डेहराडून-हरिद्वार-ऋषिकेश लघु रेल्वे प्रकल्प

उत्तराखंड मेट्रो रेल कॉर्पोरेशन (यू. के. एम. आर. सी.) रहिवाशांना सोयीस्कर प्रवास पर्याय उपलब्ध करून देण्यासाठी डेहराडून-हरिद्वार-ऋषिकेश मेट्रो मार्गिका विकसित करत आहे. प्रस्तावित मेट्रो प्रणाली डेहराडून, ऋषिकेश आणि हरिद्वारला जोडेल. हरिद्वार-ऋषिकेश मेट्रो मार्ग दोन्ही शहरांना जोडणाऱ्या राष्ट्रीय महामार्गाला समांतर धावेल.

• आगामी मेट्रो प्रकल्पात 73 किलोमीटर लांबीचा उन्नत मार्ग असेल.
• मेट्रो कॉरिडॉर दररोज एक लाखांहून अधिक प्रवाशांना सेवा देईल.
• उत्तराखंड मेट्रो रेल कॉर्पोरेशन लिमिटेड हे काम पार पाडेल.

उत्तराखंडचा मेट्रो रेल्वे प्रकल्प 2024 पर्यंत पूर्ण होणे अपेक्षित आहे. सविस्तर आणि सर्वसमावेशक प्रकल्प अहवाल राज्य सरकारकडे सादर करण्यात आला असून लवकरच त्याला मंजुरी मिळण्याची अपेक्षा आहे. या उपक्रमामुळे संपर्क सुधारेल आणि ऋषिकेश ('जगाची योग राजधानी') आणि हरिद्वार (उत्तर भारतातील हिंदू तीर्थक्षेत्र) दरम्यान पादचाऱ्यांचा ओघ आणि पादचाऱ्यांचा ओघ वाढेल अशी अपेक्षा आहे. एकदा कार्यान्वित झाल्यावर, डेहराडून-हरिद्वार-ऋषिकेश मेट्रो कॉरिडॉरचा वापर दररोज अंदाजे एक लाख प्रवासी करतील असा अंदाज आहे. यामुळे रस्त्यावरील वाहतूक मोठ्या प्रमाणात कमी होईल.

उत्तराखंड मेट्रो रेल, अर्बन इन्फ्रास्ट्रक्चर अँड बिल्डिंग कन्स्ट्रक्शन कॉर्पोरेशन लिमिटेडने मेट्रो निओ या नाविन्यपूर्ण वाहतूक व्यवस्थेसाठी सर्वसमावेशक प्रकल्प अहवाल विकसित आणि तयार केला आहे. हे प्राथमिक आणि दुय्यम वाहतूक आणि डेटा विश्लेषण या दोन्हींवर अवलंबून आहे आणि आधारित आहे. नोव्हेंबर 2020 मध्ये, गृहनिर्माण आणि शहरी व्यवहार मंत्रालयाने (एम. ओ. एच. यू. ए.) मेट्रो निओ मानक वैशिष्ट्ये निर्दिष्ट केली. महाराष्ट्रातील नाशिकसाठी पहिला मेट्रो निओ प्रकल्प प्रस्तावित करण्यात आला आहे.

प्रकल्पाचा तपशील

• हा प्रकल्प उत्तराखंड मेट्रो रेल कॉर्पोरेशन लिमिटेडद्वारे राबवला जात आहे.
• तपशीलवार आणि सर्वसमावेशक प्रकल्प अहवाल केंद्रीय नगरविकास मंत्रालयाकडे परीक्षण आणि मंजुरीसाठी पाठवण्यापूर्वी राज्य मंत्रिमंडळाकडून मंजूर केला जाईल.
• पुढील तीन वर्षांत डेहराडूनमध्ये मेट्रो सेवा सुरू होणे अपेक्षित आहे.
• युनिफाइड मेट्रोपॉलिटन ट्रान्सपोर्ट अथॉरिटीने जून 2020 मध्ये उत्तराखंडमध्ये 73 किलोमीटर लांबीच्या डेहराडून-हरिद्वार-ऋषिकेश मेट्रो कॉरिडॉरला मंजुरी दिली.
• उत्तराखंड राज्य सरकारने आपला तपशीलवार प्रकल्प अहवाल देण्यासाठी डिसेंबर 2016 मध्ये दिल्ली मेट्रो रेल कॉर्पोरेशनशी सामंजस्य करार केला.
• या प्रकल्पाचा अंदाजित खर्च 40,150 कोटी रुपये आहे.
• मेट्रो मार्गाचे मार्ग मानक गेज असतील.

