ପରିଚୟ
ଆଜି ଦେଶର ଆର୍ଥିକ ବିକାଶରେ ସହରାଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରମୁଖ ଭୂମିକା ରହିଛି। ସେମାନେ ନିଯୁକ୍ତି, ଶିକ୍ଷା, ଉତ୍ପାଦନ ଏବଂ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟସେବାର କେନ୍ଦ୍ର ପାଲଟିଛନ୍ତି, ଯାହା ଫଳରେ ଲୋକମାନେ ଏବଂ ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ ସହର ଆଡ଼କୁ ନିରନ୍ତର ସ୍ଥାନାନ୍ତର ହେଉଛନ୍ତି। ତେବେ ଏହି ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ ସହରାଞ୍ଚଳ କେନ୍ଦ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଚାପ ପକାଇଛି ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଅଭିବୃଦ୍ଧିର ଗତିକୁ ମନ୍ଥର କରିଦେଇଛି। ଲୋକଙ୍କ ଆଗମନ ଭିତ୍ତିଭୂମି ଉପରେ ଚାପ ପକାଇଛି, ବିଶେଷ କରି ପରିବହନ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ଯାହା ସହରୀ ଜୀବନର ମେରୁଦଣ୍ଡ ଗଠନ କରେ ଏବଂ ବର୍ଦ୍ଧିତ ଚାହିଦାକୁ ବଜାୟ ରଖିବା ପାଇଁ ସଂଘର୍ଷ କରୁଛି |
2036 (ବିଶ୍ୱ ବ୍ୟାଙ୍କ) ସୁଦ୍ଧା ଭାରତର ସହରାଞ୍ଚଳ ଜନସଂଖ୍ୟା 60 କୋଟି ଅତିକ୍ରମ କରିବ ବୋଲି ଆଶା କରାଯାଉଛି, ଯାହା ମୋଟ ଜନସଂଖ୍ୟାର 40 ପ୍ରତିଶତ। ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ ଏହି ଅଭିବୃଦ୍ଧି ସହିତ ତାଳମେଳ ରଖିବା ପାଇଁ ଏକ ସୁଦୃଢ଼ ଭିତ୍ତିଭୂମିର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି। ଏହା ବ୍ୟତୀତ, 2047 ମସିହା ସୁଦ୍ଧା ଭାରତକୁ ଏକ ବିକଶିତ ରାଷ୍ଟ୍ରରେ ପରିଣତ କରିବାର ଲକ୍ଷ୍ୟ ଦିଗରେ ଆଗେଇ ନେବାରେ ଭିତ୍ତିଭୂମି ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିବ, ଯାହା ଭାରତର ସ୍ୱାଧୀନତାର 100 ବର୍ଷ ପୂରଣର ମଧ୍ୟ ପ୍ରତୀକ।
ଯେହେତୁ 2047 ମସିହା ସୁଦ୍ଧା ଆବଶ୍ୟକ ହେଉଥିବା ସହରାଞ୍ଚଳ ଭିତ୍ତିଭୂମିର ପ୍ରାୟ 70 ପ୍ରତିଶତ ନିର୍ମାଣ ହେବା ବାକି ରହିଛି। ସହରାଞ୍ଚଳରେ ବିକଶିତ ହେଉଥିବା ପରିବହନ ଭିତ୍ତିଭୂମି ଉପରେ ଏହି ଅଧ୍ୟୟନ ବିଶେଷ ଧ୍ୟାନ ଦେବ। ଭାରତର କ୍ଷେତ୍ର-ଭିତ୍ତିକ ଅଭିବୃଦ୍ଧିର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଅଂଶ ସହରାଞ୍ଚଳ ପରିବହନ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ। ସହରାଞ୍ଚଳ ପରିବହନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଯେତେ ଅଧିକ ଦକ୍ଷ ହେବ, ସମ୍ବଳର ସେତେ ଭଲ ଉପଯୋଗ ହେବ।
ରେଳ ପରିବହନ, ପରିବହନର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମାଧ୍ୟମ ମଧ୍ୟରେ, ଏହାର ଦକ୍ଷତା, ସାମର୍ଥ୍ୟ ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅର୍ଥନୈତିକ ବିଭାଗର ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଯାତ୍ରୀଙ୍କୁ ସେବା ପ୍ରଦାନ କରିବାର କ୍ଷମତା ହେତୁ ସହରାଞ୍ଚଳରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ମୂଲ୍ୟ ବହନ କରେ | ଭାରତୀୟ ସହରଗୁଡ଼ିକରେ ରେଳ ପରିବହନର ଯାତ୍ରା 1853 ମସିହାରେ ମୁମ୍ବାଇ ଉପନଗରୀୟ ରେଳପଥରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା, ଯାହା ଆଜି ପ୍ରତିଦିନ 8 ନିୟୁତରୁ ଅଧିକ ଯାତ୍ରୀ ପରିବହନ କରିଥାଏ, ଯାହା ଏହାକୁ ବିଶ୍ୱର ସବୁଠାରୁ ବ୍ୟସ୍ତବହୁଳ ଯାତ୍ରୀ ରେଳ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ପରିଣତ କରିଛି। କୋଲକାତା ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସହରରେ ଟ୍ରାମ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ସହରୀ ଗତିବିଧିରେ ଏକ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲା | 1984 ରେ ଉଦଘାଟିତ ହୋଇଥିବା କୋଲକାତା ମେଟ୍ରୋ ଦେଶରେ ପ୍ରଥମ ଆଧୁନିକ ଦ୍ରୁତ ପରିବହନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପ୍ରବର୍ତ୍ତନ କରିଥିଲା। 2002 ରେ ଦିଲ୍ଲୀ ମେଟ୍ରୋ ସହିତ ଏକ ନୂତନ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା, ଯାହା ସହରୀ ଗତିଶୀଳତା ରଣନୀତିର ଏକ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଅଂଶ ହେବା ପାଇଁ ମେଟ୍ରୋ ସିଷ୍ଟମ ପାଇଁ ଦକ୍ଷତା ଏବଂ ଯୋଜନାରେ ନୂତନ ମାନଦଣ୍ଡ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲା |
Get the Daily Metro & Rail Brief
Join 125,000+ metro and rail professionals. Project updates, new tenders and contract awards from across India, in your inbox every day.
