ਜਾਣ-ਪਛਾਣ
ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਮੂਸੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਪਠਾਰ ਉੱਤੇ 650 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ (250 ਵਰਗ ਮੀਲ) ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੀ 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਇਸ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ 6.9 ਮਿਲੀਅਨ ਅਤੇ ਮਹਾਨਗਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 9.7 ਮਿਲੀਅਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਛੇਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਹਾਨਗਰ ਖੇਤਰ ਬਣ ਗਿਆ।
ਹੈਦਰਾਬਾਦ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਮੋਤੀਆਂ ਦੇ ਵਪਾਰ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ "ਮੋਤੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ" ਉਪਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਕਦੇ ਗੋਲਕੋਂਡਾ ਹੀਰਿਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਅੱਜ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਅਮੀਰ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ। 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਤੇਜ਼ ਉਦਯੋਗੀਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਦੱਖਣ ਪਠਾਰ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਘਾਟਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਇਸ ਦੀ ਰਣਨੀਤਕ ਸਥਿਤੀ ਨੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਨਿਰਮਾਣ ਉਦਯੋਗਾਂ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਫਾਰਮਾਸਿਊਟੀਕਲ, ਬਾਇਓਟੈਕਨਾਲੌਜੀ ਅਤੇ ਸੂਚਨਾ ਟੈਕਨਾਲੌਜੀ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਾਰਤੀ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਸ਼ਹਿਰੀ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਮੈਟਰੋ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ
ਸਾਲ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ
ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗ੍ਰਾਫ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਨਿਰੰਤਰ ਵੱਧ ਰਹੀ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਮੂਲੀ ਸ਼ਹਿਰੀ ਅਧਾਰ ਤੋਂ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਖ਼ਾਸਕਰ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਈ. ਟੀ. ਖੇਤਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ, ਆਰਥਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪਰਵਾਸ ਕਾਰਨ। ਇਸ ਵਾਧੇ ਨੇ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸਾਧਨਾਂ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦਬਾਅ ਪਾਇਆ ਜਿਸ ਨਾਲ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਗੰਭੀਰ ਆਵਾਜਾਈ ਭੀਡ਼ ਅਤੇ ਵੱਧ ਰਹੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਿਆ।
Get the Daily Metro & Rail Brief
Join 125,000+ metro and rail professionals. Project updates, new tenders and contract awards from across India, in your inbox every day.
ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਹੁੰਦਾ ਗਿਆ, ਰਵਾਇਤੀ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਸਾਧਨ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਨੂੰ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ। ਇਸ ਨੇ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ, ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਅਤੇ ਉੱਚ ਸਮਰੱਥਾ ਵਾਲੇ ਜਨਤਕ ਆਵਾਜਾਈ ਹੱਲ ਦੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਜ਼ਰੂਰਤ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ। ਮੈਟਰੋ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਰਣਨੀਤਕ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰੀ।
ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਮੈਟਰੋਃ ਕਨੈਕਟੀਵਿਟੀ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ
ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ
ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਮੈਟਰੋ ਰੇਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰੀ ਮਾਸ ਰੈਪਿਡ ਟ੍ਰਾਂਜ਼ਿਟ ਸਿਸਟਮ (ਐੱਮ. ਆਰ. ਟੀ. ਐੱਸ.) ਹੈ ਜੋ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਮੈਟਰੋ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪਡ਼ਾਅ ਜੋ 3 ਗਲਿਆਰਿਆਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ 1 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਮੈਟਰੋ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪਡ਼ਾਅ 69.2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦੇ ਪਡ਼ਾਅ ਅਧੀਨ ਹੈ।
ਕੁੰਜੀ ਨਿਰਧਾਰਨ
| ਸਪੀਡ ਅਤੇ ਟਰੈਕ | ਟੌਪ ਸਪੀਡਃ 80 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ |
| ਔਸਤ ਗਤੀਃ 33 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ | |
| ਟਰੈਕ ਗੇਜਃ ਸਟੈਂਡਰਡ ਗੇਜ-1435 ਮਿਲੀਮੀਟਰ | |
| ਬਿਜਲੀਕਰਨ | 25 ਕੇਵੀ, 50 ਹਰਟਜ਼ ਏਸੀ ਓਵਰਹੈੱਡ ਕੈਟਨਰੀ (ਓਐੱਚਈ) |
| ਸੰਕੇਤ | ਸੰਚਾਰ ਅਧਾਰਤ ਰੇਲ ਕੰਟਰੋਲ (ਸੀ. ਬੀ. ਟੀ. ਸੀ.) |
ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਮੈਟਰੋ ਪਡ਼ਾਅ 1
ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ
ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਮੈਟਰੋ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪਡ਼ਾਅ 69.2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 3 ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਮੈਟਰੋ ਗਲਿਆਰੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਮੈਟਰੋ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪਡ਼ਾਅ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਅਪ੍ਰੈਲ 2012 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਮੈਟਰੋ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪਡ਼ਾਅ ਦੀ ਅਨੁਮਾਨਤ ਲਾਗਤ ₹22,148 ਕਰੋਡ਼ ਰੁਪਏ ਸੀ।
| ਕੋਰੀਡੋਰ | ਰੂਟ | ਲੰਬਾਈ | ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ |
| ਕੋਰੀਡੋਰ-I (ਰੈੱਡ ਲਾਈਨ) | ਮੀਆਪੁਰ ਤੋਂ ਐੱਲ. ਬੀ. ਨਗਰ | 29 ਕਿਲੋਮੀਟਰ | 27 ਸਟੇਸ਼ਨ |
| ਕੋਰੀਡੋਰ-II (ਗ੍ਰੀਨ ਲਾਈਨ) | ਜੇ. ਬੀ. ਐਸ. ਤੋਂ ਐਮ. ਜੀ. ਬੀ. ਐਸ | 11.2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ | 10 ਸਟੇਸ਼ਨ |
| ਕੋਰੀਡੋਰ-III (ਨੀਲੀ ਲਾਈਨ) | ਨਾਗੋਲ ਤੋਂ ਰਾਇਦੁਰਗ | 29 ਕਿਲੋਮੀਟਰ | 23 ਸਟੇਸ਼ਨ |
ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਮੈਟਰੋ ਪਡ਼ਾਅ 1: ਮੈਟਰੋ ਰੇਲ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਜਨਤਕ-ਨਿੱਜੀ ਭਾਈਵਾਲੀ
ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਮੈਟਰੋ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪਡ਼ਾਅ ਮੈਟਰੋ ਰੇਲ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਜਨਤਕ-ਨਿਜੀ ਭਾਈਵਾਲੀ (ਪੀਪੀਪੀ) ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਲਾਰਸਨ ਐਂਡ ਟੂਬਰੋ ਲਿਮਟਿਡ ਨੂੰ ਤਤਕਾਲੀ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਮੈਟਰੋ ਰੇਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਐੱਲਐਂਡਟੀ ਨੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ, ਬਿਲਡ, ਵਿੱਤ, ਸੰਚਾਲਨ ਅਤੇ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ (ਡੀਬੀਐੱਫਓਟੀ) ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉਦੇਸ਼ ਵਾਹਨ (ਐੱਸਪੀਵੀ)-ਐੱਲਐਂਡਟੀ ਮੈਟਰੋ ਰੇਲ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਲਿਮਟਿਡ (ਐੱਲਐਂਡਟੀਐੱਮਆਰਐੱਚਐੱਲ) ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਹੈ।
4 ਸਤੰਬਰ, 2010 ਨੂੰ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਤਤਕਾਲੀ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਰਿਆਇਤ ਸਮਝੌਤੇ 'ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਰਿਕਾਰਡ ਮਿਆਦ ਵਿੱਚ 1 ਮਾਰਚ, 2011 ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਲਈ ਵਿੱਤੀ ਸਮਾਪਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਮੈਟਰੋ ਪਡ਼ਾਅ 1 ਟਾਈਮਲਾਈਨ
| ਕੋਰੀਡੋਰ | ਰੂਟ | ਲੰਬਾਈ | ਖੋਲ੍ਹਣ ਦੀ ਮਿਤੀ |
| ਕੋਰੀਡੋਰ-III (ਨੀਲੀ ਲਾਈਨ) | ਨਾਗੋਲ-ਅਮੀਰਪੇਟ | 17.60 ਕਿਲੋਮੀਟਰ | 29 ਨਵੰਬਰ 2017 |
| ਕੋਰੀਡੋਰ-I (ਰੈੱਡ ਲਾਈਨ) | ਮੀਆਪੁਰ-ਅਮੀਰਪੇਟ | 12.20 ਕਿਲੋਮੀਟਰ | 29 ਨਵੰਬਰ 2017 |
| ਕੋਰੀਡੋਰ-I (ਰੈੱਡ ਲਾਈਨ) | ਅਮੀਰਪੇਟ-ਐਲ. ਬੀ. ਨਗਰ | 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ | 24 ਸਤੰਬਰ 2018 |
| ਕੋਰੀਡੋਰ-III (ਨੀਲੀ ਲਾਈਨ) | ਅਮੀਰਪੇਟ-ਹਾਈਟੈਕ ਸਿਟੀ | 8.5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ | 20 ਮਾਰਚ 2019 |
| ਕੋਰੀਡੋਰ-III (ਨੀਲੀ ਲਾਈਨ) | ਹਾਈਟੈਕ ਸਿਟੀ-ਰਾਇਦੁਰਗ | 1.5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ | 29 ਨਵੰਬਰ 2019 |
| ਕੋਰੀਡੋਰ-II (ਗ੍ਰੀਨ ਲਾਈਨ) | ਜੇ. ਬੀ. ਐਸ.-ਐਮ. ਜੀ. ਬੀ. ਐਸ | 9.6 ਕਿਲੋਮੀਟਰ | 7 ਫਰਵਰੀ 2020 |
ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਮੈਟਰੋ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪਡ਼ਾਅਃ ਪੀਪੀਪੀ ਮਾਡਲ ਵਿੱਚ ਢਾਂਚਾਗਤ ਕਮੀਆਂ
ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਮੈਟਰੋ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪਡ਼ਾਅ ਇੱਕ ਪਬਲਿਕ-ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਪਾਰਟਨਰਸ਼ਿਪ (ਪੀਪੀਪੀ) ਮਾਡਲ ਦੇ ਤਹਿਤ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਐੱਲਐਂਡਟੀ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੇ ਵਿੱਤ, ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਸੰਚਾਲਨ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਜ਼ਮੀਨ, ਪ੍ਰਵਾਨਗੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਢਾਂਚੇ ਤਹਿਤ ਐੱਲਐਂਡਟੀ ਦੀ ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਿੱਚ 90 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਕੀ 10 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਸਰਕਾਰ ਕੋਲ ਸੀ। ਪੀਪੀਪੀ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਿੱਜੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਨਿਵੇਸ਼, ਮੁਹਾਰਤ ਅਤੇ ਸੰਚਾਲਨ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਰਕਾਰ ਉੱਤੇ ਵਿੱਤੀ ਬੋਝ ਘੱਟ ਹੋਵੇ।
ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਮਾਡਲ ਨੇ ਉਮੀਦ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੂੰ ਲਾਗਤ ਵਾਧੇ, ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਅਤੇ ਮਾਲੀਏ ਦੇ ਪੱਧਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਜੋ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਰਹੇ। ਕੋਵਿਡ-19 ਦੀ ਮਿਆਦ ਨੇ ਸਵਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਕਮਾਈ ਨੂੰ ਹੋਰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਪੀਪੀਪੀ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਵਿੱਤੀ ਵਿਵਹਾਰਕਤਾ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਐੱਲ ਐਂਡ ਟੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਨੂੰ ਮੁਡ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਨੁਕਸਾਨ ਝੱਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਉੱਚ ਵਿਆਜ ਦਰਾਂ ਉੱਤੇ ਕਰਜ਼ੇ ਵੀ ਲਏ ਸਨ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਵਿੱਤੀ ਬੋਝ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਢਾਂਚੇ ਉੱਤੇ ਦਬਾਅ ਪਾਉਣ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।
ਐੱਲ. ਟੀ. ਐੱਮ. ਆਰ. ਐੱਚ. ਐੱਲ. ਦੁਆਰਾ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਨੁਕਸਾਨ
| ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ (ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ) | ਟੈਕਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨੁਕਸਾਨ (ਕਰੋਡ਼ ਵਿੱਚ) |
| 2024-25 | ₹625.88 ਕਰੋਡ਼ ਰੁਪਏ |
| 2023-24 | ₹555.04 ਕਰੋਡ਼ ਰੁਪਏ |
| 2022-23 | ₹1,315.94 ਕਰੋਡ਼ ਰੁਪਏ |
| 2021-22 | ₹1,745.85 ਕਰੋਡ਼ ਰੁਪਏ |
| 2020-21 | ₹1,766.74 ਕਰੋਡ਼ ਰੁਪਏ |
ਐੱਲ. ਐਂਡ. ਟੀ. ਦਾ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਮੈਟਰੋ ਛੱਡਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ
ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦਾ ਮੈਟਰੋ ਨੈੱਟਵਰਕ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨੈੱਟਵਰਕ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪਡ਼ਾਅ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਵਿਸਤਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੇ ਨਵੇਂ ਗਲਿਆਰੇ ਜੋਡ਼ੇ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ 2014 ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਅੱਜ 9ਵੇਂ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਪਾਡ਼ੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪਡ਼ਾਅ 2ਏ ਅਤੇ 2ਬੀ ਤਹਿਤ ਲਗਭਗ 163 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਨਵੇਂ ਗਲਿਆਰਿਆਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਮੁੱਲਾਂਕਣ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੌਰਾਨ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਕਿ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਤਜਵੀਜ਼ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਐੱਲਐਂਡਟੀ ਦੂਜੇ ਪਡ਼ਾਅ ਦੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਿੱਚ ਇਕੁਇਟੀ ਭਾਈਵਾਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਵੇ। ਐੱਲਐਂਡਟੀ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਪਡ਼ਾਅ 2 ਵਿੱਚ ਇਕੁਇਟੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਏਕੀਕਰਣ ਸਮਝੌਤੇ 'ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ। ਸਤੰਬਰ 2025 ਵਿੱਚ, ਐੱਲ ਐਂਡ ਟੀ ਨੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਾਜ ਜਾਂ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਇਕੁਇਟੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ।
25 ਸਤੰਬਰ 2025 ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਏ. ਰੇਵਾਂਥ ਰੈੱਡੀ ਨੇ ਐੱਲਐਂਡਟੀ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਸੀਐੱਮਡੀ ਐੱਸ. ਐੱਨ. ਸੁਬਰਾਮਨੀਅਨ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਮੈਟਰੋ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪਡ਼ਾਅ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੀ।
ਚਰਚਾ ਦੇ ਬਿੰਦੂ
ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਐਲ ਐਂਡ ਟੀ ਨੂੰ ਪਡ਼ਾਅ 2 ਦੇ ਵਿਸਤਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਕੁਇਟੀ ਭਾਈਵਾਲ ਬਣੇ ਰਹਿਣ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇਵੇਗੀ। ਐੱਲ ਐਂਡ ਟੀ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕੰਪਨੀ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਰਿਆਇਤ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਅਤੇ ਸੰਚਾਲਨ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਨਵੇਂ ਪਡ਼ਾਅ ਵਿੱਚ ਇਕੁਇਟੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦੀ।
ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਫਿਰ ਐਲ ਐਂਡ ਟੀ ਨੂੰ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਪਡ਼ਾਅ 1 ਅਤੇ ਪਡ਼ਾਅ 2 ਦੇ ਸੰਚਾਲਨ ਨੂੰ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਲੋਡ਼ੀਂਦੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮਝੌਤੇ 'ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਇਹ ਸਮਝੌਤਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਦੋ ਪਡ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਚਾਲਨ, ਰੱਖ-ਰਖਾਅ, ਮਾਲੀਆ ਵੰਡ ਅਤੇ ਲਾਗਤ ਦੀ ਵੰਡ ਲਈ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਲਈ ਕਿਹਾ ਹੈ।
ਐੱਲ ਐਂਡ ਟੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਪਹਿਲੇ ਪਡ਼ਾਅ ਦੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਸ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾ ਪਡ਼ਾਅ ਪੀਪੀਪੀ ਮਾਡਲ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਮਾਲਕੀ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।
