नागपूर (मेट्रो रेल न्यूज): महा मेट्रोने शुक्रवारी पहाटे गद्दीगोदाम येथे 85 मीटर लांबीच्या आणि 800 टन जड गर्डरचे यशस्वी प्रक्षेपण करून इतिहास रचला. पहिल्यांदाच नागपूरमध्ये इतके मोठे काम पार पडले आहे. आतापर्यंतचे सर्वात जास्त गर्डर प्रक्षेपण हे काम्पी रोड (गुरुद्वारा) येथील 4-स्तरीय वाहतूक व्यवस्थेचा भाग होते आणि रेल्वे ब्लॉकचे तासभर काम केल्यानंतर हे काम पूर्ण करण्यात आले. गिरडरच्या यशस्वी प्रक्षेपणामुळे महा मेट्रोने एक मैलाचा दगड निर्माण केला आहे.
इतिहास रचला गेला आणि हे प्रमुख विक्रम गर्डरच्या प्रक्षेपणासह लिहिले गेलेः
- भारतीय रेल्वे मार्गावर 800 टन वजनाचे गर्डर बसवणे हा एक अनोखा विक्रम आहे.
- शहरी भारतात प्रथमच 1,650 टन क्षमतेची रचना स्थापन करण्यात आली आहे.
- एकंदरीत, 800 टन गर्डरमध्ये 32,000 हाइट स्ट्रेंथ फ्रिक्शन ग्रिप (एचएसएफजी) बोल्टचा वापर करण्यात आला. त्याचप्रमाणे संपूर्ण संरचनेत 80,000 बोल्टचा वापर करण्यात आला आहे.
- स्टील गर्डरचा सर्वात वरचा भाग जमिनीपासून 32 मीटर उंचीवर आहे.
- भारतीय रेल्वेच्या इतिहासात प्रथमच, रेल्वे रुळावर 22 मीटर रुंदीचे स्टील गर्डर प्रक्षेपित करण्यात आले.
- अशी 4-स्तरीय वाहतूक व्यवस्था देशात प्रथमच बांधली जात आहे.
इतिहास रचला गेला आहेः शहरी भारतात प्रथमच 800 टन गर्डरसह मजबूत 1,650 टन रचना बसवण्यात आली आहे. एका कालावधीत शेकडो अधिकारी आणि कर्मचाऱ्यांच्या अविरत कामाने हे संपूर्ण काम पूर्ण झाले.
त्याच्या उंचीवर अचूकताः स्टील गर्डरचे यशस्वी प्रक्षेपण आणि अनेक विक्रमांचे लेखन देखील नामांकित केले जाईल आणि लिम्का बुक ऑफ रेकॉर्ड्स, गिनीज वर्ल्ड रेकॉर्ड्स आणि इंडिया बुक ऑफ रेकॉर्ड्ससह ते नोंदवण्याची प्रक्रिया सुरू करण्यात आली आहे. यशस्वी प्रतिष्ठापन हे 'त्याच्या उंचीवरील अचूकता' चे एक उदाहरण आहे. सूक्ष्म पातळीवरील अचूकता आवश्यक असलेल्या अशा सर्व समस्यांची सर्व योग्य स्तरांवर काळजी घेण्यात आली.
एम. डी. डॉ. दीक्षित यांनी गद्दीगोदाम येथील रेल्वे रुळावरील या आव्हानात्मक कार्याच्या फलदायी अंमलबजावणीसाठी संबंधित सर्व मेट्रो अधिकारी आणि कामगारांचे अभिनंदन केले आहे. या प्रकल्पाच्या अंमलबजावणीदरम्यान महा मेट्रोला दिलेल्या सर्व सहकार्याबद्दल डॉ. दीक्षित यांनी नागरिकांचे आभार मानले. उर्वरित काम लवकरच पूर्ण होईल आणि रस्ते, फ्लाय-ओव्हर आणि मेट्रो सेवा लवकरच नागरिकांसाठी उपलब्ध होतील अशी आशा डॉ. ब्रिजेश दीक्षित यांनी व्यक्त केली.
Get the Daily Metro & Rail Brief
Join 125,000+ metro and rail professionals. Project updates, new tenders and contract awards from across India, in your inbox every day.
चार स्तरांची वाहतूक रचना तयार करणे हा एक विक्रम आहे. प्रकल्पाच्या यशस्वी अंमलबजावणीमुळे अनेक विक्रम साध्य झाले असले तरी, गद्दीगोदाम रचना ही पायाभूत सुविधा क्षेत्रातील सर्वात मोठी/सर्वात जड रचना आहे. या प्रक्रियेत हेवी ड्युटी क्रेनच्या मदतीने आणि इतिहास तयार करून ही रचना हलवण्यात आली. ज्या नागपूर-दिल्ली रेल्वे मार्गाचे काम पूर्ण झाले होते, तो सर्वात व्यस्त रेल्वे मार्ग आहे, जिथून दररोज 150 हून अधिक गाड्या जातात.