ବର୍ତ୍ତମାନ ଭାରତରେ 20 ରୁ ଅଧିକ ସହରରେ 1000 କିଲୋମିଟରରୁ ଅଧିକ ମେଟ୍ରୋ ରେଳ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ଥିବାବେଳେ ଅନେକ ପ୍ରକଳ୍ପ ନିର୍ମାଣାଧୀନ ରହିଛି। ଆଞ୍ଚଳିକ ଦ୍ରୁତ ଗମନାଗମନ ବ୍ୟବସ୍ଥା (ଆର. ଆର. ଟି. ଏସ.), ବନ୍ଦେ ମେଟ୍ରୋ ଏବଂ ମୁମ୍ବାଇ-ଅହମ୍ମଦାବାଦ ଦ୍ରୁତଗାମୀ ରେଳ କରିଡର ଭଳି ଉନ୍ନତ ରେଳ ବ୍ୟବସ୍ଥା ରେଳ ଆଧାରିତ ଗମନାଗମନର ପରିସରକୁ ଗତି, ପ୍ରଯୁକ୍ତି ଏବଂ ଆଞ୍ଚଳିକ ସଂଯୋଗର ନୂତନ ଦିଗକୁ ସମ୍ପ୍ରସାରିତ କରୁଛି।
ଏହି କାଗଜ ସହରାଞ୍ଚଳ କେନ୍ଦ୍ରଗୁଡ଼ିକରେ ରେଳ ପରିବହନର ବିକଶିତ ପରିଦୃଶ୍ୟକୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କରିବ ଏବଂ ସହରଗୁଡ଼ିକର ଅଭିବୃଦ୍ଧି ଉପରେ ଏହାର ପ୍ରଭାବକୁ ଆକଳନ କରିବ।
ଭାରତରେ ସହରାଞ୍ଚଳ ରେଳ ଗତିଶୀଳତାର ଆରମ୍ଭ
ଉପନଗରୀୟ ରେଳ ନେଟୱାର୍କ
ଭାରତର ଅର୍ଥନୈତିକ ରାଜଧାନୀ ମୁମ୍ବାଇ ଦେଶର ପ୍ରଥମ ସହର ଥିଲା ଯାହାର ଏକ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ ରେଳ ଲାଇନ ଥିଲା। ଏହି ସେବା 16 ଏପ୍ରିଲ 1853 ରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା, ବୋରିବନ୍ଦର (ବର୍ତ୍ତମାନ ଛତ୍ରପତି ଶିବାଜୀ ମହାରାଜ ଟର୍ମିନସ୍) ଏବଂ ଥାନେ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲୁଥିବା ପ୍ରଥମ ଟ୍ରେନ୍ ସହିତ | ଗତ 172 ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ, ଏହି ଉପନଗରୀୟ ରେଳ ନେଟୱାର୍କ 465 କିଲୋମିଟରର ଏକ ବିଶାଳ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ବିସ୍ତାର ହୋଇଛି, ଯେଉଁଥିରେ ଦୈନିକ ପ୍ରାୟ 8 ନିୟୁତ ଯାତ୍ରୀ ପରିବହନ କରୁଛନ୍ତି। ଏହାର ପରିମାଣ ଏବଂ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟତା ଏହାକୁ ମୁମ୍ବାଇର ଲାଇଫ୍ ଲାଇନ୍ ଟାଇଟଲ୍ ଅର୍ଜନ କରିଛି |
ମୁମ୍ବାଇର ଉପନଗରୀୟ ରେଳବାଇର ସଫଳତା ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥିବା ସହରାଞ୍ଚଳ କେନ୍ଦ୍ରଗୁଡ଼ିକର ଗମନାଗମନ ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ପୂରଣ କରିବାରେ ଏଭଳି ବ୍ୟବସ୍ଥାର ସମ୍ଭାବନା ଉପରେ ଆଲୋକପାତ କରିଛି। ଉପାନ୍ତ ରେଳପଥ ଉପଗ୍ରହ ସହର ଏବଂ ପାରିପାର୍ଶ୍ୱିକ ଅଞ୍ଚଳକୁ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟବସାୟିକ ଜିଲ୍ଲା ସହିତ ସଂଯୋଗ କରିବା ପାଇଁ ପରିକଳ୍ପନା କରାଯାଇଛି।
ମୁମ୍ବାଇର ମଡେଲ ଦ୍ୱାରା ଅନୁପ୍ରାଣିତ ହୋଇ, ଅନ୍ୟ ସହରଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଉପନଗରୀୟ ରେଳ ନେଟୱାର୍କକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। କୋଲକାତା, ଲକ୍ଷ୍ନୌ, ହାଇଦ୍ରାବାଦ, ଦିଲ୍ଲୀ, ପୁଣେ ଏବଂ ବେଙ୍ଗାଲୁରୁ ଭଳି ସହରଗୁଡ଼ିକ ଧୀରେ ଧୀରେ ନିଜସ୍ୱ ବ୍ୟବସ୍ଥା ବିକଶିତ କରିଥିଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ସହର ସମ୍ପ୍ରସାରଣରେ ଯୋଗଦାନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଯାତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ ପରିବହନ ମାଧ୍ୟମ ତୁଳନାରେ ଏକ ବ୍ୟୟବହୁଳ ବିକଳ୍ପ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ।
ଏକ ଝଲକରେ ଭାରତର ଉପନଗରୀୟ ରେଳ ନେଟୱାର୍କ
| ସହର | ଲମ୍ବ କିଲୋମିଟରରେ |
| କୋଲକାତା | 1501 |
| ଚେନ୍ନାଇ | 1,211 |
| ମୁମ୍ବାଇ | 465 |
| ହାଇଦ୍ରାବାଦ | 123 |
| ପେରନେମ-କାରୱାର ଉପନଗରୀୟ ରେଳପଥ | 117 |
| ଲକ୍ଷ୍ନୌ-କାନପୁର | 72 |
| ବାରବାଙ୍କି-ଲକ୍ଷ୍ନୌ | 65 |
| ପୁଣେ | 63 |
| ଦିଲ୍ଲୀ | 35 |
| ବେଙ୍ଗାଲୁରୁ | 149 (ନିର୍ମାଣାଧୀନ) |
ଦ୍ରୁତ ସହରୀକରଣ ଏବଂ ଜନସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଆଣିଥିବା ଗତିଶୀଳ ଆହ୍ୱାନର ମୁକାବିଲା କରିବାରେ ଭାରତୀୟ ସହରଗୁଡ଼ିକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବାରେ ଉପନଗରୀୟ ରେଳ ନେଟୱାର୍କ ଦୀର୍ଘ ଦିନ ଧରି ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଛି। ଯଦିଓ ଅନେକ ଉପନଗରୀୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପରିପୂର୍ଣ୍ଣତାରେ ପହଞ୍ଚିଛି, ଚେନ୍ନାଇ, ମୁମ୍ବାଇ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ନୌ ଭଳି ସହରରେ ନେଟୱାର୍କ ଏବେ ବି ସମ୍ପ୍ରସାରିତ ହେଉଛି।