मार्गाचा तपशील

Sponsored

73 किलोमीटर लांबीची एलिवेटेड मेट्रो दोन टप्प्यात पूर्ण केली जाईल. यात दोन मार्ग असतील जे सोंग नदीच्या काठावरील नेपाळी फार्मला जोडतील.

पहिला टप्पा/मार्ग-1: हरिद्वार-ऋषिकेश

• लांबीः 32 किमी
• स्थानकांची संख्याः दहा
• मार्गाचे वर्णनः प्रस्तावित मेट्रो मार्ग ज्वालापूर (पश्चिम हरिद्वार) येथील जटवारा पुलाजवळ सुरू होईल. त्यानंतर ती राष्ट्रीय महामार्ग-34 हरिद्वार-ऋषिकेश महामार्गाला समांतर धावेल. हा मेट्रो मार्ग ऋषिकेशच्या चंद्रभागा पुलावर संपेल.

टप्पा 2/मार्ग 2: डेहराडून (आय. एस. बी. टी.)-नेपाळी फार्म

• लांबीः 41 किमी
• मार्गाचे वर्णनः हा मार्ग नेपाळी फार्मपासून विधानसभेमार्गे डेहराडूनच्या आंतरराज्य बस टर्मिनलपर्यंत (आय. एस. बी. टी.) राष्ट्रीय महामार्ग-7 वर जाईल.

निष्कर्ष

उत्तर भारतातील हिमालयीन राज्य असलेल्या उत्तराखंडमध्ये रस्त्यांचे जाळे, दोन देशांतर्गत विमानतळ आणि दोन कि. मी. रेल्वे जोडणी आहे. उत्तराखंड मेट्रो रेल कॉर्पोरेशनने (यू. के. एम. आर. सी.) राज्यातील वाहतूक कोंडी कमी करण्याच्या प्रयत्नात डेहराडून, हरिद्वार आणि ऋषिकेश येथे अत्याधुनिक जलद परिवहन प्रणाली तयार करण्याची योजना जाहीर केली आहे. यू. के. एम. आर. सी. जी. एफ. एक्स. चे व्यवस्थापकीय संचालक जितेंद्र त्यागी यांच्या म्हणण्यानुसार, देशातील पहिली निओ मेट्रो डेहराडूनमधील दोन मार्गिकांवर तैनात केली जाईल, तर देशातील पहिली पॉड कॅब हरिद्वारमध्ये सुरू केली जाईल. राज्याच्या पर्यावरणपूरक आणि किफायतशीर वाहतूक पर्यायांमध्ये लक्षणीय वाढ करणे हे उपरोक्त उपक्रमांचे उद्दिष्ट आहे.

रबरच्या टायरवर आधारित निओ-मेट्रो ही जनपरिवहन प्रणाली, एका वरच्या विद्युत वाहकाद्वारे चालवली जाईल आणि एका समर्पित उंच रुळावर धावेल. दुसरीकडे, पॉड टॅक्सी ही चालकविरहित विद्युत वाहने आहेत जी विशेषतः बांधलेल्या मार्गांवर प्रवास करतात. या आधुनिक आणि भविष्यातील सार्वजनिक वाहतूक व्यवस्था दळणवळण सुधारण्यास आणि त्यांच्या संबंधित ठिकाणांची वाहतूक कोंडी कमी करण्यास मदत करतील. याव्यतिरिक्त, या प्रदेशाला भेट देणाऱ्या यात्रेकरू आणि आध्यात्मिक साधकांसाठी प्रवासाचा अनुभव सुधारण्यासाठी यू. के. एम. आर. सी. हरिद्वार आणि ऋषिकेश येथे दोन रोपवे बांधण्याचा विचार करीत आहे. केंद्र आणि राज्य सरकारांच्या समान निधीसह सार्वजनिक-खाजगी भागीदारी (पीपीपी) मॉडेलचा वापर करून रोपवे आणि पॉड टॅक्सी बांधल्या जातील. निओ-मेट्रो प्रकल्पाला केंद्र आणि राज्य सरकारांकडून संयुक्तपणे अर्थसहाय्य आणि पाठबळ दिले जाईल.

एकूण 1 किलोमीटर लांबीचे निओ मेट्रोचे दोन मार्ग आय. एस. बी. टी. ला गांधीबागशी आणि एफ. आर. आय. ला रायपूरशी जोडतील आणि प्रभावीपणे शहराची रुंदी आणि लांबी व्यापतील. निओ-मेट्रो गाड्यांचा कमाल वेग ताशी 70 किलोमीटर आणि सरासरी वेग ताशी 25 किलोमीटर असेल. राज्य सरकारने या प्रकल्पाला आधीच मंजुरी दिली आहे, जी आता केंद्रीय गृहनिर्माण आणि शहरी व्यवहार मंत्रालयाच्या मंजुरीसाठी प्रलंबित आहे.