ਅੰਤਿਮ ਫੈਸਲਾ
ਕਈ ਦੌਰਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੋਵੇਂ ਧਿਰਾਂ ਪਹਿਲੇ ਪਡ਼ਾਅ ਲਈ ਵਿੱਤੀ ਸਮਝੌਤੇ 'ਤੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਸਮਝ' ਤੇ ਪਹੁੰਚੀਆਂ।
ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਸਰਕਾਰ ਪਹਿਲੇ ਪਡ਼ਾਅ ਦੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਲਗਭਗ ₹13,000 ਕਰੋਡ਼ ਰੁਪਏ ਦੇ ਕਰਜ਼ੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੰਭਾਲੇਗੀ। ਦੇਣਦਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਰਾਜ ਐੱਲਐਂਡਟੀ ਨੂੰ ਲਗਭਗ ₹2,000 ਕਰੋਡ਼ ਰੁਪਏ ਦਾ ਇੱਕ ਵਾਰ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰੇਗਾ। ਇਹ ਰਕਮ ਐੱਲਐਂਡਟੀ ਮੈਟਰੋ ਰੇਲ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਲਿਮਟਿਡ (ਐੱਲਟੀਐੱਮਆਰਐੱਚਐੱਲ) ਵਿੱਚ ਐੱਲਐਂਡਟੀ ਦੇ ਇਕੁਇਟੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਲਈ ਅੰਤਮ ਬੰਦੋਬਸਤ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰੇਗੀ।
ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੈਟਰੋ ਪੀਪੀਪੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਅਸੰਭਵ ਕਿਉਂ ਹੋ ਗਿਆ
1. ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇਰੀ ਅਤੇ ਲਾਗਤ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ
ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 32 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਦੇਰੀ ਰਾਈਟ-ਆਫ-ਵੇਅ (ਆਰਓਡਬਲਯੂ) ਪ੍ਰਵਾਨਗੀਆਂ, ਮਨਜ਼ੂਰਸ਼ੁਦਾ ਅਲਾਈਨਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਬੰਧਤ ਮੁੱਦਿਆਂ ਕਾਰਨ ਹੋਈ ਸੀ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਸਮੁੱਚੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਲਾਗਤ ₹16,375 ਕਰੋਡ਼ ਦੇ ਮੂਲ ਅਨੁਮਾਨ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ₹18,975 ਕਰੋਡ਼ ਦੇ ਸੋਧੇ ਹੋਏ ਅੰਕਡ਼ੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ।
2. ਉੱਚ ਕਰਜ਼ਾ ਬੋਝ ਅਤੇ ਵਿਆਜ ਲਾਗਤ
ਇਹ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਇੱਕ ਪੀਪੀਪੀ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਐੱਲਐਂਡਟੀ ਨੇ ਲਗਭਗ 10 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦੀ ਵਿਆਜ ਦਰ 'ਤੇ 10 ਬੈਂਕਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਤੋਂ ਕਰਜ਼ੇ ਲਏ ਹਨ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਲਗਭਗ 4.8 ਲੱਖ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਵਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ₹1,100 ਕਰੋਡ਼ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਾਲਾਨਾ ਮਾਲੀਏ ਦੇ ਨਾਲ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੇ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 25 ਵਿੱਚ ₹625 ਕਰੋਡ਼ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਦਰਜ ਕੀਤਾ। ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕੁੱਲ ਘਾਟਾ ₹6,600 ਕਰੋਡ਼ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੈਟਰੋ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ₹1.5 ਕਰੋਡ਼ ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਮਾਲੀਆ ਆਪਣੀਆਂ ਕਰਜ਼ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 23 ਵਿੱਚ ਇਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੇ ਕਿਰਾਏ, ਸਟੇਸ਼ਨ ਕਿਰਾਏ ਅਤੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ ਤੋਂ ₹703.20 ਕਰੋਡ਼ ਰੁਪਏ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸੰਚਾਲਨ ਖਰਚੇ ₹429 ਕਰੋਡ਼ ਰੁਪਏ ਸਨ। ਇੱਕ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸੰਚਾਲਨ ਮਾਰਜਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉੱਚ ਵਿਆਜ ਬੋਝ ਨੇ ਸੰਤੁਲਨ ਸ਼ੀਟ ਨੂੰ ਘਾਟੇ ਵਿੱਚ ਧੱਕਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਜੇ ਐੱਲਐਂਡਟੀ ਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਲਗਭਗ ₹13,000 ਕਰੋਡ਼ ਰੁਪਏ ਦੇ ਬਕਾਇਆ ਕਰਜ਼ੇ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਲਗਭਗ ₹1,300 ਕਰੋਡ਼ ਰੁਪਏ ਦਾ ਸਾਲਾਨਾ ਵਿਆਜ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦਾ।
3. ਗੈਰ-ਕਿਰਾਇਆ ਮਾਲੀਆ ਦਾ ਮੁਦਰੀਕਰਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲਤਾ
ਮੂਲ ਮਾਡਲ ਨੇ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਕੁੱਲ ਮਾਲੀਏ ਦਾ 45 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੱਡੇ ਵਪਾਰਕ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਿਗਿਆਪਨ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਵੇਚ ਕੇ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਐੱਲਐਂਡਟੀ ਨੇ ਸਿਰਫ ਲਗਭਗ 2 ਲੱਖ ਵਰਗ ਫੁੱਟ (ਲਗਭਗ 200,000 ਵਰਗ ਫੁੱਟ) ਵਪਾਰਕ ਜਗ੍ਹਾ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਯੋਜਨਾਬੱਧ 18.5 ਲੱਖ ਵਰਗ ਫੁੱਟ (ਲਗਭਗ 1.85 ਮਿਲੀਅਨ ਵਰਗ ਫੁੱਟ) ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਕਾਫ਼ੀ ਗੈਰ-ਕਿਰਾਇਆ ਮਾਲੀਆ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇਸ ਅਸਮਰੱਥਾ ਨੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੂੰ ਟਿਕਟਾਂ ਦੀ ਵਿਕਰੀ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਿਰਭਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਵੱਡੇ ਕਰਜ਼ੇ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਨਾਕਾਫ਼ੀ ਸੀ