अशा उंचीवर काम करण्यासाठी सर्व स्तरांवर संपूर्ण समन्वय आवश्यक आहे. अंमलबजावणीच्या या संपूर्ण प्रक्रियेदरम्यान अधिकारी आणि कर्मचाऱ्यांना एकत्रितपणे काम करावे लागले. सांघिक कार्याने हे काम दिलेल्या कालमर्यादेत आणि अत्यंत कार्यक्षमतेने पूर्ण करणे सुनिश्चित केले. चार-स्तरीय वाहतूक व्यवस्थेमध्ये विद्यमान रस्ता आणि त्यावरील रेल्वे मार्गाचा समावेश आहे. उड्डाणपूल आणि रेल्वे मार्ग हे 4-स्तरीय वाहतूक व्यवस्थेचे पुढील दोन स्तर आहेत.
गर्डरच्या शुभारंभासाठी असेंब्ली आणि फॅब्रिकेशनचे काम सप्टेंबर 2021 मध्ये बुटिबोरी येथे सुरू झाले. त्यानंतर ही प्रचंड रचना ट्रेलरद्वारे कामाच्या ठिकाणी नेण्यात आली. 1650 टन वजनाची ही रचना ई-350 श्रेणीची आहे आणि संशोधन रचना आणि मानक संघटनेने (आर. डी. एस. ओ.) निर्धारित केलेल्या मानकांनुसार आहे.
हे काम केवळ कामाच्या स्वरूपामुळेच नव्हे तर कामाच्या ठिकाणी असलेल्या विविध अडथळ्यांमुळेही प्रचंड आणि आव्हानात्मक होते. हे संपूर्ण ठिकाण अतिशय अरुंद आहे आणि त्याच्या चारही बाजूंना गुरुद्वारा, शाळा, दुकाने आणि विविध व्यावसायिक आस्थापनांच्या रांगा आहेत. त्यामुळे हे सर्व निर्बंध लक्षात घेऊन काम पूर्ण करावे लागले. तेथील रस्ता आणि रेल्वे-अंडर-ब्रिज (आर. यू. बी.) हे अरुंद जागेचा भाग आहेत. गर्डर सुरू करण्यासाठी 4.30 तासांसाठी रेल्वे ब्लॉकची मागणी करण्यात आली होती. काम सुरू होण्याच्या 15 मिनिटांपूर्वी ब्लॉकची माहिती देण्यात आली होती. महा मेट्रोने संपूर्ण प्रकल्पासाठी 24 तासांचा ब्लॉक मागितला होता, ज्यापैकी 8 तासांचा ब्लॉक यापूर्वीच टप्प्याटप्प्याने घेण्यात आला आहे.
स्टील गर्डरचे यशस्वी प्रक्षेपण रीच-II (सीताबुल्डी इंटरचेंज ते ऑटोमोटिव्ह स्क्वेअर मेट्रो स्टेशन) मधील काम पूर्ण झाल्याचे संकेत देते हे उल्लेखनीय आहे. भारतीय राष्ट्रीय महामार्ग प्राधिकरणाकडून (एन. एच. ए. आय.) उड्डाणपुलाचे बांधकाम केले जात आहे.
महा मेट्रोने यापूर्वी शहरात अनेक अद्वितीय आणि नाविन्यपूर्ण प्रकल्प राबवले आहेत. यामध्ये वर्धा रोडवरील 2-स्तरीय वाहतूक व्यवस्था, आनंद टॉकीज येथील बॅलन्स कॅन्टिलीव्हर पूल, सीताबुल्डी सारख्या गर्दीच्या ठिकाणी इंटरचेंज मेट्रो स्थानक आणि झिरो माईल फ्रीडम पार्क मेट्रो स्थानक यांचा समावेश आहे. गद्दीगोदाम येथील अशा प्रकारची देशातील पहिलीच 4-स्तरीय वाहतूक व्यवस्था ही महा मेट्रोच्या कामगिरीच्या लांब यादीत भर घालणारी आहे.
मुख्य पूल अभियंता, विभागीय रेल्वे व्यवस्थापक (मध्य रेल्वे), अतिरिक्त विभागीय रेल्वे व्यवस्थापक (इन्फ्रा-सेंट्रल रेल्वे), अतिरिक्त विभागीय रेल्वे व्यवस्थापक (ऑपरेटिंग-सेंट्रल रेल्वे), वरिष्ठ विभागीय परिचालन व्यवस्थापक, वरिष्ठ विभागीय अभियंता, वरिष्ठ विभागीय अभियंता (मध्य) यांनी प्रकल्पाच्या अंमलबजावणीसाठी मोलाचे सहकार्य केले आहे.