नवीनतम अद्ययावत

वाहतूक कोंडी कमी करण्यासाठी उत्तराखंड मेट्रो रेल कॉर्पोरेशन (यू. के. एम. आर. सी.) पुढील चार वर्षांत डेहराडून, हरिद्वार आणि ऋषिकेश येथे अत्याधुनिक जलद परिवहन प्रणाली तयार करेल. देशातील पहिला निओ मेट्रो मार्ग डेहराडूनमधील दोन मार्गिकांद्वारे धावेल. याव्यतिरिक्त, हरिद्वारमध्ये देशातील पहिली पॉड टॅक्सी असेल. या निर्णयामुळे राज्याच्या पर्यावरणपूरक आणि किफायतशीर सार्वजनिक वाहतुकीमध्ये लक्षणीय सुधारणा होईल. निओ-मेट्रो ही एक रबर-थकलेली वस्तुमान वाहतूक प्रणाली आहे जी ओव्हरहेड विद्युत वाहकाद्वारे चालवली जाते. ती उंच मार्गावर प्रवास करते. पॉड (मागणीनुसार पुरवठा) टॅक्सी ही चालकविरहित विद्युत वाहने आहेत जी खास बांधलेल्या मार्गावर प्रवास करतात.

याशिवाय, तीर्थयात्रा आणि आध्यात्मिक सांत्वनासाठी जगभरातून येणाऱ्या पर्यटकांचा प्रवासाचा अनुभव सुधारण्यासाठी हरिद्वार आणि ऋषिकेश येथे दोन रोपवे बांधण्याची महामंडळाची योजना आहे. रोपवे आणि पॉड टॅक्सी पीपीपी अंतर्गत बांधल्या जातील, तर निओ मेट्रो प्रकल्प केंद्र आणि राज्यांद्वारे समान प्रमाणात वाटून घेतला जाईल. आय. एस. बी. टी. ते गांधीबाग आणि एफ. आर. आय. ते रायपूर या दोन निओ मेट्रो मार्गांचा शहराची रुंदी आणि लांबी (22.42 कि. मी.) असेल.

याशिवाय, तीर्थयात्रा आणि आध्यात्मिक सांत्वनासाठी जगभरातून येणाऱ्या पर्यटकांचा प्रवासाचा अनुभव सुधारण्यासाठी हरिद्वार आणि ऋषिकेश येथे दोन रोपवे बांधण्याची महामंडळाची योजना आहे. रोपवे आणि पॉड टॅक्सी पीपीपी अंतर्गत बांधल्या जातील, तर निओ मेट्रो प्रकल्प केंद्र आणि राज्यांद्वारे समान प्रमाणात वाटून घेतला जाईल. आय. एस. बी. टी. ते गांधीबाग आणि एफ. आर. आय. ते रायपूर या दोन निओ मेट्रो मार्गांचा शहराची रुंदी आणि लांबी (22.42 कि. मी.) असेल.

निओ-मेट्रो ट्रेनचा कमाल वेग ताशी 70 किलोमीटर आणि सरासरी वेग ताशी 25 किलोमीटर असेल. या प्रकल्पाला राज्य सरकारने आधीच मंजुरी दिली आहे आणि तो केंद्रीय गृहनिर्माण आणि शहरी व्यवहार मंत्रालयाच्या मंजुरीच्या प्रतीक्षेत आहे. पॉड टॅक्सी हरिद्वारमध्ये 21 थांबे घेऊन 20.74 कि. मी. प्रवास करतील. पॉड टॅक्सीचा मुख्य भाग 1 किलोमीटर लांबीचा असेल, जो सीतापूर (ज्वालापूर) ते भारत माता मंदिर यांना तीन उपनद्यांद्वारे जोडेलः सिटी हॉस्पिटल ते दक्षिण मंदिर, वाल्मिकी चौक ते लालतारो पूल आणि गणेशपुरम ते डी. ए. व्ही. शाळा. 2 किलोमीटर लांबीचा रोपवे हर की पौरीपासून चडीदेवीपर्यंत 9 मिनिटांत यात्रेकरूंची वाहतूक करेल. यू. के. एम. आर. सी. ने म्हटले आहे की ते ऋषिकेशमध्ये अंदाजे 14.55 किलोमीटर लांबीचा आशियातील सर्वात लांब रोपवे बांधण्याची योजना आखत आहेत.