ତଥାପି, ପୁରୁଣା ଭିତ୍ତିଭୂମି ଏବଂ ପୁରୁଣା ରୋଲିଂ ଷ୍ଟକ୍ ଯାତ୍ରୀଙ୍କ ବର୍ଦ୍ଧିତ ଆଶା ପୂରଣ କରିବାର କ୍ଷମତାକୁ ସୀମିତ କରିଦେଇଛି, ଯେଉଁମାନେ ପରିବହନର ମାଧ୍ୟମକୁ ଅଧିକରୁ ଅଧିକ ଦାବି କରୁଛନ୍ତି ଯାହା କେବଳ ଦ୍ରୁତ ନୁହେଁ ବରଂ ନିରାପଦ ଏବଂ ଅଧିକ ଆରାମଦାୟକ ମଧ୍ୟ |
ଏହି ଆହ୍ୱାନଗୁଡ଼ିକ ସତ୍ତ୍ୱେ, ଉପନଗରୀୟ ରେଳର ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ଅଣଦେଖା କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ। ଏହାର ପ୍ରାସଙ୍ଗିକତା ଏବଂ ପ୍ରଭାବଶୀଳତା ବଜାୟ ରଖିବା ପାଇଁ, ଭିତ୍ତିଭୂମିର ଉନ୍ନତିକରଣ, ରୋଲିଂ ଷ୍ଟକ୍ର ଆଧୁନିକୀକରଣ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ପରିବହନ ନେଟୱାର୍କ ସହିତ ସମନ୍ୱିତ କରି ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକୁ ପୁନର୍ଜୀବିତ କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି। ଏଭଳି ଉନ୍ନତି ଦ୍ୱାରା ଏହା ସୁନିଶ୍ଚିତ ହେବ ଯେ ଉପନଗରୀୟ ରେଳ ଭାରତରେ ସହରାଞ୍ଚଳ ଯାତାୟାତ ପାଇଁ ଏକ ଦୃଢ଼ ମେରୁଦଣ୍ଡ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ ଜାରି ରଖିବ।
ଔପନିବେଶିକ ଏବଂ ସ୍ୱାଧୀନତା ପରବର୍ତ୍ତୀ ଭାରତରେ ଟ୍ରାମ
ଔପନିବେଶିକ ଯୁଗରେ, ଭାରତ ମାଡ୍ରାସ (ବର୍ତ୍ତମାନ ଚେନ୍ନାଇ), କୋଲକାତା, ଦିଲ୍ଲୀ, କାନପୁର, ଭାବନଗର ଏବଂ ମୁମ୍ବାଇ ସମେତ ଅନେକ ସହରରେ ଟ୍ରାମୱେର ଏକ ବ୍ୟାପକ ନେଟୱାର୍କ ବିକଶିତ କରିଥିଲା। ଏହି ଟ୍ରାମ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ସହରୀ ଗତିବିଧିକୁ ସମର୍ଥନ କରିଥିଲା ଏବଂ ବାଣିଜ୍ୟିକ ତଥା ଆବାସିକ କ୍ଷେତ୍ରର ଅଭିବୃଦ୍ଧିରେ ଯୋଗଦାନ ଦେଇଥିଲା।
1895 ରେ ଚେନ୍ନାଇରେ ପ୍ରଥମ ବୈଦ୍ୟୁତିକ ଟ୍ରାମ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲା, ଯାହା ଭାରତରେ ଆଧୁନିକ ସାର୍ବଜନୀନ ପରିବହନରେ ଏକ ମାଇଲଖୁଣ୍ଟ ଥିଲା | ଏହାର କିଛି ସମୟ ପରେ, କୋଲକାତା ମଧ୍ୟ ନିଜର ବୈଦ୍ୟୁତିକ ଟ୍ରାମ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପ୍ରବର୍ତ୍ତନ କରିଥିଲା। ସେହି ସମୟରେ, ବୈଦ୍ୟୁତିକ ଟ୍ରାମର ଗ୍ରହଣକୁ ପ୍ରଗତି ଏବଂ ଆଧୁନିକୀକରଣର ଏକ ମାର୍କର୍ ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଉଥିଲା, ଯାହା ବିଶ୍ୱ ସହରାଞ୍ଚଳ ମାନକ ସହିତ ମେଳ କରିବାକୁ ଏକ ସହରର ଆକାଂକ୍ଷାକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରିଥିଲା |
ତେବେ, ଭାରତର ସ୍ୱାଧୀନତା ପରେ, ସହରାଞ୍ଚଳ ପରିବହନ ପ୍ରାଥମିକତା ବଦଳିଗଲା। ଅନେକ ସହର ଯୋଜନାକାରୀ ଟ୍ରାମଗୁଡ଼ିକୁ ପୁରୁଣା ବୋଲି ବିବେଚନା କରିଥିଲେ ଏବଂ ବସ୍ ଏବଂ ସଡ଼କ ସମ୍ପ୍ରସାରଣ ଭଳି ପରିବହନର ବିକଳ୍ପ ମାଧ୍ୟମ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ଘରୋଇ ଯାନବାହାନର ଦ୍ରୁତ ଅଭିବୃଦ୍ଧି ପ୍ରସଙ୍ଗକୁ ଆହୁରି ଜଟିଳ କରିଥିଲା, କାରଣ ଟ୍ରାମ ଏବଂ ଅଟୋମୋବାଇଲ ସମାନ ରାସ୍ତା ସ୍ଥାନ ବାଣ୍ଟିଥିଲା, ଯାହା ଭିଡ଼ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା |
ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଗତିଶୀଳ ହେଉଥିବା ସମାଜର ଦାବି ସହିତ ଟ୍ରାମ ସେବା ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱିତା କରିବାରେ ଅସମର୍ଥ ଥିଲା, ଏବଂ ଅଧିକାଂଶ ସହରରେ ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମେ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଶେଷ ହୋଲ୍ଡଆଉଟ୍ କୋଲକାତା ଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଏକ ଶତାବ୍ଦୀରୁ ଅଧିକ ସମୟ ଧରି ଟ୍ରାମ୍ କାର୍ଯ୍ୟ ଜାରି ରହିଥିଲା | ଶେଷରେ, 2024 ମସିହା ଶେଷରେ, କୋଲକାତା ଏହାର ଶେଷ ବାଣିଜ୍ୟିକ ଟ୍ରାମ ସେବା ବନ୍ଦ କରିଦେଇଥିଲା, ଯାହା ଭାରତର ଟ୍ରାମୱେ ପାଇଁ ଏକ ଯୁଗର ଅନ୍ତ ଥିଲା।
ଭାରତରେ ମେଟ୍ରୋ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଉତ୍ଥାନ
