲକାତାର ମେଟ୍ରୋ ରେଳ ଅନ୍ୟ ମେଟ୍ରୋ ଲାଇନଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ପରିଚାଳନା କରିବ।

ମେଟ୍ରୋ ମାର୍ଗ

ମାର୍ଚ୍ଚ 2022 ରେ, କୋଲକାତା ମେଟ୍ରୋ ରେଳବାଇ କାର୍ଯ୍ୟକାରିତାର ବିଭିନ୍ନ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ବିଭିନ୍ନ ମେଟ୍ରୋ କରିଡର ଏବଂ ନୂତନ ସମ୍ପ୍ରସାରିତ ମେଟ୍ରୋ ଲାଇନକୁ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଭାବରେ ରଙ୍ଗ କୋଡ୍ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲା।

କୋଲକାତା ମେଟ୍ରୋ ଲାଇନ 1 (ବ୍ଲୁ ଲାଇନ)

କୋଲକାତା ମେଟ୍ରୋର ଲାଇନ 1 ହେଉଛି ଉତ୍ତର-ଦକ୍ଷିଣ ମେଟ୍ରୋ ଲାଇନ। ଏହାକୁ ଏବେ 'ବ୍ଲୁ ଲାଇନ୍' କୁହାଯାଏ। ଏହି ମାର୍ଗରେ 15ଟି ଭୂତଳ ଷ୍ଟେସନ ସହିତ 26ଟି ଷ୍ଟେସନ, ଭୂପୃଷ୍ଠରେ ଦୁଇଟି ଷ୍ଟେସନ ଏବଂ 9ଟି ଉନ୍ନତ ଷ୍ଟେସନ ରହିଛି। ଏହା କବି ସୁଭାଷଙ୍କ ଠାରୁ ଦକ୍ଷିଣେଶ୍ୱର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରାୟ 32 କିଲୋମିଟର ଦୂରତା ଅତିକ୍ରମ କରିଥାଏ।

ଅକ୍ଟୋବର 24, 1984 ରେ ସହରରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ସବୁଠାରୁ ପୁରୁଣା ମେଟ୍ରୋ ଲାଇନ, 3.4 କିଲୋମିଟରର ଏକ ଛୋଟ ବିଭାଗ ଥିଲା, ଯାହା ଏସ୍ପ୍ଲାନେଡକୁ ଭବାନୀପୁର (ବର୍ତ୍ତମାନ ନେତାଜୀ ଭବନ) ସହିତ ସଂଯୋଗ କରେ | ପରେ ଅଧିକ ବିଭାଗ ଖୋଲାଯାଇଥିଲା, ଯେପରିକି ଟଲିଗଞ୍ଜ ମେଟ୍ରୋ ଷ୍ଟେସନରୁ ନ୍ୟୁ ଗରିୟା ଷ୍ଟେସନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକ ଉନ୍ନତ ମାର୍ଗରେ | 2013 ରେ, ଡମ୍ ଡମ୍ ଷ୍ଟେସନକୁ ନୋଆପାରା ସହିତ ସଂଯୋଗ କରୁଥିବା ଏକ ନୂତନ ବିଭାଗ ସହିତ ଉତ୍ତରରେ ଏହି ଲାଇନକୁ ବିସ୍ତାର କରାଯାଇଥିଲା | ଫେବୃଆରୀ 2021 ରେ, ନୋଆପାରା ଠାରୁ ଦକ୍ଷିଣେଶ୍ୱର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାରି କିଲୋମିଟର ସେକ୍ସନ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ହେଲା |

କୋଲକାତା ମେଟ୍ରୋ ଲାଇନ 2 (ଗ୍ରୀନ୍ ଲାଇନ)