4. ਕੋਵਿਡ-19 ਮਹਾਮਾਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ
ਫਰਵਰੀ 2020 ਵਿੱਚ ਮੈਟਰੋ ਦੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਲੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਮਹਾਮਾਰੀ ਫੈਲ ਗਈ। ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ 169 ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘੱਟ ਗਈ (ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਸਵਾਰੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 4.75 ਲੱਖ ਦੇ ਸਿਖਰ ਤੋਂ ਘਟ ਕੇ 2 ਲੱਖ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੋ ਗਈ)।
5. ਨਿਰੰਤਰ ਸਰਕਾਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਘਾਟ
ਐੱਲ ਐਂਡ ਟੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੂੰ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਨਿਰੰਤਰ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ। ਕੋਵਿਡ-19 ਦੀ ਮਿਆਦ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਐੱਲ ਐਂਡ ਟੀ ਨੇ ਬੀ. ਆਰ. ਐੱਸ. ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਵਿੱਤੀ ਸਥਿਤੀ ਅਸਥਿਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਧੂ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਤਤਕਾਲੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਕੇ. ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਰਾਓ ਨਾਲ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਮੁੱਦੇ ਦੀ ਜਾਂਚ ਲਈ ਇੱਕ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ। ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਮੰਤਰੀ ਕੇ. ਟੀ. ਰਾਮਾ ਰਾਓ ਅਤੇ ਸੀਨੀਅਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਰਵਿੰਦ ਕੁਮਾਰ, ਕੇ. ਰਾਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਰਾਓ ਅਤੇ ਜੈਸ਼ ਰੰਜਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।
ਐੱਲਐਂਡਟੀ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਮਹਾਮਾਰੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਨੁਕਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਦੇਰੀ ਨਾਲ ਨਕਦੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ₹3,000 ਕਰੋਡ਼ ਰੁਪਏ ਦੇ ਸੌਫਟ ਲੋਨ ਲਈ ਸੀ। ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਾਜ ਨੇ ਸਿਰਫ ₹1,000 ਕਰੋਡ਼ ਰੁਪਏ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ। ਐੱਲਐਂਡਟੀ ਦੁਆਰਾ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਬਾਕੀ ₹2,000 ਕਰੋਡ਼ ਰੁਪਏ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਮੈਟਰੋ ਪਡ਼ਾਅ-IIA: ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਸਪਸ਼ਟਤਾ
ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਅਤੇ ਲਾਗਤ
- ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਮੈਟਰੋ ਰੇਲ ਪਡ਼ਾਅ-2 ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ (ਜੀਓਆਈ) ਅਤੇ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਸਰਕਾਰ (ਜੀਓਟੀਜੀ) ਦਰਮਿਆਨ ਇੱਕ ਸਾਂਝੇ ਉੱਦਮ ਵਜੋਂ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਨੁਮਾਨਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਲਾਗਤ ₹24,269 ਕਰੋਡ਼ ਰੁਪਏ ਹੈ। ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਰਿਪੋਰਟ (ਡੀ. ਪੀ. ਆਰ.), ਲੋਡ਼ੀਂਦੇ ਤਕਨੀਕੀ, ਵਿੱਤੀ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸਬੰਧੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪਾਲਣਾ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਗਲਿਆਰੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ 76.4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੱਕ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਸੂਬਾ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸਥਿਤੀ
- ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਮੈਟਰੋ ਪਡ਼ਾਅ-2 ਲਈ ਡੀ. ਪੀ. ਆਰ. ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ 4 ਨਵੰਬਰ 2024 ਨੂੰ ਹਾਊਸਿੰਗ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਮੰਤਰਾਲੇ (ਐੱਮ. ਓ. ਐੱਚ. ਯੂ. ਏ.) ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਰਾਜ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੇ ਸਹਾਇਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਨਵੇਂ ਮੈਟਰੋ ਨੀਤੀ ਢਾਂਚੇ ਤਹਿਤ ਕੇਂਦਰੀ ਮੁਲਾਂਕਣ ਅਤੇ ਫੰਡਿੰਗ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਲਈ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਭੇਜੇ ਗਏ ਸਨ।
ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਦਾ ਬਿਆਨ
- ਰਾਜ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਦੇ ਉਲਟ, ਕੇਂਦਰੀ ਕੋਲਾ ਅਤੇ ਖਾਣਾਂ ਮੰਤਰੀ ਜੀ. ਕਿਸ਼ਨ ਰੈੱਡੀ ਨੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ 76.4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪਡ਼ਾਅ-II ਦੇ ਵਿਸਤਾਰ ਲਈ ਸੋਧੀ ਹੋਈ ਡੀ. ਪੀ. ਆਰ. ਅਜੇ ਤੱਕ ਐੱਮ. ਓ. ਐੱਚ. ਯੂ. ਏ. ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਅੱਪਡੇਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਡੀ. ਪੀ. ਆਰ. ਜਾਂ ਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਾਂ ਅਜੇ ਵੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਚੈਨਲਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲੰਬਿਤ ਹੈ।
