कानपूर मेट्रोने स्टर्लिंग अँड विल्सनला तिसऱ्या रेल्वे प्रणालीच्या विद्युतीकरणासाठी कंत्राट दिले आहे, जो यू. पी. एम. आर. सी. च्या कानपूर मेट्रोमध्ये एक नवीन प्रयोग होणार आहे. येत्या काही वर्षांत मेट्रोच्या कामकाजाची परिस्थिती झपाट्याने बदलणार आहे. कानपूर मेट्रो रेल्वे प्रकल्पाच्या विकासासाठी नोडल एजन्सी असलेली उत्तर प्रदेश मेट्रो रेल कॉर्पोरेशन (यूपीएमआरसी) तिसऱ्या रेल्वे प्रणालीच्या तंत्रज्ञानाचा प्रयोग करणार आहे. जसजसे आपण पुढे जाऊ, तसतशी आपल्याला तिसरी रेल्वे प्रणाली आणि तिच्या कार्यप्रणालीबद्दल काही माहिती असणे आवश्यक आहे.
थर्ड-रेल प्रणाली हे गाड्यांना विद्युत कर्षण शक्ती प्रदान करण्याचे एक साधन आहे आणि ही प्रणाली त्याच्या कामासाठी 'वाहक रेल' म्हणून ओळखल्या जाणार्या अतिरिक्त रेल्वेचा वापर करते. वाहक रेल्वे स्लीपरच्या टोकांवर ठेवली जाते जी मुख्यतः धावणाऱ्या रुळांच्या बाहेर असते. तथापि, काही प्रकरणांमध्ये मध्यवर्ती वाहक रेल्वे देखील वापरली जाते. गाड्यांना वीज पुरवण्यासाठी सध्याच्या विद्युत कर्षण प्रणालीमध्ये, विद्युतीकरण सामान्यतः मेट्रो किंवा रेल्वेच्या डब्यांच्या वरच्या भागापासून काही फूट उंचीवर केले जाते. तिसरी रेल्वे प्रणाली रुळांसहच चालते, ज्यामुळे गाड्यांसाठी पदार्थ वापरणे सोपे होते. तथापि, ते गैरफायद्यांपासून मुक्त नाही कारण पाऊस पडल्यास किंवा पुरासारखी परिस्थिती उद्भवल्यास देखील ते समस्या निर्माण करू शकते.
तिसरी रेल्वे प्रणाली विद्युत शॉकद्वारे समस्या निर्माण करू शकते कारण ती जमिनीजवळ खूप जास्त व्होल्टेज वाहून नेत असते. विशेषतः जेव्हा कोणी चुकून रुळांवर पडतो तेव्हा विद्युतीकृत रेल्वेमुळे जीवितहानी देखील होऊ शकते. वर नमूद केल्याप्रमाणे, पूरसदृश परिस्थिती देखील त्याला धोकादायक बनवू शकते. जेव्हा वाऱ्याचा प्रवाह जास्त असतो किंवा त्याच प्रकारचा काहीतरी असतो तेव्हा दुसऱ्या बाजूची ओव्हरहेड प्रणाली त्रासदायक असू शकते.
आतापर्यंत अनेक देश ही प्रणाली वापरत आहेत. येथे आपण काही उदाहरणे पाहूया.
फ्रान्स
बोर्डेक्स (फ्रान्स) मधील नवीन ट्रामवेमध्ये ट्रॅकच्या मध्यभागी तिसऱ्या रेल्वेसह नवीन प्रणालीचा वापर केला जातो. तिसरी रेल्वे 10 मीटर (32 फूट 10 इंच) लांब वाहक आणि 3 मीटर (9 फूट 10 इंच) लांब विलगीकरण विभागांमध्ये विभागली गेली आहे. प्रत्येक वाहक विभाग इलेक्ट्रॉनिक परिपथाला जोडलेला असतो, जो ट्रामच्या खाली पूर्णपणे पडल्यानंतर (रेल्वेने पाठवलेल्या एकोडेड सिग्नलद्वारे सक्रिय) विभाग जिवंत करेल आणि तो पुन्हा उघड होण्यापूर्वी तो बंद करेल.
The weekly brief metro & rail professionals read.
नेदरलँड्स
गुंतवणुकीचा खर्च कमी करण्यासाठी, रॉटरडॅम मेट्रो, मुळात तिसरी रेल्वे-चालणारी प्रणाली, याला प्रकाश रेल्वे (डचमध्ये स्नेलट्रॅम म्हणतात) म्हणून पृष्ठभागावर बांधलेल्या काही बाह्य शाखा देण्यात आल्या आहेत, ज्यात अनेक पातळीवरील क्रॉसिंग अडथळे आणि रहदारीच्या दिव्यांनी संरक्षित आहेत. या फांद्यांना वरच्या बाजूच्या तारा असतात. त्याचप्रमाणे, अॅमस्टरडॅममध्ये एक "स्नेलट्रॅम" मार्ग मेट्रो मार्गांवर जातो आणि उपनगरातील पृष्ठभागाच्या संरेखनाला जातो, जो तो मानक ट्रामसह सामायिक करतो. सर्वात अलीकडील घडामोडींमध्ये, रॅन्डस्टॅड रेल प्रकल्पासाठी रॉटरडॅम मेट्रो गाड्यांना हेगला जाणाऱ्या पूर्वीच्या मुख्य रेल्वे मार्गावरील त्यांच्या मार्गावर अंडरवायर्स चालवणे देखील आवश्यक आहे. या मार्गावरील हलकी रेल्वे वाहने 600 व्ही. डी. सी. आणि 750 व्होल्ट डी. सी. दोन्ही वापरण्यास सक्षम आहेत.
लंडन
नॉर्थ लंडन लाइन अॅक्टन सेंट्रल येथील रिचमंड आणि स्ट्रॅटफोर्ड दरम्यान एकदा आपला वीजपुरवठा बदलते. हा मार्ग मुळात तिसरी रेल्वे होती, परंतु अनेक तांत्रिक विद्युत समस्या, तसेच मार्गाचा काही भाग देखील विद्युत-चालवलेल्या मालवाहतूक आणि प्रादेशिक वाहतुकीसाठी पुरविलेल्या ओव्हरहेड विद्युत तारांद्वारे आधीच व्यापला जात होता. प्रणाली अधिक कार्यक्षम आणि सुरक्षित करण्यासाठी अनेक युरोपीय देशांमध्ये मिश्र सेवा वापरल्या जातात. जर एखादा पादचारी या रुळांवर चालत असेल, तर इतका मोठा विजेचा धक्का बसल्यानंतर तो/ती आता राहणार नाही याची खात्री आहे.
कोणत्याही तंत्रज्ञानाचे स्वतःचे फायदे आणि तोटे असतात. तिसऱ्या रेल्वे व्यवस्थेच्या बाबतीत या जगात काहीही परिपूर्ण आणि सुरक्षित नाही. नेदरलँड्ससारखे योग्य नियोजन केले जाईल याची खात्री करणे हे अधिकाऱ्यांचे काम आहे जेणेकरून जीवितहानीची शक्यता कमी होऊ शकेल.
त्याचा मोठ्या प्रमाणावर वापर केल्याने जोरदार वारे किंवा तत्सम परिस्थितीतही मेट्रो आणि गाड्या चालवण्यास नक्कीच मदत होईल. भविष्य खरोखरच अंमलबजावणीच्या पद्धतीवर अवलंबून आहे आणि जर योजना योग्य प्रकारे अंमलात आणल्या गेल्या तर तिसरी रेल्वे प्रणाली एक गेम चेंजर ठरेल हे निश्चित आहे.