କୋଲକାତା ମେଟ୍ରୋ ଲାଇନ-2 ମାର୍ଗରେ ମୋଟ 17ଟି ଷ୍ଟେସନ ରହିଛି, ଯେଉଁଥିରେ 11ଟି ଏଲିଭେଟେଡ୍ ଷ୍ଟେସନ ଏବଂ ଛଅଟି ଭୂତଳ ଷ୍ଟେସନ ରହିଛି, ଯାହାର ଦୂରତା 22 କିଲୋମିଟର। ଫେବୃଆରୀରେ ସଲ୍ଟ ଲେକ୍ ସେକ୍ଟର 5 ରୁ ସଲ୍ଟ ଲେକ୍ ଷ୍ଟାଡିୟମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୂର୍ବ ପଶ୍ଚିମ ମେଟ୍ରୋ କରିଡରର ପ୍ରଥମ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଉଦଘାଟିତ ହୋଇଥିଲା। ଫୁଲବାଗାନ ମେଟ୍ରୋ ଷ୍ଟେସନ ପୂର୍ବ ପଶ୍ଚିମ ମେଟ୍ରୋ ମାର୍ଗରେ ଖୋଲାଯାଇଥିବା ପ୍ରଥମ ଭୂତଳ ମେଟ୍ରୋ ଷ୍ଟେସନ ଥିଲା |

ପାଣି ତଳେ ସୁଡ଼ଙ୍ଗ

16.6-କିଲୋମିଟର-ଲମ୍ବା ପୂର୍ବ-ପଶ୍ଚିମ ମେଟ୍ରୋ କରିଡରରେ 5.8 କି. ମି. ଉଚ୍ଚତା ବିଶିଷ୍ଟ ମାର୍ଗ ଏବଂ 10.8 କି. ମି. ଉଚ୍ଚତା ବିଶିଷ୍ଟ ଏକ ଭୂତଳ ବିଭାଗ ରହିଛି। ଏହି 16.6-କିଲୋମିଟର ଭାଗ ମଧ୍ୟରୁ 520 ମିଟର ହୁଗଲି ନଦୀ ତଳେ ରହିବ। କୋଲକାତା ଏବଂ ହାୱଡ଼ାର ଯମଜ ସହରକୁ ଏକ ପାଣି ତଳେ ସୁଡ଼ଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ସଂଯୋଗ କରାଯିବ ଯାହା ହୁଗଲି ନଦୀ ଶଯ୍ୟା ତଳେ 33 ମିଟର ତଳେ ବିକଶିତ ହେବ। ଗ୍ରୀନ୍ ଲାଇନ୍ ଶେଷରେ ହାୱଡ଼ାକୁ ତେଘୋରିଆ ସହିତ ସଂଯୋଗ କରିବ।

କୋଲକାତା ମେଟ୍ରୋ ଲାଇନ 3 (ପର୍ପଲ ଲାଇନ)

କୋଲକାତା ମେଟ୍ରୋର ଲାଇନ 3 ନିର୍ମାଣାଧୀନ ରହିଛି। ଏହି ମାର୍ଗ ଦକ୍ଷିଣରେ ଜୋକା ମେଟ୍ରୋ ଷ୍ଟେସନରୁ ଆରମ୍ଭ ହେବ ଏବଂ ପ୍ରାୟ 15 କିଲୋମିଟର ଦୂରତା ଅତିକ୍ରମ କରି ଉତ୍ତରରେ ଏସ୍ପ୍ଲାନେଡକୁ ସଂଯୋଗ କରିବ। ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପ ଭାରତୀୟ ରେଳବାଇର ମାଲିକାନାରେ ଥିବା ରେଳ ବିକାଶ ନିଗମ ଲିମିଟେଡ (ଆରଭିଏନଏଲ) ଦ୍ୱାରା ବିକଶିତ ହେବ।

କୋଲକାତା ମେଟ୍ରୋ ଲାଇନ 4 (ହଳଦିଆ ଲାଇନ)

ଲାଇନ 4 ବା ହଳଦିଆ ଲାଇନ ଉତ୍ତର 24 ପ୍ରଗଣାର ନୋଆପାରା ଏବଂ ବାରାସାଟକୁ ସଂଯୋଗ କରିବ। ନିର୍ମାଣାଧୀନ ଥିବା ଏହି କୋଲକାତା ମେଟ୍ରୋ ରୁଟ୍ର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ପାଖାପାଖି 1 କି. ମି. ହେବ।

