ટ્રાફિકમાં વધારો થયો હોવા છતાં, દિલ્હીમાં 2014માં એક દાયકામાં સૌથી ઓછા જીવલેણ અકસ્માતો જોવા મળ્યા હતા. દિલ્હી પોલીસના આંકડા દર્શાવે છે કે 2013માં 1,595; 2012માં 1,559; 2011માં 1,754; 2010માં 1,866; અને 2009માં 2,110 ની સરખામણીમાં 2014માં 2,153 મૃત્યુ નોંધાયા હતા (2,325 અકસ્માતો).
ટ્રાફિકના નિયમોના આક્રમક અમલીકરણ ઉપરાંત, નિષ્ણાતો સૂચવે છે કે છેલ્લા દાયકામાં માર્ગ અકસ્માતોમાં ઘટાડાનું એક મુખ્ય કારણ એ છે કે મેટ્રો ધીમે ધીમે જાહેર પરિવહનની મુખ્ય ધમની બની રહી છે અને તેનો ઉપયોગ કરતા મુસાફરોની સંખ્યામાં વધારો થયો છે. આજે દિલ્હીની મેટ્રો સરેરાશ 25 લાખથી વધુ મુસાફરોની દૈનિક અવરજવર ધરાવે છે, જે તેને શહેરનું જાહેર પરિવહનનું સૌથી પસંદગીનું માધ્યમ બનાવે છે.
દિલ્હી મેટ્રો રેલ કોર્પોરેશન (ડીએમઆરસી) ના સર્વેક્ષણ અનુસાર, 2014માં રસ્તા પર વાહનોની સંખ્યામાં દરરોજ આશરે 3.9 લાખનો ઘટાડો થયો હતો. અને, જીવલેણ અકસ્માતોમાં દ્વિચક્રી વાહનો (પદયાત્રીઓ પછી) સૌથી વધુ ફાળો આપે છે તે જોતાં, ઘણા મુસાફરો હવે માત્ર છેલ્લા માઈલ સુધી મેટ્રો સ્ટેશનો સાથે જોડાવા માટે દ્વિચક્રી વાહનોનો ઉપયોગ કરે છે તે હકીકત અકસ્માતો ઘટાડવામાં ફાળો આપે છે.
"મુંબઈ જેવી ખુલ્લી શહેરી રેલ પ્રણાલીઓથી વિપરીત, દિલ્હી મેટ્રો વધુ સુરક્ષિત છે કારણ કે તે એક બંધ પ્રણાલી છે. રસ્તાઓ પર અકસ્માતો ઘટાડવા ઉપરાંત, રન-ઓવર અથવા લોકો ટ્રેનમાંથી પડી જવાથી મૃત્યુ પામવાના કિસ્સાઓને પણ નકારી કાઢવામાં આવે છે ", એમ ડીએમઆરસીના એક્ઝિક્યુટિવ ડિરેક્ટર (કોમ્યુનિકેશન્સ) અનુજ દયાલ કહે છે.
Get the Daily Metro & Rail Brief
Join 125,000+ metro and rail professionals. Project updates, new tenders and contract awards from across India, in your inbox every day.
અન્ય લાભો
નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે પરિવહનના અન્ય માધ્યમોની સરખામણીમાં મેટ્રો નેટવર્કમાંથી કાર્બનનું ઉત્સર્જન સૌથી ઓછું છે. નવી દિલ્હીની સ્કૂલ ઓફ પ્લાનિંગ એન્ડ આર્કિટેક્ચરના પરિવહન અને આયોજનના વડા પી. કે. સરકાર કહે છે, "જોકે સીએનજી બસોએ પ્રદૂષણનું સ્તર ઘટાડવામાં પણ મદદ કરી છે, પરંતુ મેટ્રો જેવા શહેરી રેલ નેટવર્ક સૌથી ઓછું પ્રદૂષણ કરે છે".
દિલ્હી મેટ્રો હાલમાં 190 કિલોમીટરના નેટવર્કમાં ફેલાયેલી છે. ત્રીજા તબક્કાની કામગીરી પૂરજોશમાં ચાલી રહી હોવાથી આગામી બે વર્ષમાં આ નેટવર્ક લગભગ 330 કિમી સુધી વિસ્તરશે. રાજધાનીની સૌથી મોટી શહેરી માળખાગત પરિયોજનાઓમાંની એક હોવાથી, મેટ્રોએ વેપાર અને રોજગારીની વિશાળ તકોનું સર્જન કર્યું છે. હવે દરેક વ્યક્તિ મેટ્રોની નજીક રહેણાંક અને વ્યાપારી જગ્યા ધરાવવા માંગે છે. સરકાર પણ પરિવહનલક્ષી વિકાસ (ટી. ઓ. ડી.) પર ભાર મૂકી રહી છે ", એમ શ્રી સરકાર કહે છે.
દિલ્હી વિકાસ સત્તામંડળે પાયલોટ પ્રોજેક્ટ તરીકે દ્વારકા-વૈશાલી લાઇન પર પૂર્વ દિલ્હીમાં કડ઼કડડૂમા મેટ્રો સ્ટેશન નજીક ટીઓડી પર કામ શરૂ કરી દીધું છે. 60 એકરમાં ફેલાયેલું, તે રહેણાંક-કમ-વ્યાવસાયિક કેન્દ્ર હશે, જેમાં ઘરો, પ્લાઝા, જાહેર જગ્યાઓ, વ્યાપારી અને ઓફિસની જગ્યાઓ, રહેણાંક વિસ્તારો અને રેસ્ટોરન્ટ્સ હશે.
