ગુવાહાટી મેટ્રો એ આસામના ગુવાહાટી શહેર માટે પ્રસ્તાવિત ઝડપી પરિવહન છે. સિસ્ટમ પ્લાનમાં ગુવાહાટી મેટ્રોના પ્રથમ તબક્કામાં 61.42 કિમીના અંતરને આવરી લેતા 4 કોરિડોરનો સમાવેશ થાય છે. 11 જાન્યુઆરી, 2013ના રોજ આસામના ભૂતપૂર્વ મુખ્યમંત્રી તરુણ ગોગોઈએ ગુવાહાટી વિકાસ વિભાગ અને ગુવાહાટી મેટ્રોપોલિટન ડેવલપમેન્ટ ઓથોરિટીના અધિકારીઓ સાથે ચર્ચા કરી હતી, જેમાં વિગતવાર ચર્ચા-વિચારણા બાદ સંમત થયા હતા કે શેરીઓમાં અસ્તવ્યસ્ત ટ્રાફિકની સ્થિતિને રોકવા માટે શહેરમાં મેટ્રો રેલ અને બસ રેપિડ ટ્રાન્ઝિટ સિસ્ટમ શરૂ કરવાનો તાત્કાલિક અભ્યાસ હાથ ધરવાની જરૂર છે.
સૂચિત પ્રોજેક્ટના સર્વેક્ષણમાં દિવસના જુદા જુદા સમયે શહેરના વિવિધ વિસ્તારોમાં મુસાફરોની સંખ્યાનો અભ્યાસ અને પ્રોજેક્ટના અંદાજિત ખર્ચની ગણતરી જેવી પ્રારંભિક કવાયતોનો સમાવેશ થાય છે. સર્વેક્ષણમાં વિવિધ સ્થળોએ ટ્રેક-પ્રકારનો શક્યતા અભ્યાસ હાથ ધરવામાં આવ્યો હતો. ત્રણ પ્રકારનો વિચાર કરવામાં આવ્યો હતોઃ ભૂગર્ભ માર્ગ, ઓવરગ્રાઉન્ડ માર્ગ, એલિવેટેડ માર્ગ. ખાનપારા-જલુકબારી માર્ગ પર ઓવરગ્રાઉન્ડ અને એલિવેટેડ ટ્રેકની દરખાસ્ત કરવામાં આવી હતી કારણ કે આ માર્ગ ગીચ નથી. અન્ય બે માર્ગો ભૂગર્ભ અને એલિવેટેડ ટ્રેકનું સંયોજન ધરાવતા હતા. શક્યતા અહેવાલ તૈયાર કરવા અને વિગતવાર પ્રોજેક્ટ અહેવાલ તૈયાર કરવાનો કરાર જૂન 2014માં મેસર્સ રાઇટ્સને આપવામાં આવ્યો હતો. જો કે, એવું સૂચન કરવામાં આવ્યું હતું કે ગુવાહાટીમાં એલિવેટેડ ટ્રેક સૌથી વધુ વ્યવહારુ હશે કારણ કે તે સસ્તા છે અને પ્રવાસન ક્ષમતાને વેગ આપી શકે છે.
પ્રોજેક્ટની વિગતો
કાર્યરતઃ 0 કિમી
Get the Daily Metro & Rail Brief
Join 125,000+ metro and rail professionals. Project updates, new tenders and contract awards from across India, in your inbox every day.