କୋଲକାତା ମେଟ୍ରୋ ଲାଇନ 5 (ପିଙ୍କ ଲାଇନ)

କୋଲକାତା ମେଟ୍ରୋର ପିଙ୍କ୍ ଲାଇନ୍ ମାର୍ଗର ଅଂଶବିଶେଷ ଭାବେ ବାରାନଗରରୁ ବାରାକପୁରକୁ ଯୋଡ଼ୁଥିବା ଏକ 12.5-କିଲୋମିଟର ମେଟ୍ରୋ ଷ୍ଟ୍ରେଚ୍ ବିକଶିତ କରାଯିବ।

କୋଲକାତା ମେଟ୍ରୋ ଲାଇନ 6 (ଅରେଞ୍ଜ ଲାଇନ)

କୋଲକାତା ମେଟ୍ରୋର ଏହି 1 କି. ମି.-କିଲୋମିଟର ମାର୍ଗ ନ୍ୟୁ ଗରିୟାକୁ ଦୁଇଟି ଉପଗ୍ରହ ସହର ସଲ୍ଟ ଲେକ୍ ଏବଂ ନ୍ୟୁ ଟାଉନ୍ ଦେଇ ନେତାଜୀ ସୁଭାଷ ଚନ୍ଦ୍ର ବୋଷ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ବିମାନବନ୍ଦର ସହିତ ସଂଯୋଗ କରିବ। ଥରେ ଖୋଲିବା ପରେ, ମେଟ୍ରୋ ଲାଇନ 6 କୋଲକାତା ବିମାନବନ୍ଦରକୁ ସହଜରେ ପ୍ରବେଶ କରିବ, ବିଶେଷ କରି ସହରର ଦକ୍ଷିଣ ଏବଂ ପୂର୍ବ ଭାଗରେ ରହୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ।

ସମୟରେଖା ଏବଂ ପ୍ରମୁଖ ଘଟଣା

କୋଲକାତା ମେଟ୍ରୋର ସଦ୍ୟତମ ସୂଚନା

କୋଲକାତା ମେଟ୍ରୋ ନେଟୱାର୍କ 2026 ସୁଦ୍ଧା 100 କିଲୋମିଟର ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ ଯୋଜନା କରିଛି। କୋଲକାତା ମେଟ୍ରୋ ନେଟୱାର୍କ ଆଗାମୀ ଚାରି ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରାୟ 100 କିଲୋମିଟର ଦୂରତା ଅତିକ୍ରମ କରିବାର ସମ୍ଭାବନା ରହିଛି। ଏଥିରେ 'ଜୋକା ଟୁ ଏସ୍ପ୍ଲାନେଡ "ର ପ୍ରଥମ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଏବଂ' ନ୍ୟୁ ଗରିୟା ଟୁ କୋଲକାତା ଏୟାରପୋର୍ଟ" ବିଭାଗ ସାମିଲ ରହିବ। ଆହୁରି, ସିୟାଲଦା ବିଭାଗ 2022 ମସିହା ଏପ୍ରିଲ ମାସରେ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ହେବ।