ଭାରତରେ ସହରଗୁଡ଼ିକର ଦ୍ରୁତ ସମ୍ପ୍ରସାରଣ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରୁ ସହରାଞ୍ଚଳକୁ ବଡ଼ ଧରଣର ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣକୁ ପ୍ରେରିତ କରିଥିଲା, କାରଣ ଲୋକମାନେ ଉନ୍ନତ ଆର୍ଥିକ ଏବଂ ସାମାଜିକ ସୁଯୋଗ ଚାହୁଁଥିଲେ। ଏହି ଦ୍ରୁତ ସହରୀକରଣ ସଡ଼କ ପରିବହନ ଭିତ୍ତିଭୂମି ଉପରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଚାପ ପକାଇଥିଲା। ଯଦିଓ ସଡ଼କ ନେଟୱାର୍କ ଯଥେଷ୍ଟ ବିସ୍ତାର କରିଥିଲା, ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ଯାନବାହାନର ବର୍ଦ୍ଧିତ ସଂଖ୍ୟାକୁ ପରିଚାଳନା କରିବାରେ ଅପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ହୋଇଥିଲେ, ଯାହାର ଫଳସ୍ୱରୂପ ଗୁରୁତର ଟ୍ରାଫିକ୍ ଭିଡ଼ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା |
ସାର୍ବଜନୀନ ପରିବହନ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ମୁଖ୍ୟତଃ ବସ୍ ଏବଂ ଉପନଗରୀୟ ରେଳ ଲାଇନ ମଧ୍ୟ ବର୍ଦ୍ଧିତ ଚାହିଦାକୁ ମୁକାବିଲା କରିବା ପାଇଁ ସଂଘର୍ଷ କରିଥିଲା। ବିଶେଷ କରି କୋଲକାତା ଏବଂ ଦିଲ୍ଲୀ ଭଳି ମହାନଗରଗୁଡ଼ିକରେ ଏହି ଆହ୍ୱାନ ତୀବ୍ର ଥିଲା, ଯେଉଁଗୁଡ଼ିକ ଦେଶର ଅର୍ଥବ୍ୟବସ୍ଥାର ପ୍ରମୁଖ ବାହକ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାନ୍ତି।
ଏହି ସଙ୍କଟର ମୁକାବିଲା ପାଇଁ ମେଟ୍ରୋ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପ୍ରବର୍ତ୍ତନ କରିବାରେ କୋଲକାତା ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ସହର ଥିଲା। ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତି ସହରର ଅନନ୍ୟ ପ୍ରତିବନ୍ଧକରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା: ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ରାସ୍ତା ସହିତ ଏକ ଘନ, ଐତିହାସିକ ସହରୀ କେନ୍ଦ୍ର ଯାହା ସଡ଼କ ନେଟୱାର୍କ ସମ୍ପ୍ରସାରଣ ପାଇଁ କମ୍ ସୁଯୋଗ ଛାଡିଥିଲା | ଏକ ସ୍ଥାୟୀ ବିକଳ୍ପ ପ୍ରଦାନ କରିବା ପାଇଁ, କୋଲକାତା ମେଟ୍ରୋ ପ୍ରକଳ୍ପ ଆରମ୍ଭ କରାଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ଅକ୍ଟୋବର 24, 1984 ରେ, ସହର ଭାରତର ପ୍ରଥମ ମେଟ୍ରୋ ଲାଇନର ଉଦଘାଟନ ଅନୁଭବ କରିଥିଲା |
କୋଲକାତା ମେଟ୍ରୋର ଉଦଘାଟନର ପ୍ରାୟ ଦୁଇ ଦଶନ୍ଧି ପରେ, ଡିସେମ୍ବର 2002 ରେ ଦିଲ୍ଲୀ ମେଟ୍ରୋ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ହେବା ସହିତ ଭାରତ ସହରାଞ୍ଚଳ ପରିବହନରେ ଆଉ ଏକ ମାଇଲଖୁଣ୍ଟ ଦେଖିଲା | ଦିଲ୍ଲୀ ମେଟ୍ରୋର ପରିକଳ୍ପନା ଆଧୁନିକ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା, ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ଦକ୍ଷତାର ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ମାନକ ସହିତ କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ଏହା ଜାତୀୟ ରାଜଧାନୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ଲୋକଙ୍କ ଯାତାୟାତକୁ ଶୀଘ୍ର ବଦଳାଇ ଦେଇଥିଲା।
ସଡ଼କ ଭିଡ଼ ହ୍ରାସ କରିବାରେ, ବିଶ୍ୱସନୀୟ ସେବା ପ୍ରଦାନ କରିବାରେ ଏବଂ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥିବା ମହାନଗରର ଗତିଶୀଳତାର ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ପୂରଣ କରିବାରେ ଏହାର ସଫଳତା ଏକ ସ୍ଥାୟୀ ସହରୀ ପରିବହନ ସମାଧାନ ଭାବରେ ମେଟ୍ରୋ ରେଳର ସମ୍ଭାବନାକୁ ପ୍ରଦର୍ଶିତ କରିଛି। ଦିଲ୍ଲୀ ମେଟ୍ରୋ ଖୁବ୍ ଶୀଘ୍ର ଅନ୍ୟ ଭାରତୀୟ ସହରଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ଏକ ମାନଦଣ୍ଡ ପାଲଟିଗଲା, ଏବଂ ଏହା ସାରା ଦେଶରେ ମେଟ୍ରୋ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ବିକାଶରେ ସହାୟକ ହେଲା।
ଗତ ଦଶନ୍ଧି ଭାରତରେ ମେଟ୍ରୋ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରଗତିଶୀଳ ସମୟ। ନିମ୍ନରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଥିବା ତଥ୍ୟ ମେଟ୍ରୋ ରେଳ ଭିତ୍ତିଭୂମିର ଅଭିବୃଦ୍ଧି, ଦୈନିକ ଯାତ୍ରୀ ସଂଖ୍ୟା ଏବଂ ବଜେଟ୍ ଆବଣ୍ଟନକୁ ରେଖାଙ୍କିତ କରେ, ଯାହା ଦର୍ଶାଏ ଯେ ମେଟ୍ରୋ ରେଳ କିପରି ଦେଶରେ ସହରାଞ୍ଚଳ ଗତିଶୀଳତାର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ସ୍ତମ୍ଭରେ ବିକଶିତ ହୋଇଛି।