બાંધકામ હેઠળઃ 0 કિમી
પ્રસ્તાવિત છેઃ 61.4 કિમી
તબક્કો 1 માર્ગો
લાઇન 1: ધારાપુર-નારંગી
લંબાઈઃ 22.6 કિમી
પ્રકારઃ ઉન્નત
સ્ટેશનોની સંખ્યાઃ 22
લાઇન 2: એમ. જી. રોડ-ખાનપારા
લંબાઈઃ 10 કિમી
પ્રકારઃ ભૂગર્ભ
સ્ટેશનોની સંખ્યાઃ 10
પંક્તિ 3: જલુકબારી-ખાનપારા
લંબાઈઃ 19.4 કિમી
પ્રકારઃ ઉન્નત
સ્ટેશનોની સંખ્યાઃ 14
લાઇન 4: આઇએસબીટી-પલ્ટન બજાર
લંબાઈઃ 9.4 કિમી
પ્રકારઃ ઉન્નત
સ્ટેશનોની સંખ્યાઃ 8
વધારાની સંભવિત રેખાઓ શોધવામાં આવી રહી છેઃ
- ધારાપુર-ગુવાહાટી હવાઈમથક
- ઉત્તર ગુવાહાટી-એઇમ્સ
સારાંશ
ગુવાહાટી મેટ્રો એ આસામના ગુવાહાટીમાં 4 લાઈનો અને 54 સ્ટેશનો સાથે બાંધવામાં આવનારી શહેરી માસ રેપિડ ટ્રાન્ઝિટ સિસ્ટમ (એમ. આર. ટી. એસ.) છે. ગુવાહાટી મેટ્રો ફેઝ 1 પ્રોજેક્ટનો શક્યતા અહેવાલ અને વિગતવાર પ્રોજેક્ટ અહેવાલ (ડી. પી. આર.) જાન્યુઆરી 2016માં આર. આઈ. ટી. ઇ. એસ. દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવ્યો હતો. ફેબ્રુઆરી 61.40 ના રોજ, આ ડી. પી. આર. અને પ્રોજેક્ટને અમલમાં મૂકવા માટે ગુવાહાટી મેટ્રો રેલ કોર્પોરેશન લિમિટેડ (જી. એમ. આર. સી. એલ.) ની રચનાને આસામ રાજ્ય સરકાર દ્વારા મંજૂરી આપવામાં આવી હતી.
જાન્યુઆરી 2017માં, નવી સરકારના રાજ્ય મંત્રીમંડળે પ્રોજેક્ટની સમીક્ષા કરી હતી અને પ્રથમ તબક્કામાં જ ધારાપુરને ગુવાહાટી એરપોર્ટ અને ઉત્તર ગુવાહાટીને એઈમ્સ સાથે જોડતી વધારાની લાઇનો સાથે ડી. પી. આર. માં ફેરફાર કરવાનું સૂચન કર્યું હતું. માર્ચ 2020 સુધીમાં, રાઈટ્સને ગુવાહાટી માટે વ્યાપક ગતિશીલતા યોજના (સીએમપી) અને વૈકલ્પિક વિશ્લેષણ (એએ) અહેવાલ તૈયાર કરવાની જવાબદારી સોંપવામાં આવી છે. આ અહેવાલોને મંજૂરી મળ્યા પછી ગુવાહાટી મેટ્રોની ડી. પી. આર. માં ફેરફાર કરવામાં આવશે અને તે મુજબ તેને અંતિમ સ્વરૂપ આપવામાં આવશે.
તાજેતરનું અપડેટ
ગુવાહાટી મેટ્રોપોલિટન ડેવલપમેન્ટ ડિપાર્ટમેન્ટ (જી. એમ. ડી. એ.) એ જાહેર કર્યું કે કેન્દ્ર દ્વારા 2017 માં નવી મેટ્રો રેલ નીતિ રજૂ કરવામાં આવી હતી, જેમાં નવી મેટ્રો દરખાસ્તોનું સખત મૂલ્યાંકન કરવાનું કહેવામાં આવ્યું હતું. રાજ્યોએ મેટ્રો પરિયોજનાઓના ધિરાણ માટે સંસાધનો એકત્ર કરવા માટે નવીન પદ્ધતિઓ અપનાવવી જરૂરી હતી. કેન્દ્રીય સહાય મેળવવાના વિકલ્પોમાં નાણાં મંત્રાલયની વાયેબિલિટી ગેપ ફંડિંગ યોજના હેઠળ કેન્દ્રીય સહાય સાથે જાહેર ખાનગી ભાગીદારી (પીપીપી); કેન્દ્ર દ્વારા અનુદાન, જે હેઠળ પ્રોજેક્ટ ખર્ચના 10 ટકા એક સામટી કેન્દ્રીય સહાય તરીકે આપવામાં આવશે; અને કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારો વચ્ચે 50 ટકા ઇક્વિટી શેરિંગ મોડલનો સમાવેશ થાય છે. જોકે, આ તમામ વિકલ્પો હેઠળ ખાનગી ભાગીદારી ફરજિયાત હતી.