କୋଲକାତା ପୂର୍ବ-ପଶ୍ଚିମ ମେଟ୍ରୋ କରିଡରର ପ୍ରଥମ ପର୍ଯ୍ୟାୟଟି ସହରର ଆଇଟି ହବ୍ ସଲ୍ଟ ଲେକ୍ର ସେକ୍ଟର 5କୁ ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ସଲ୍ଟ ଲେକ୍ ଷ୍ଟାଡିୟମ ସହିତ ସଂଯୋଗ କରୁଛି, ଯାହାର ଦୈର୍ଘ୍ୟ 5.3 କିଲୋମିଟର। ଛଅଟି ଓଭର ଗ୍ରାଉଣ୍ଡ ଷ୍ଟେସନ-ସେକ୍ଟର 5, କରୁଣାମୟୀ, ସେଣ୍ଟ୍ରାଲ ପାର୍କ, ସିଟି ସେଣ୍ଟର, ବେଙ୍ଗଲ କେମିକାଲ ଏବଂ ସଲ୍ଟ ଲେକ୍ ଷ୍ଟାଡିୟମ ଷ୍ଟେସନକୁ ସଂଯୋଗ କରୁଥିବା ବାଣିଜ୍ୟିକ ସେବା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି। ପ୍ରାୟ ଚାରି ଦଶନ୍ଧି ଧରି, କୋଲକାତା ମେଟ୍ରୋର ଏକମାତ୍ର କରିଡର 24ଟି ଷ୍ଟେସନ ଦେଇ ଗତି କରିଥିଲା, ଯେଉଁଥିରୁ 15ଟି ଭୂତଳ ଷ୍ଟେସନ ଥିଲା, ଯାହା ନୋଆପାରା ଠାରୁ କବି ସୁଭାଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାତ୍ର 27.3 କିଲୋମିଟର ଦୂରତା ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲା।

କୋଲକାତା ମେଟ୍ରୋର ପୂର୍ବ-ପଶ୍ଚିମ କରିଡର ହେଉଛି ଭାରତର ପ୍ରଥମ ପରିବହନ ପ୍ରକଳ୍ପ ଯେଉଁଠାରେ ମେଟ୍ରୋ ଟ୍ରେନ୍ ହୁଗୁଳି ନଦୀ ତଳେ ଚାଲିବ। ଜୁନ୍ 2021 ସୁଦ୍ଧା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବାକୁ ଥିବା ମେଟ୍ରୋ ପ୍ରକଳ୍ପ ଗତ ବର୍ଷ ଏକ ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ଝଟ୍କର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇଥିଲା, ଯେତେବେଳେ ସହରର ବୋୱାଜାର ଅଞ୍ଚଳରେ ଏକ ସୁଡ଼ଙ୍ଗ-ବୋରିଂ ମେସିନ୍ ଏକ ଜଳଭଣ୍ଡାରକୁ ଧକ୍କା ଦେଇଥିଲା, ଯାହା ଗୁରୁତର ଭୂମି ଅବକ୍ଷୟ ଏବଂ ଅନେକ କୋଠାକୁ କ୍ଷତି ପହଞ୍ଚାଇଥିଲା | ଏହି ଦୁର୍ଘଟଣା କାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ କରିବାରେ ଆଉ ଏକ ବର୍ଷ ବିଳମ୍ବ କରିଥିଲା, କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷ ବର୍ତ୍ତମାନ 2022 ସମୟସୀମା ଉପରେ ନଜର ରଖିଛନ୍ତି।

କୋଲକାତା ମେଟ୍ରୋରେ ଅନ୍ୟ ପାଞ୍ଚଟି ଚାଲୁଥିବା ରେଳ ପ୍ରକଳ୍ପ ରହିଛି, ଯାହାକୁ ଆର୍ଥିକ ବର୍ଷ ପାଇଁ 1,542 କୋଟି ଟଙ୍କାର ବଜେଟ୍ ଅନୁଦାନ ଆବଣ୍ଟନ କରାଯାଇଛି। ଜୁନ୍ 2021 ସୁଦ୍ଧା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବାକୁ ଥିବା ନୂତନ ଗରିୟା-ଏନ୍. ଏସ୍. ସି. ବି. ଆଇ. ବିମାନ ବନ୍ଦର ସଂଯୋଗ (ଲାଇନ-6) (ନୂତନ ସମୟସୀମା ଜୁଲାଇ, 2022) କୁ 328 କୋଟି ଟଙ୍କା ଆବଣ୍ଟନ କରାଯାଇଥିବା ବେଳେ ନୋଆପାରା-ବାରାସାଟ ଲାଇନକୁ 200 କୋଟି ଟଙ୍କାର ଅନୁଦାନ ମିଳିଛି। ବେହାଲାର ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଉପକଣ୍ଠକୁ ସହରର ମଧ୍ୟଭାଗ ସହିତ ସଂଯୋଗ କରୁଥିବା ଅନ୍ୟ ଏକ 2020-21-କିଲୋମିଟର ଜୋକା-ବିବିଡି ବ୍ୟାଗ୍ ମାର୍ଗକୁ 99 କୋଟି ଟଙ୍କା ମଞ୍ଜୁର କରାଯାଇଛି, ଏବଂ 16.6 କିଲୋମିଟର ଦୂରତା ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିବା ବାରାକପୁର-ବାରାନଗର ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣେଶ୍ୱର ମାର୍ଗକୁ 10 କୋଟି ଟଙ୍କା ଆବଣ୍ଟନ କରାଯାଇଛି।