ଆର୍ଥିକ ବର୍ଷ 2014-2025 ମଧ୍ୟରେ ଭାରତରେ ମେଟ୍ରୋ ରେଳ ନେଟୱାର୍କର ଅଭିବୃଦ୍ଧି
ଭାରତର କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ମେଟ୍ରୋ ନେଟୱାର୍କ 2014 ରେ 5 ଟି ସହରରେ 248 କିଲୋମିଟରରୁ ମେ 2025 ସୁଦ୍ଧା 23 ଟି ସହରରେ 1,013 କିଲୋମିଟରକୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି। ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି 11 ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ 763 କିଲୋମିଟର ନୂତନ ଲାଇନ ଯୋଡ଼ା ଯାଇଛି। ସମ୍ପ୍ରସାରଣର ହାରାହାରି ଗତି ମଧ୍ୟ ବଦଳିଛି: 2014 ପୂର୍ବରୁ ମେଟ୍ରୋ ପ୍ରକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ ମାସକୁ ପାଖାପାଖି 1 କି. ମି. ବେଗରେ ଚାଲୁଥିବା ବେଳେ, ଏବେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମାସକୁ ପାଖାପାଖି 6 କି. ମି. ବେଗରେ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ କରାଯାଉଛି।
ମେଟ୍ରୋ ବିକାଶ ପାଇଁ ବାର୍ଷିକ ବଜେଟରେ ବୃଦ୍ଧି 2014-2025
ଦୈନିକ ସହରୀ ଯାତ୍ରାରେ ମେଟ୍ରୋ ବ୍ୟବସ୍ଥାର କ୍ରମବର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଣୁ ଭୂମିକାକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରୁଥିବା ହାରାହାରି ଦୈନିକ ଯାତ୍ରୀ ସଂଖ୍ୟା 2013-14ରେ ପାଖାପାଖି 28 ଲକ୍ଷରୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଇ 2025 ସୁଦ୍ଧା 1.12 କୋଟିରୁ ଅଧିକ ହୋଇଯାଇଛି।
ମେଟ୍ରୋ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଯାତ୍ରୀ ସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି 2014-2025
2025-26 ବର୍ଷ ପାଇଁ ବାର୍ଷିକ ମେଟ୍ରୋ ବଜେଟରେ ₹34,807 କୋଟି ଟଙ୍କା ଆବଣ୍ଟନ କରାଯାଇଛି, ଯାହା 2013-14 ବର୍ଷର ₹5,798 କୋଟି ଟଙ୍କା ତୁଳନାରେ ଛଅ ଗୁଣ ଅଧିକ।
ଭାରତରେ ମେଟ୍ରୋ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଅଗ୍ରଗତି ପାଇଁ ପଦକ୍ଷେପ
ମେଟ୍ରୋ ରେଳ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପାଇଁ ମେକ୍ ଇନ୍ ଇଣ୍ଡିଆ ଅଭିଯାନ
ସରକାରଙ୍କ ମେକ୍ ଇନ୍ ଇଣ୍ଡିଆ ପଦକ୍ଷେପର ଅଂଶବିଶେଷ ସ୍ୱରୂପ, ଘରୋଇ ଉତ୍ପାଦନ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇ ମେଟ୍ରୋ ରେଳ ପ୍ରକଳ୍ପମାନ ବିକଶିତ କରାଯାଉଛି। ନୀତି ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ କୁହାଯାଇଛି ଯେ ଅତି କମରେ 75 ପ୍ରତିଶତ ମେଟ୍ରୋ କୋଚ୍ ଏବଂ 25 ପ୍ରତିଶତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପକରଣ ଏବଂ ଉପ-ବ୍ୟବସ୍ଥା ଦେଶ ଭିତରୁ କ୍ରୟ କରାଯିବ। ଏହି ପ୍ରୟାସ କେବଳ ସହରାଞ୍ଚଳର ଗମନାଗମନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଆତ୍ମନିର୍ଭରଶୀଳତାକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିବ ନାହିଁ, ବରଂ ସ୍ୱଦେଶୀ ଶିଳ୍ପ ଏବଂ ନିଯୁକ୍ତି ସୃଷ୍ଟିକୁ ମଧ୍ୟ ସହାୟକ ହେବ।
ଗତ ଦଶନ୍ଧି ମଧ୍ୟରେ, ଭାରତ ମେଟ୍ରୋ ନେଟୱାର୍କ ସମ୍ପ୍ରସାରଣରେ ପ୍ରାୟ ₹2.5 ଲକ୍ଷ କୋଟି ଟଙ୍କା (ୟୁ. ଏସ୍. $1 ବିଲିୟନ) ନିବେଶ କରିଛି। ପ୍ରତିରକ୍ଷା ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ଅଧୀନରେ ଥିବା ରାଷ୍ଟ୍ରାୟତ୍ତ ଉଦ୍ୟୋଗ ବିଇଏମଏଲ ଲିମିଟେଡ ଏହି ପ୍ରୟାସରେ ଅଗ୍ରଣୀ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଛି ଏବଂ ଦିଲ୍ଲୀ, ଜୟପୁର, କୋଲକାତା, ବେଙ୍ଗାଲୁରୁ ଏବଂ ମୁମ୍ବାଇ ସମେତ ପ୍ରମୁଖ ବ୍ୟବସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକୁ ମେଟ୍ରୋ କୋଚ ଯୋଗାଇ ଦେଇଛି।
ମେଟ୍ରୋ ରେଳ ନୀତି, 2017
ମେଟ୍ରୋ ରେଳ ନୀତି 2017 ଭାରତରେ ମେଟ୍ରୋ ପ୍ରକଳ୍ପର ଯୋଜନା ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା ପାଇଁ ଏକ ସଂରଚିତ ଢାଞ୍ଚା ପ୍ରବର୍ତ୍ତନ କରିଥିଲା। ଏହା ସହରଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟାପକ ଗମନାଗମନ ଯୋଜନା (ସି. ଏମ୍. ପି.) ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଏବଂ ଏକୀକୃତ ମହାନଗର ପରିବହନ ପ୍ରାଧିକରଣ (ୟୁ. ଏମ୍. ଟି. ଏ.) ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଥାଏ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସୁନିଶ୍ଚିତ କରାଯାଇପାରିବ ଯେ ମେଟ୍ରୋ ବିକାଶ ସ୍ଥିରତା, ଆର୍ଥିକ କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା ଏବଂ ସମନ୍ୱିତ ସହରାଞ୍ଚଳ ଗମନାଗମନ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସହିତ ମେଳ ଖାଉଛି।
କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଆର୍ଥିକ ସହାୟତା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟତା ହାସଲ କରିବା ପାଇଁ ମେଟ୍ରୋ ପ୍ରକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ ସର୍ବନିମ୍ନ 14 ପ୍ରତିଶତ ଆର୍ଥିକ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ରିଟର୍ଣ୍ଣ ହାର (ଇ. ଆଇ. ଆର୍. ଆର୍.) ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଦକ୍ଷତା, ନବସୃଜନ ଏବଂ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ଆର୍ଥିକ ସ୍ଥିରତା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଏହି ନୀତି ଘରୋଇ କ୍ଷେତ୍ରର ଅଂଶଗ୍ରହଣକୁ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ କରିଛି, ମୁଖ୍ୟତଃ ସରକାରୀ-ଘରୋଇ ଭାଗିଦାରୀ (ପିପିପି) ମଡେଲ ମାଧ୍ୟମରେ।
ଯେହେତୁ ଭାରତ 2030 ସୁଦ୍ଧା $1 ଲକ୍ଷ କୋଟି ଡଲାରର ଆନୁମାନିକ ଜି. ଡି. ପି. ସହିତ ବିଶ୍ୱର ତୃତୀୟ ସର୍ବବୃହତ ଅର୍ଥବ୍ୟବସ୍ଥା ହେବା ଦିଗରେ ଅଗ୍ରସର ହେଉଛି, ବିଶ୍ୱସନୀୟ ସାର୍ବଜନୀନ ପରିବହନର ଭୂମିକା ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ। ମେଟ୍ରୋ ରେଳ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ବିଶେଷ କରି, ସହରୀ ଗତିଶୀଳତାର ଏକ ସ୍ଥାୟୀ ଏବଂ ଦକ୍ଷ ମାଧ୍ୟମ ପ୍ରଦାନ କରିବ ବୋଲି ଆଶା କରାଯାଉଛି। ନିରନ୍ତର ନୀତିଗତ ସମର୍ଥନ ଏବଂ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା ସହିତ, ଭାରତ ଏହାର ମେଟ୍ରୋ ନେଟୱାର୍କକୁ ଆହୁରି ବିସ୍ତାର କରିବାକୁ ଯାଉଛି, ଯାହା ଏହାକୁ ଦେଶର ସହରାଞ୍ଚଳ ପରିବହନ ଢାଞ୍ଚାର ଏକ ଅବିଚ୍ଛେଦ୍ୟ ଅଙ୍ଗରେ ପରିଣତ କରିଛି।
ଆଞ୍ଚଳିକ ଦ୍ରୁତ ଗମନାଗମନ ବ୍ୟବସ୍ଥା-ସହରାଞ୍ଚଳ ରେଳ ଗମନାଗମନରେ ଗତି ଏବଂ ସୁରକ୍ଷାର ନୂତନ ଶିଖର
ଗାଜିଆବାଦ ଦେଇ ଦିଲ୍ଲୀ ଏବଂ ମିରଟ ମଧ୍ୟରେ ଦେଶର ପ୍ରଥମ ଆଞ୍ଚଳିକ ଦ୍ରୁତ ପରିବହନ ବ୍ୟବସ୍ଥା (ଆର. ଆର. ଟି. ଏସ.) ବିକଶିତ କରାଯାଉଛି। ମେଟ୍ରୋ ସିଷ୍ଟମ ତୁଳନାରେ, ଯାହା ମୁଖ୍ୟତଃ ସ୍ୱଳ୍ପ-ଦୂରତା ସହରୀ ଯାତ୍ରା ସେବା ପ୍ରଦାନ କରେ, ଆରଆରଟିଏସ ଜାତୀୟ ରାଜଧାନୀ ଅଞ୍ଚଳ (ଏନସିଆର) ରେ ଆଞ୍ଚଳିକ ନୋଡ ମଧ୍ୟରେ ହାଇ-ସ୍ପିଡ୍, ଦୀର୍ଘ ଦୂରତା ସଂଯୋଗ ପ୍ରଦାନ କରିବା ପାଇଁ ପରିକଳ୍ପନା କରାଯାଇଛି। ଏହି ଟ୍ରେନ୍ଗୁଡ଼ିକର ସର୍ବାଧିକ ବେଗ ଘଣ୍ଟା ପ୍ରତି 180 କି. ମି. ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ବେଗ ଘଣ୍ଟା ପ୍ରତି 160 କି. ମି. ପାଇଁ ପରିକଳ୍ପନା କରାଯାଇଛି। ଥରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ହେବା ପରେ, ଦିଲ୍ଲୀ-ମିରଟ ଆର. ଆର. ଟି. ଏସ. ବାର୍ଷିକ ପ୍ରାୟ 2.5 ଲକ୍ଷ ଟନ ସି. ଓ. 2 ସମତୁଲ୍ୟ ନିର୍ଗମନ ହ୍ରାସ କରିବ ବୋଲି ଆଶା କରାଯାଉଛି।
ବର୍ତ୍ତମାନର ସ୍ଥିତି: ସେପ୍ଟେମ୍ବର 2025 ସୁଦ୍ଧା, ଦିଲ୍ଲୀ-ଗାଜିଆବାଦ-ମିରଟ ଆର. ଆର. ଟି. ଏସ. କରିଡର ଆଂଶିକ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ରହିଛି, ଯେଉଁଥିରେ ନ୍ୟୁ ଅଶୋକ ନଗର (ଦିଲ୍ଲୀ) ରୁ ମିରଟ ଦକ୍ଷିଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ 55 କିଲୋମିଟର ଦୀର୍ଘ ଭାଗ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ପାଇଁ ଖୋଲା ରହିଛି।
ଆର. ଆର. ଟି. ଏସ. ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଭବିଷ୍ୟତ ରୂପରେଖ: ଦିଲ୍ଲୀ-ମିରଟ କରିଡର ସହିତ, ଏନ. ସି. ଆର. ରେ ଆଞ୍ଚଳିକ ସଂଯୋଗକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିବା ପାଇଁ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆର. ଆର. ଟି. ଏସ. କରିଡର ଯୋଜନା କରାଯାଇଛି
- ଦିଲ୍ଲୀ-ଅଲୱାର କରିଡର (164 କି. ମି.)