ગુવાહાટી માસ રેપિડ ટ્રાન્સપોર્ટ સિસ્ટમ (એમ. આર. ટી. એસ.) માટે શક્યતા અહેવાલ રેલ ઇન્ડિયા ટેકનિકલ એન્ડ ઇકોનોમિક સર્વિસ લિમિટેડ (આર. આઈ. ટી. ઇ. એસ.) દ્વારા માર્ચ 2015માં ત્રણ તબક્કામાં કુલ 203 કિ. મી. લાંબા કોરિડોર માટે અને જાન્યુઆરી 2016માં 62.95 કિ. મી. ની કુલ લંબાઈ માટે સંપૂર્ણ ડી. પી. આર. (તબક્કો-1) પૂર્ણ કરવામાં આવ્યો હતો. રાજ્ય મંત્રીમંડળે ફેબ્રુઆરીમાં ગુવાહાટી શહેર માટે રેલ આધારિત એમઆરટીએસના અમલીકરણને આગળ વધારવા માટે એમઆરટીએસ અને રાજ્યની માલિકીના સ્પેશિયલ પર્પઝ વ્હિકલ (એસપીવી) એટલે કે ગુવાહાટી મેટ્રો રેલ કોર્પોરેશન લિમિટેડ માટે ડીપીઆર (ફેઝ-1) ને મંજૂરી આપી હતી.
પ્રથમ તબક્કા માટે ડી. પી. આર. 61.4 કિ. મી. ની કુલ લંબાઈ માટે તૈયાર કરવામાં આવી હતી. પ્રથમ તબક્કામાં 4 કોરિડોર હશેઃ
કોરિડોર-1: ધારાપુર-નારંગી (એલિવેટેડ) = 22.6 કિમી
કોરિડોર-2: એમજી રોડથી ખાનપારા (ભૂગર્ભ) = 10.0 કિ. મી
કોરિડોર-3: જલુકબારીથી ખાનપારા (એલિવેટેડ) = 19.4 કિમી
કોરિડોર-4: ISBT થી પલ્ટન બજાર (એલિવેટેડ) = 9.4 કિમી
ડી. પી. આર. મે 2016માં કેન્દ્રીય શહેરી વિકાસ મંત્રાલય (એમ. ઓ. યુ. ડી.) ને મોકલવામાં આવી હતી. એમઓયુડીએ રાજ્ય સરકારને અદ્યતન કોમ્પ્રિહેન્સિવ મોબિલિટી પ્લાન (સીએમપી) સાથે દરખાસ્ત ફરી રજૂ કરવાની સલાહ આપી હતી. જાન્યુઆરી 2017માં રાજ્ય મંત્રીમંડળે કેટલાક ફેરફારો સૂચવ્યા હતા અને જી. એમ. ડી. એ. ને રેલ આધારિત એમ. આર. ટી. એસ. માટે ડી. પી. આર. (તબક્કો-1) નું પુનર્ગઠન કરવા જણાવ્યું હતું. સરકારે જી. એમ. ડી. એ. ને ધારાપુરથી ગુવાહાટી એરપોર્ટ અને જલુકબારીથી ઉત્તર ગુવાહાટી સુધીના વધારાના મેટ્રો કોરિડોર માટે ડી. પી. આર. તૈયાર કરવા પણ સૂચના આપી હતી.
દરમિયાન, ભારત સરકારે મેટ્રો રેલ નીતિ, 2017 અપનાવી હતી અને રાજ્યોને તે મુજબ એમઆરટીએસ દરખાસ્તો રજૂ કરવાની સલાહ આપી હતી. નવી નીતિ અનુસાર, પ્રોજેક્ટ ડી. પી. આર. માટે વૈકલ્પિક વિશ્લેષણ (એ. એ.) ની જરૂર હતી. ગુવાહાટીના કિસ્સામાં પણ સીએમપીની જરૂર હતી. આસામ સરકારની મંજૂરી પર, આર. આઈ. ટી. ઈ. એસ. ને ગુવાહાટી માટે સીએમપી અને એએ અહેવાલની તૈયારીનું કામ નામાંકનના આધારે સોંપવામાં આવ્યું હતું, જે સીએમપી માટે 1.25 કરોડ રૂપિયા (કરવેરા સિવાય) અને એએ અહેવાલો માટે 35.00 લાખ રૂપિયા (કરવેરા સિવાય) છે. સીએમપી માટે સમયરેખા 4 મહિનાની હતી અને એએ અહેવાલ 2 મહિનાનો હતો.