આ ઉપરાંત, અધિકારીઓનું કહેવું છે કે દિલ્હીમાં મેટ્રોને કારણે પરોક્ષ રીતે રોજગારીનું સર્જન પણ થયું છે. "ડીએમઆરસી દ્વારા કંપનીઓને આપવામાં આવેલા તમામ કરારો સ્વદેશીકરણને પ્રોત્સાહન આપે છે. કંપનીઓ માટે જ્યાં પણ શક્ય હોય ત્યાં ભારતીય કંપનીઓને જોડવી ફરજિયાત છે. આ ઉપરાંત, ડી. એમ. આર. સી. ના ઘણા વિક્રેતાઓએ હવે ભારતમાં ઉત્પાદન એકમો સ્થાપ્યા છે ", શ્રી દયાલ કહે છે. આમ, રોટેમ ગુજરાતના સાવલીમાં રોલિંગ સ્ટોકનું ઉત્પાદન કરે છે અને એસ્ટોમ ચંદીગઢ નજીક ઉત્પાદન કરે છે. શરૂઆતમાં જાપાનમાં મેટ્રો ટોકન બનાવવામાં આવતા હતા, પરંતુ હવે નોઇડામાં એક ઉત્પાદન એકમ ઊભું થયું છે.
ઉચ્ચ ગીચતા ધરાવતા વિસ્તારો માટે શ્રેષ્ઠ
સામૂહિક પરિવહન નેટવર્કના અન્ય માધ્યમોની સરખામણીમાં નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે દિલ્હી જેવા વસ્તીવાળા શહેર માટે મેટ્રો સૌથી યોગ્ય છે. "સામૂહિક પરિવહનની પસંદગી અને તેની સફળતા વસ્તીની ગીચતાના આધારે માંગના સીધા પ્રમાણમાં છે. આ ઉપરાંત, રસ્તાઓ પર માર્ગનો અધિકાર પણ સામૂહિક પરિવહન પ્રણાલીની પ્રકૃતિ પસંદ કરવામાં નિર્ધારક બની જાય છે ", શ્રી સરકાર કહે છે.
મેટ્રોની વહન ક્ષમતા 80,000 થી 90,000 લોકો પ્રતિ કલાક પ્રતિ દિશા ટ્રાફિક (પીએચ. પી. ડી. ટી.) છે. બસોની ક્ષમતા (મિશ્ર ટ્રાફિકમાં) માત્ર 10,000 થી 15,000 પીએચપીડીટી છે. બસ રેપિડ ટ્રાન્ઝિટ (બીઆરટી) ના કિસ્સામાં, તે 20,000 થી 30,000 પીએચપીડીટી સુધી જઈ શકે છે. મોનોરેલની ક્ષમતા 15,000 થી 20,000 પીએચપીડીટી છે, જ્યારે હળવી રેલ માટે તે 35,000 પીએચપીડીટી સુધી છે.
"મોનોરેલ સાંકડી શેરીઓ માટે શ્રેષ્ઠ અનુકૂળ છે કારણ કે તેઓ વળાંકને વધુ સારી રીતે ચલાવી શકે છે. હળવી રેલગાડીઓ માર્ગ ટ્રાફિકની સાથે શેરીઓમાં પણ દોડી શકે છે, જ્યારે મેટ્રોને સંપૂર્ણપણે અલગ કરવાની જરૂર છે. તે શહેરની ધમની છે, પરંતુ જ્યાં ઘનતા ઓછી હોય ત્યાં તે જઈ શકતી નથી, નહીં તો તે અવ્યવહારુ બની જાય છે. પસંદગી સંપૂર્ણપણે જરૂરિયાત આધારિત હોવી જોઈએ ", શ્રી સરકાર કહે છે.
દિલ્હીની સફળતાની વાર્તા પછી, દેશભરની ઘણી રાજધાનીઓમાં મહાનગરોને મંજૂરી આપવામાં આવી છે, જેમાં છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં મુંબઈ અને બેંગ્લોર ઓનલાઇન થઈ રહ્યા છે. જો કે, ગુણવત્તા અને અનુભવની દ્રષ્ટિએ માનકીકરણનો સ્પષ્ટ અભાવ છે. રોલિંગ સ્ટોક જેવા યાંત્રિક માળખામાં પણ તફાવત છે. દિલ્હીની અંદર પણ, વિવિધ લાઇન પર વિવિધ રોલિંગ સ્ટોકનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. અધિકારીઓનું કહેવું છે કે, ટેક્નોલોજી અપગ્રેડેશન એક ગતિશીલ પ્રક્રિયા હોવા છતાં, રોલિંગ સ્ટોક, ઇલેક્ટ્રિકલ સાધનો, સિગ્નલિંગ સિસ્ટમ્સ વગેરેને પ્રમાણિત કરવાની તક છે.
"તે ઉત્પાદકો માટે પણ સારું છે. કેટલાંક રાજ્યોમાં મહાનગરો આવવાથી, માનકીકરણથી ઉત્પાદક અને સંચાલક બંનેને મદદ મળશે. વસ્તુઓ તે દિશામાં આગળ વધવા લાગી છે ", મેટ્રોના એક વરિષ્ઠ અધિકારીએ જણાવ્યું હતું.