- ଦିଲ୍ଲୀ-ପାନିପତ କରିଡର (103 କି. ମି.)
- ଦିଲ୍ଲୀ-ଜେୱାର କରିଡର (72.44 କିଲୋମିଟର)
ଆର. ଆର. ଟି. ଏସ. ବ୍ୟବସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକ ବିଶ୍ୱସନୀୟ, ଦ୍ରୁତଗାମୀ ଆନ୍ତଃନଗର ସଂଯୋଗ ପ୍ରଦାନ କରି ସହରାଞ୍ଚଳ ଏବଂ ଆଞ୍ଚଳିକ କେନ୍ଦ୍ରଗୁଡ଼ିକର ଗମନାଗମନ ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ପୂରଣ କରିବା ପାଇଁ ଯୋଜନା କରାଯାଇଛି। ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରମୁଖ କେନ୍ଦ୍ରଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଯାତ୍ରା ସମୟକୁ ହ୍ରାସ କରିବ, ଯାତ୍ରୀଙ୍କ କ୍ଷମତାରେ ଉନ୍ନତି ଆଣିବ ଏବଂ ବିଦ୍ୟମାନ ସଡ଼କ ଏବଂ ରେଳ ନେଟୱାର୍କ ଉପରେ ଚାପ ହ୍ରାସ କରିବ।
ଦ୍ରୁତଗାମୀ ରେଳ ଚଳାଚଳ: ସହରାଞ୍ଚଳ ଗମନାଗମନର ଭବିଷ୍ୟତ
ଦେଶର ପ୍ରଥମ ବୁଲେଟ୍ ଟ୍ରେନ୍ ପ୍ରକଳ୍ପ-ମୁମ୍ବାଇ-ଅହମ୍ମଦାବାଦ ହାଇସ୍ପିଡ୍ ରେଳ (ଏମ୍. ଏ. ଏଚ୍. ଏସ୍. ଆର୍.) କରିଡରର ଶୁଭାରମ୍ଭ ସହିତ ଭାରତ ସହରାଞ୍ଚଳ ଏବଂ ଆଞ୍ଚଳିକ ଗତିଶୀଳତାର ଏକ ନୂତନ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ପ୍ରବେଶ କରୁଛି। ଏମ୍. ଏ. ଏଚ୍. ଏସ୍. ଆର୍. କରିଡର 508 କି. ମି. ବ୍ୟାପୀ ହେବ ଏବଂ ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ମୁମ୍ବାଇକୁ ଗୁଜରାଟର ଅହମ୍ମଦାବାଦ ସହିତ ଯୋଡ଼ିବ। ଏହି କରିଡର ଘଣ୍ଟା ପ୍ରତି 320 କି. ମି. ବେଗରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ ପରିକଳ୍ପନା କରାଯାଇଛି ଏବଂ ଏହା ମୁମ୍ବାଇ, ବାପି, ସୁରଟ, ଆନନ୍ଦ, ଭଦୋଦରା ଏବଂ ଅହମ୍ମଦାବାଦ ଭଳି ପ୍ରମୁଖ ସହରଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଆର୍ଥିକ ସମ୍ପର୍କକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିବା ସହିତ ଯାତ୍ରା ସମୟକୁ ହ୍ରାସ କରିବ। ଆନୁମାନିକ ₹1,08,000 କୋଟି (17 ବିଲିୟନ ଆମେରିକୀୟ ଡଲାର) ବ୍ୟୟରେ ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପ ବିକଶିତ କରାଯାଉଛି। ଏହାର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ବିଭାଗ ଅଗଷ୍ଟ 2026 ସୁଦ୍ଧା କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ହେବାକୁ ଯାଉଛି।
ସହରାଞ୍ଚଳ ପରିବହନ ବିକାଶ ପଥରେ ଥିବା ଆହ୍ୱାନ ଏବଂ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ
ଆର୍ଥିକ ଏବଂ ପାଣ୍ଠି ଯୋଗାଣ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ: ମେଟ୍ରୋ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ଉପନଗରୀୟ ରେଳ ନେଟୱାର୍କ, ଆର. ଆର. ଟି. ଏସ. କରିଡର ଏବଂ ଦ୍ରୁତଗାମୀ ରେଳ ପ୍ରକଳ୍ପର ବିକାଶ ପାଇଁ ଉଚ୍ଚ ପୁଞ୍ଜି ନିବେଶର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି। ଯଦିଓ ଭାରତ ବର୍ତ୍ତମାନ ଚତୁର୍ଥ ସର୍ବବୃହତ୍ ରାଷ୍ଟ୍ର, ତଥାପି ଏଭଳି ବୃହତ୍ ଭିତ୍ତିଭୂମି ପ୍ରକଳ୍ପ ପାଇଁ ନିରନ୍ତର ଏବଂ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ପାଣ୍ଠି ଯୋଗାଣ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ସଂସ୍ଥା ଏବଂ ସହରାଞ୍ଚଳ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଆହ୍ୱାନ ହୋଇ ରହିଛି।
ଜମି ଅଧିଗ୍ରହଣ ଏବଂ ନିୟାମକ ବାଧାବିଘ୍ନ: ଭାରତରେ ସହରାଞ୍ଚଳ ପରିବହନ ପ୍ରକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ ଜମି ଅଧିଗ୍ରହଣ ଏବଂ ଆବଶ୍ୟକ ନିୟାମକ ମଞ୍ଜୁରି ହାସଲ କରିବାରେ ବାରମ୍ବାର ଅସୁବିଧାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଉଛନ୍ତି। ଏହି ଆହ୍ୱାନଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରାୟତ: ବିଳମ୍ବ, ପ୍ରକଳ୍ପ ଖର୍ଚ୍ଚ ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ଭିତ୍ତିଭୂମିର ସମୟୋଚିତ କାର୍ଯ୍ୟକାରିତାକୁ ଜଟିଳ କରିଥାଏ।