ગુવાહાટી વિકાસ વિભાગ (જી. ડી. ડી.) ના અગ્ર સચિવની અધ્યક્ષતામાં ડિસેમ્બર 2018માં યોજાયેલી સીએમપીના પ્રારંભિક અહેવાલની રજૂઆતની સમીક્ષા બેઠક દરમિયાન, જી. ડી. ડી. ના અગ્ર સચિવ દ્વારા આર. આઈ. ટી. ઇ. એસ. ને આસામ રાજ્ય રાજધાની ક્ષેત્ર વિકાસ સત્તામંડળ (એ. એસ. સી. આર. ડી. એ.) પ્રદેશમાંથી ટ્રાફિક અસર અભ્યાસને સીએમપીના વર્તમાન દાયરામાં સામેલ કરવા વિશે પૂછપરછ કરવામાં આવી હતી અને અભ્યાસ માટે દરખાસ્ત અને ખર્ચની અસરો રજૂ કરવા માટે કહેવામાં આવ્યું હતું. ASCRDA વિસ્તાર આશરે 6,100 ચોરસ કિમી છે, જે કામરૂપ મેટ્રોપોલિટન, કામરૂપ, નલબારી, દરાંગ અને મોરીગાંવ નામના પાંચ જિલ્લાઓને આવરી લે છે. આર. આઈ. ટી. ઇ. એસ. એ જણાવ્યું હતું કે સીએમપી માટે ટ્રાફિક અભ્યાસ ગુવાહાટી મેટ્રો પ્રદેશ માટે હોવાથી, એએસસીઆરડીએ વિસ્તારમાંથી ટ્રાફિક અસર અભ્યાસનો સમાવેશ ખૂબ જ વાજબી દરે અને સમયે કરી શકાય છે.
રાઇટ્સે 2018માં અંતિમ સીએમપી અને એએ અહેવાલ સુપરત કર્યો હતો, પરંતુ ત્યારથી રાજ્ય સરકારે હજુ સુધી આ પ્રોજેક્ટ પર આગળની કાર્યવાહી અંગે કોઈ નિર્ણય લીધો નથી. એ ઉલ્લેખ કરવો જરૂરી છે કે મેટ્રો પ્રોજેક્ટ ખૂબ જ મૂડી સઘન છે અને તેથી તેને ઘણા આધારો પર ન્યાયી ઠેરવવાની જરૂર છે. મેટ્રોની સદ્ધરતા તમામ પાસાઓ પરથી નક્કી કરવી પડશે. સામાજિક લાભો, નાણાકીય સદ્ધરતા, શહેરનો વિકાસ, અવરજવરના મુદ્દાઓ અને મેટ્રો સિસ્ટમના સરળ આવનજાવન માટે જરૂરી અન્ય વિવિધ પરિબળોને ધ્યાનમાં લેવા જોઈએ. હવે 5 વર્ષ થઈ ગયા છે અને જી. ડી. ડી. વિભાગે આ પ્રોજેક્ટ શરૂ કરવા માટે પૂરતું કામ કર્યું નથી, જે ગુવાહાટીમાં મેટ્રો રેલને દૂરનું સ્વપ્ન બનાવે છે. જો કે, એ નોંધવું આવશ્યક છે કે જો ગુવાહાટીની વસ્તી 20 લાખ સુધી પહોંચી ગઈ છે, તો શહેર માટે મેટ્રો સિસ્ટમની યોજના બનાવવાનો આ યોગ્ય સમય છે. ગુવાહાટી જેવા ડુંગરાળ અને મનોહર વિસ્તારમાં મેટ્રોને કાર્યરત કરવા માટે ઓછામાં ઓછા 5 થી 6 વર્ષ જરૂરી છે. તેમ છતાં, તેમાં કોઈ શંકા નથી કે 'ગેટવે ટુ નોર્થ-ઇસ્ટ ઇન્ડિયા' મેટ્રો સિસ્ટમ માટે લાયક છે.