ਮੌਜੂਦਾ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਅੰਤਰ
- ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਐਲਾਨ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਗੈਰ-ਰਸੀਦ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਦਰਮਿਆਨ ਇਸ ਅੰਤਰ ਨੇ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਸਪਸ਼ਟ ਅੰਤਰ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਐੱਮ. ਓ. ਐੱਚ. ਯੂ. ਏ. ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਸੀਦ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਰਸਮੀ ਜਾਂਚ ਸ਼ੁਰੂ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਜਨਤਕ ਨਿਵੇਸ਼ ਬੋਰਡ (ਪੀ. ਆਈ. ਬੀ.) ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ, ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਰੂਪ ਦੇਣ ਵਰਗੇ ਅਗਲੇ ਪਡ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਵਧ ਸਕਦਾ।
- ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਪੰਜ ਗਲਿਆਰੇ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਪਹਿਲੇ ਪਡ਼ਾਅ ਦੇ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਹਨ।
| ਕੋਰੀਡੋਰ | ਰੂਟ | ਲੰਬਾਈ | ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ | ਅਨੁਮਾਨਤ ਲਾਗਤ (ਕਰੋਡ਼ ਰੁਪਏ) |
| ਕੋਰੀਡੋਰ IV: ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਮੈਟਰੋ ਕੋਰੀਡੋਰ | ਨਾਗੋਲੇ-ਸ਼ਮਸਾਬਾਦ ਆਰਜੀਆਈਏ | 36.8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ | 24 ਸਟੇਸ਼ਨ | ₹11,226 |
| ਕੋਰੀਡੋਰ V: ਬਲੂ ਲਾਈਨ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ | ਰਾਇਦੁਰਗ-ਕੋਕਾਪੇਟ ਨਿਓਪੋਲਿਸ | 11.6 ਕਿਲੋਮੀਟਰ | 8 ਸਟੇਸ਼ਨ | ₹4,318 |
| ਕੋਰੀਡੋਰ 6: ਗ੍ਰੀਨ ਲਾਈਨ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ | ਐੱਮ. ਜੀ. ਬੀ. ਐੱਸ-ਚੰਦਰਯਾਨਗੁੱਟਾ | 7.5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ | 6 ਸਟੇਸ਼ਨ | ₹2,741 |
| ਕੋਰੀਡੋਰ VII: ਰੈੱਡ ਲਾਈਨ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ | ਮੀਆਪੁਰ-ਪਾਟਨਚੇਰੂ | 13.4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ | 10 ਸਟੇਸ਼ਨ | ₹4,107 |
| ਕੋਰੀਡੋਰ ਅੱਠਵਾਂਃ ਰੈੱਡ ਲਾਈਨ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ | ਐਲ. ਬੀ. ਨਗਰ-ਹਯਾਤ ਨਗਰ | 7.1 ਕਿਲੋਮੀਟਰ | 6 ਸਟੇਸ਼ਨ | ₹1,877 |
| ਕੁੱਲ | 76. 4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ | ₹24,269 |
ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਮੈਟਰੋ ਪਡ਼ਾਅ-IIA ਫੰਡਿੰਗ ਢਾਂਚਾ
| ਸਰੋਤ | ਰਕਮ (ਕਰੋਡ਼ ਰੁਪਏ) | ਕੁੱਲ ਲਾਗਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ |
| ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਸਰਕਾਰ | ₹7,313 | 30 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ |
| ਯੂਨੀਅਨ ਸਰਕਾਰ | ₹4,230 | 18 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ |
| ਬਹੁਪੱਖੀ ਵਿਕਾਸ ਬੈਂਕ (ਜੇ. ਆਈ. ਸੀ. ਏ., ਏ. ਡੀ. ਬੀ., ਐਨ. ਡੀ. ਬੀ.) | ₹11,693 | 48 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ |
| ਜਨਤਕ-ਨਿੱਜੀ ਭਾਈਵਾਲੀ (ਪੀਪੀਪੀ) | ₹1,033 | 4 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ |
| ਕੁੱਲ | ₹24,269 | 100 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ |
ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਮੈਟਰੋ ਲਈ ਬਹੁਪੱਖੀ ਵਿੱਤ ਪੋਸ਼ਣ ਦੇ ਲਾਭ
ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਮੈਟਰੋ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪਡ਼ਾਅ ਦੇ ਵਿੱਤੀ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਵਿਕਾਸ ਬੈਂਕਾਂ (ਐੱਮ. ਡੀ. ਬੀ.) ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜੇ. ਆਈ. ਸੀ. ਏ., ਏ. ਡੀ. ਬੀ. ਅਤੇ ਐੱਨ. ਡੀ. ਬੀ. ਤੋਂ ਲੰਬੀ ਮਿਆਦ, ਘੱਟ ਵਿਆਜ ਵਾਲੇ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਦੀ ਉਪਲੱਬਧਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਘਰੇਲੂ ਵਪਾਰਕ ਬੈਂਕਾਂ ਤੋਂ ਉਪਲਬਧ ਸ਼ਰਤਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਅਨੁਕੂਲ ਸ਼ਰਤਾਂ 'ਤੇ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਭਾਰਤੀ ਬੈਂਕ, ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਵੱਡੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਲਈ 9-10 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਵਿਆਜ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਦੇ ਉਲਟ ਐੱਮ. ਡੀ. ਬੀ. ਲਗਭਗ 2 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਵਿਆਜ ਉੱਤੇ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਘੱਟ ਵਿਆਜ ਦਰਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਐੱਮ. ਡੀ. ਬੀ. ਕਰਜ਼ੇ ਬਹੁਤ ਲੰਬੇ ਮੁਡ਼ ਅਦਾਇਗੀ ਦਾਇਰੇ ਦੇ ਨਾਲ ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨਃ
- 5 ਤੋਂ 10 ਸਾਲ ਦੀ ਮੋਹਲਤ, ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਸਿਰਫ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਭੁਗਤਾਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੋਈ ਮੂਲ ਰਕਮ ਬਕਾਇਆ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ
- 30 ਸਾਲ ਤੱਕ ਦੀ ਮੁਡ਼ ਅਦਾਇਗੀ ਦੀ ਮਿਆਦ, ਜੋ ਕਰਜ਼ਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਲੰਬੀ ਸਮਾਂ ਸੀਮਾ ਵਿੱਚ ਮੁਡ਼ ਅਦਾਇਗੀ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਕੁੱਲ ਅਦਾਇਗੀ ਵਿੰਡੋ 40 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਵਿੱਤੀ ਲਚਕਤਾ ਮਿਲੇਗੀ।
ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਪਡ਼ਾਅ 2-ਬੀ
ਜੂਨ 2025 ਵਿੱਚ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਮੈਟਰੋ ਰੇਲ ਪਡ਼ਾਅ 2-ਬੀ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਪਡ਼ਾਅ 3 ਗਲਿਆਰਿਆਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਸੰਯੁਕਤ ਲੰਬਾਈ 86.1 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਮੈਟਰੋ ਲਿਮਟਿਡ (ਐੱਚ. ਏ. ਐੱਮ. ਐੱਲ.) ਦੁਆਰਾ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦਰਮਿਆਨ 50-50 ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਉੱਦਮ ਪ੍ਰਬੰਧ ਤਹਿਤ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਦੂਜੇ ਪਡ਼ਾਅ-ਬੀ ਦੀ ਅਨੁਮਾਨਤ ਲਾਗਤ ₹19,579 ਕਰੋਡ਼ ਰੁਪਏ ਹੈ।
ਦੂਜਾ ਪਡ਼ਾਅ-ਬੀ ਗਲਿਆਰੇ
| ਕੋਰੀਡੋਰ | ਰੂਟ ਦਾ ਵੇਰਵਾ | ਲੰਬਾਈ (ਕਿਲੋਮੀਟਰ) |
| ਕੋਰੀਡੋਰ ਨੌਵਾਂ | ਆਰ. ਜੀ. ਆਈ. ਏ. ਤੋਂ ਫਿਊਚਰ ਸਿਟੀ (ਸਕਿੱਲਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ) | 39.6 ਕਿਲੋਮੀਟਰ |
| ਕੋਰੀਡੋਰ ਐਕਸ | ਜੇ. ਬੀ. ਐੱਸ ਤੋਂ ਮੇਡਚਲ | 24.5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ |
| ਕੋਰੀਡੋਰ ਇਲੈਵਨ | ਜੇ. ਬੀ. ਐੱਸ ਤੋਂ ਸ਼ਮੀਰਪੇਟ | 22 ਕਿਲੋਮੀਟਰ |
ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਫੰਡਿੰਗ ਢਾਂਚਾ
| ਫੰਡਿੰਗ ਸਰੋਤ | ਰਕਮ (ਕਰੋਡ਼ ਰੁਪਏ) | ਹਿੱਸਾ (%) |
| ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਸਰਕਾਰ | 5,874 | 30 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ |
| ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ | 3,254 | 18 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ |
| ਲੋਨ ਕੰਪੋਨੈਂਟ (ਜੇ. ਆਈ. ਸੀ. ਏ., ਏ. ਡੀ. ਬੀ., ਐੱਨ. ਡੀ. ਬੀ. ਆਦਿ) | 9,398 | 48 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ |
| ਪੀਪੀਪੀ ਕੰਪੋਨੈਂਟ | 783 | 4 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ |
ਹੈਦਰਬਾਦ ਮੈਟਰੋ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਲਈ ਅਗਲੇ ਪਡ਼ਾਅ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ
- ਉੱਚ-ਵਿਆਜ ਵਾਲੇ ਕਰਜ਼ੇ ਨੂੰ ਮੁਡ਼ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ
ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਲਈ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਮੈਟਰੋ ਦੇ ਅਗਲੇ ਪਡ਼ਾਅ ਲਈ ਫੰਡ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਪਹਿਲੇ ਪਡ਼ਾਅ ਦੀਆਂ ਬਕਾਇਆ ਦੇਣਦਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਰਾਜ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਮੌਕਾ ਬਹੁਪੱਖੀ ਵਿਕਾਸ ਬੈਂਕਾਂ ਤੋਂ ਸਸਤੇ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ-ਸਮਰਥਿਤ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਉੱਚ ਲਾਗਤ ਵਾਲੇ ਵਪਾਰਕ ਕਰਜ਼ੇ ਨੂੰ ਮੁਡ਼ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇਣਾ ਹੈ।
ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ
- ਵਪਾਰਕ ਕਰਜ਼ਾਃ ₹13,000 ਕਰੋਡ਼ ਰੁਪਏ
- ਵਿਆਜ ਦਰਃ 10 ਫੀਸਦੀ
- ਸਾਲਾਨਾ ਵਿਆਜ ਪ੍ਰਵਾਹਃ ₹1,300 ਕਰੋਡ਼ ਰੁਪਏ
ਜੇਕਰ ਬਹੁਪੱਖੀ ਰਿਣਦਾਤਾਵਾਂ (ਜੇ. ਆਈ. ਸੀ. ਏ., ਏ. ਡੀ. ਬੀ., ਏ. ਆਈ. ਆਈ. ਬੀ. ਆਦਿ) ਰਾਹੀਂ ਲਗਭਗ% 'ਤੇ ਰਿਫਾਈਨਾਂਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਲਾਨਾ ਵਿਆਜ ਲਗਭਗ ₹325 ਕਰੋਡ਼ ਤੱਕ ਘੱਟ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲਗਭਗ ₹975 ਕਰੋਡ਼ ਰੁਪਏ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਬੱਚਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
- ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਅਤੇ ਸੰਚਾਲਕ ਪਰਿਵਰਤਨ
ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਮੈਟਰੋ ਪਡ਼ਾਅ-1 ਦੇ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੌਰਾਨ ਸੰਚਾਲਨ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੋਵੇਗੀ। ਐੱਲ ਐਂਡ ਟੀ ਮੈਟਰੋ ਰੇਲ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਨੇ ਕੇਓਲਿਸ ਦੇ ਸੰਚਾਲਨ ਅਤੇ ਰੱਖ-ਰਖਾਅ (ਓ ਐਂਡ ਐੱਮ) ਦਾ ਠੇਕਾ ਨਵੰਬਰ 2026 ਤੱਕ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮਾਂ-ਸੀਮਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸੰਚਾਲਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਇੱਕ ਢਾਂਚਾਗਤ ਪਰਿਵਰਤਨ ਯੋਜਨਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੋਏਗੀ। ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਇਹ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿਸਟਮ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਕਨੀਕੀ ਮੁਹਾਰਤ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਟਾਫ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਲੀਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਸੰਚਾਲਨ ਲਈ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸੰਸਥਾਗਤ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸਥਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਯਾਤਰੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੁਕਾਵਟ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋਵੇਗਾ।
- ਸੰਚਾਲਨ ਲਾਗਤਾਂ ਅਤੇ ਮਾਲੀਆ ਪਾਡ਼ੇ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ
ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਮੈਟਰੋ ਨੂੰ ਸੰਚਾਲਨ ਲਾਗਤ ਅਤੇ ਫੇਅਰਬਾਕਸ ਮਾਲੀਏ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅੰਤਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਖਰਚੇ, ਸਟਾਫ ਅਤੇ ਰੱਖ-ਰਖਾਅ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਆਵਰਤੀ ਲਾਗਤ ਢਾਂਚਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮਾਡਲ ਵਿੱਚ ਸਟੇਸ਼ਨ ਰਿਟੇਲ, ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ, ਪ੍ਰਾਪਰਟੀ ਲੀਜ਼ਿੰਗ ਅਤੇ ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਵਰਗੀਆਂ ਗੈਰ-ਕਿਰਾਇਆ ਆਮਦਨ ਧਾਰਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਵਧੇਰੇ ਅਨੁਮਾਨਤ ਮਾਲੀਆ ਮਾਡਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਰੋਤਾਂ ਲਈ ਢਾਂਚਾਗਤ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ, ਮਾਰਕੀਟ ਨਾਲ ਜੁਡ਼ੇ ਮੁੱਲ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਲ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਿਰਾਏ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹਨ।
- ਮਲਟੀਮੋਡਲ ਏਕੀਕਰਨ
ਮੈਟਰੋ ਦੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਇਸ ਨੂੰ ਬੱਸਾਂ, ਐੱਮ. ਟੀ. ਐੱਸ., ਇੰਟਰਮੀਡੀਏਟ ਪਬਲਿਕ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ (ਆਈ. ਪੀ. ਟੀ.) ਅਤੇ ਹੋਰ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜੋਡ਼ਨ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸੰਤੁਲਿਤ ਵੰਡ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਟਿਕਟ, ਭੌਤਿਕ ਅਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਸਹੂਲਤਾਂ ਅਤੇ ਤਾਲਮੇਲ ਰੂਟ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੁਧਾਰਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਮੈਟਰੋ ਨੂੰ ਆਈ. ਟੀ. ਗਲਿਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਸਮਾਨ ਸਵਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸਿੱਟਾ
ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਮੈਟਰੋ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਇੱਕ ਨਾਜ਼ੁਕ ਪਡ਼ਾਅ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਪਡ਼ਾਅ 2ਏ ਅਤੇ ਪਡ਼ਾਅ 2ਬੀ ਤਹਿਤ ਵਿਸਤਾਰ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਪਡ਼ਾਅ 1 ਤੋਂ ਲਗਭਗ ₹13,000 ਕਰੋਡ਼ ਦੀ ਅਣਸੁਲਝੀਆਂ ਦੇਣਦਾਰੀਆਂ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਰੁਕਾਵਟ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇਸ ਦੇਣਦਾਰੀ ਨੂੰ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੀਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਮੁਡ਼ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਜਾਂ ਪੁਨਰਗਠਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਏਜੰਸੀਆਂ ਲਈ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੇ ਅਗਲੇ ਪਡ਼ਾਅ ਲਈ ਨਵੇਂ ਕਰਜ਼ੇ ਜਾਂ ਬਹੁਪੱਖੀ ਫੰਡਿੰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋਵੇਗਾ।
ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਤਮਕ ਚੁਣੌਤੀ ਐੱਲਐਂਡਟੀ ਮੈਟਰੋ ਰੇਲ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਅਤੇ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਸਰਕਾਰ ਦਰਮਿਆਨ ਮੌਜੂਦਾ ਰਿਆਇਤੀ ਸਮਝੌਤੇ (ਸੀਏ) ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਧਿਰਾਂ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਲੰਬੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸਮਾਪਤੀ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ, ਮੁਆਵਜ਼ੇ, ਸੰਪਤੀ ਦੇ ਤਬਾਦਲੇ ਅਤੇ ਰਿਣਦਾਤਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ। ਮਾਲਕੀ, ਸੰਚਾਲਨ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਦਮਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੋਏਗੀ।
ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਮੈਟਰੋ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਪ੍ਰਗਤੀ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰੇਗੀ ਕਿ ਰਾਜ ਪਹਿਲੇ ਪਡ਼ਾਅ ਦੀਆਂ ਦੇਣਦਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਕੁ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਪਡ਼ਾਅ-2 ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਵਹਾਰਕਤਾ ਅਤੇ ਮੈਟਰੋ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰੇਗਾ।
ਇਨੋਮੈਟ੍ਰੋ ਦੇ 6ਵੇਂ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਵੋ ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਏਆਈ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਤੀ ਰੇਲਵੇ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਟਿਕਟ, ਰੋਲਿੰਗ ਸਟਾਕ ਅਤੇ ਸਿਗਨਲਿੰਗ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਮੈਟਰੋ ਅਤੇ ਰੇਲਵੇ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ 200 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਦੀ ਨਵੀਨਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖੋ ਜੋ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਭਾਰਤ ਮੰਡਪਮ ਵਿਖੇ ਮਈ 2026 ਨੂੰ ਆਯੋਜਿਤ ਹੋਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ
ਹੁਣ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰੋਃ https://innometro.com/visitor-registration