ନିରନ୍ତର ବିକାଶ ଏବଂ ଭିତ୍ତିଭୂମି ସନ୍ତୁଳନ: ସହରାଞ୍ଚଳ ପରିବହନ ବିକାଶରେ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଆହ୍ୱାନ ହେଉଛି ଦକ୍ଷ ଏବଂ ସମାବେଶୀ ବ୍ୟବସ୍ଥା ନିର୍ମାଣ କରିବା ସହିତ ସ୍ଥିରତା ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା। ଏଥିପାଇଁ ପରିବେଶଗତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସହିତ ସାଲିସ୍ ନକରି ସହରାଞ୍ଚଳର ବର୍ଦ୍ଧିତ ଜନସଂଖ୍ୟାର ଗତିଶୀଳତା ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ପୂରଣ କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି।
ଉପସଂହାର
ଭାରତର ସହରାଞ୍ଚଳ ପରିବହନ ପରିଦୃଶ୍ୟ ଏକ ପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଇ ଗତି କରୁଛି, ଏବଂ ଦ୍ରୁତ ସହରୀକରଣ, ବର୍ଦ୍ଧିତ ଜନସଂଖ୍ୟା ଏବଂ ବର୍ଦ୍ଧିତ ଯାତ୍ରୀ ଚାହିଦାକୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରିବା ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ। ଟ୍ରାମୱେ ଏବଂ ଉପନଗରୀୟ ରେଳର ଐତିହାସିକ ମୂଳରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ମେଟ୍ରୋ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ଆର. ଆର. ଟି. ଏସ. କରିଡର ଏବଂ ଦ୍ରୁତଗାମୀ ରେଳ ପ୍ରକଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଦେଶ ଏକ ଅଧିକ ସଂଯୁକ୍ତ ଏବଂ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ଭବିଷ୍ୟତ ଆଡ଼କୁ ଅଗ୍ରସର ହେଉଛି।
ଦିଲ୍ଲୀ ମେଟ୍ରୋ, ମୁମ୍ବାଇ-ଅହମ୍ମଦାବାଦ ବୁଲେଟ୍ ଟ୍ରେନ୍ ଏବଂ ଦିଲ୍ଲୀ-ମିରଟ ଆର୍. ଆର୍. ଟି. ଏସ୍. ଭଳି ପ୍ରମୁଖ ବିକାଶ ସହରାଞ୍ଚଳର ଗତିଶୀଳତାକୁ ଆଧୁନିକ କରିବା ପାଇଁ ଭାରତର ପ୍ରତିବଦ୍ଧତାର ଉଦାହରଣ। ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ କେବଳ ଟ୍ରାଫିକ୍ ଭିଡ଼ ହ୍ରାସ ଏବଂ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ନିର୍ଗମନ ହ୍ରାସ କରିନଥାଏ, ବରଂ ସୁଗମ୍ୟତାରେ ଉନ୍ନତି ଏବଂ ଆଞ୍ଚଳିକ ବିକାଶକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରି ଅର୍ଥନୈତିକ ଅଭିବୃଦ୍ଧିକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିଥାଏ। ବୈଷୟିକ ପ୍ରଗତି, ସ୍ଥାୟୀ ଅଭ୍ୟାସ ଏବଂ ଅଭିନବ ପାଣ୍ଠି ମଡେଲ ପରିଚାଳନା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦକ୍ଷତା ଏବଂ ପରିବେଶ ଅନୁକୂଳତା ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା ପାଇଁ ଏହି ପ୍ରୟାସଗୁଡ଼ିକୁ ରୂପ ଦେଉଛନ୍ତି।
ତେବେ, ଏହି ମହତ୍ବାକାଂକ୍ଷୀ ଲକ୍ଷ୍ୟ ହାସଲ କରିବା ପାଇଁ ନିରନ୍ତର ନିବେଶ, ନୀତିଗତ ସହାୟତା ଏବଂ ସରକାରୀ-ଘରୋଇ ସହଯୋଗର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି। ବୁଦ୍ଧିମାନ, ସ୍ଥାୟୀ ଏବଂ ସମାବେଶୀ ପରିବହନ ସମାଧାନକୁ ପ୍ରାଥମିକତା ଦେଇ ଭାରତ ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଏବଂ ସହରାଞ୍ଚଳର ବିସ୍ତାରର ଆହ୍ୱାନର ମୁକାବିଲା କରିବା ସହିତ ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ ସହରାଞ୍ଚଳ ଅଭିବୃଦ୍ଧି ହାସଲ କରିପାରିବ। ଦେଶ ଯେତେ ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଛି, ସହରାଞ୍ଚଳ ଗମନାଗମନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହି ପ୍ରଗତି ଭାରତର ନମନୀୟତା ଏବଂ ଗତିଶୀଳତାର ଏକ ନୂତନ ଯୁଗ ଆରମ୍ଭ କରିବାର ସଂକଳ୍ପକୁ ଦର୍ଶାଉଛି।