ଉପସଂହାର

କୋଲକାତା, ଯାହା ପୂର୍ବରୁ କଲିକତା ନାମରେ ପରିଚିତ ଥିଲା, ଅନେକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭାରତର ସାଂସ୍କୃତିକ ରାଜଧାନୀ ଭାବେ ସ୍ୱୀକୃତିପ୍ରାପ୍ତ, ଅନ୍ୟ ମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା 'ସିଟି ଅଫ୍ ପ୍ୟାଲେସ୍' ଏବଂ ଅନ୍ୟ ମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା 'ସିଟି ଅଫ୍ ଜୟ' ଭାବେ ଜଣାଶୁଣା; ଗୋଟିଏ ବାକ୍ୟାଂଶର ସୀମା ମଧ୍ୟରେ ଏହାର ବିବିଧତା ତଥା ସ୍ୱତନ୍ତ୍ରତାକୁ ଧରି ରଖିବା କଷ୍ଟକର।

ହୁଗଲି ନଦୀର ପୂର୍ବ କୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ, କଲିକତା ବ୍ରିଟିଶମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏପରି ଏକ ଅଞ୍ଚଳରେ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା ଯେଉଁଠାରେ କାଳିକାଟା, ସୁତାନୁଟି ଏବଂ ଗୋବିନ୍ଦପୁର ଗ୍ରାମ ଥିଲା | ଏହି ଗ୍ରାମଗୁଡିକ ଏକ ସମ୍ପତ୍ତିର ଅଂଶ ଥିଲା ଯାହା ନିଜେ ମୋଗଲ ସମ୍ରାଟଙ୍କର ଥିଲା ଏବଂ ଯାହାର ଜାଗୀରଦାରୀ ସବର୍ଣ୍ଣ ରାୟ ଚୌଧୁରୀ ପରିବାର ଦ୍ୱାରା ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା | 1698 ମସିହାରେ ଏହି ଅଧିକାର ଇଷ୍ଟ ଇଣ୍ଡିଆ କମ୍ପାନୀକୁ ହସ୍ତାନ୍ତର କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ 1772 ମସିହାରେ ଏହା ବ୍ରିଟିଶ ଭାରତୀୟଙ୍କ ରାଜଧାନୀ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ସହର ବ୍ରିଟିଶମାନଙ୍କ ଅଧୀନରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିଲା ଏବଂ ଉନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଏକ ନୂତନ ଶିକ୍ଷିତ ସହରୀ ବାବୁ ଶ୍ରେଣୀର ଉତ୍ଥାନ ଦେଖିଲା | କଲିକତା ସାମାଜିକ-ସାଂସ୍କୃତିକ ବିପ୍ଳବର ଅଗ୍ରଣୀ କେନ୍ଦ୍ର ପାଲଟିଥାଏ ଯାହାକୁ ପ୍ରାୟତଃ ବଙ୍ଗଳା ନବଜାଗରଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ | କଲିକତା ମଧ୍ୟ ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନର, ବିଶେଷ କରି ବୈପ୍ଳବିକ ସ୍ରୋତର କେନ୍ଦ୍ରସ୍ଥଳୀ ପାଲଟିଥିଲା। 1905 ମସିହାରେ ସାମ୍ପ୍ରଦାୟିକ ଆଧାରରେ ବଙ୍ଗଳାର ବିଭାଜନ ହୋଇଥିଲା, ଯାହାର ଫଳସ୍ୱରୂପ ବ୍ୟାପକ ଜନ ଆନ୍ଦୋଳନ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ବ୍ରିଟିଶ ସାମଗ୍ରୀ (ସ୍ୱଦେଶୀ ଆନ୍ଦୋଳନ) ବର୍ଜନ କରାଯାଇଥିଲା।

ଏହି ବିକାଶକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି ବ୍ରିଟିଶମାନେ 1911 ମସିହାରେ ରାଜଧାନୀକୁ ନୂଆଦିଲ୍ଲୀକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତର କରିଥିଲେ ଏବଂ ଏହା ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ଯେ କଲିକତା ଭାରତର ପୂର୍ବ ସୀମାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲା। ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତି ଯୋଗୁଁ କଲିକତା ଏହାର ରାଜନୈତିକ ଗୁରୁତ୍ୱର ଏକ ଅଂଶ ହରାଇଥିଲା, ଏହା 1947 ରେ ସ୍ୱାଧୀନତା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେଶର ରାଜନୈତିକ ବିକାଶରେ ଏକ ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ଏବଂ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଶିଳ୍ପ ପ୍ରଗତିର ଏକ ମଶାଲ ବାହକ ହୋଇ ରହିଲା | ଏହା ଦେଶର ସାଂସ୍କୃତିକ ଏବଂ ସାକ୍ଷରତା ପରିଦୃଶ୍ୟରେ ଏକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିବା ଜାରି ରଖିଛି। ଶିକ୍ଷା, ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର, ଥିଏଟର ଏବଂ ବିଜ୍ଞାନ କ୍ଷେତ୍ରରେ କଲିକତା ଏକ ଚମତ୍କାର ଭୂମିକା ନିର୍ବାହ କରିଚାଲିଛି। 2001 ରେ, ସହରର ନାମ ବଙ୍ଗାଳୀ ଉଚ୍ଚାରଣ ସହିତ ଯିବାକୁ କୋଲକାତା କୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରାଯାଇଥିଲା |

ଆଜି ଏହା ଏକ ସମୃଦ୍ଧ ମହାନଗର, ଯେଉଁଠାରେ କୋଲକାତା ମ୍ୟୁନିସିପାଲିଟି କର୍ପୋରେସନ୍ ଅଧୀନରେ 185 ବର୍ଗ କିଲୋମିଟର ଅଞ୍ଚଳରେ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ବାସିନ୍ଦା ବାସ କରନ୍ତି। କୋଲକାତା ମହାନଗର ଅଞ୍ଚଳ 1750 ବର୍ଗ କିଲୋମିଟର ଅଞ୍ଚଳରେ ପରିବ୍ୟାପ୍ତ, ଯେଉଁଥିରେ 2006 ମସିହାରେ 157ଟି ଡାକ କ୍ଷେତ୍ର ରହିଥିଲା, ଯାହାର ଜନସଂଖ୍ୟା ପାଖାପାଖି 1 ନିୟୁତ ଥିଲା, ଯାହା ଏହାକୁ ବିଶ୍ୱର 13ତମ ସର୍ବାଧିକ ଜନବହୁଳ ସହରାଞ୍ଚଳ ଏବଂ ବିଶ୍ୱର 18ତମ ସର୍ବବୃହତ୍ ସହରାଞ୍ଚଳ ସମୂହରେ ପରିଣତ କରିଛି। ସହରାଞ୍ଚଳ ସମୂହରେ 72ଟି ସହର ଏବଂ 527ଟି ସହର ଓ ଗ୍ରାମ ରହିଛି। କୋଲକାତା ମହାନଗର ଜିଲ୍ଲାର ଉପନଗରୀୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଉତ୍ତର 24-ପରଗନା, ଦକ୍ଷିଣ 24-ପରଗନା, ହାଓଡ଼ା, ହୁଗୁଳି ଏବଂ ନାଦିଆ ଜିଲ୍ଲାର କିଛି ଅଂଶ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ |