नवी दिल्ली (मेट्रो रेल न्यूज): दिल्ली मेट्रो रेल कॉर्पोरेशनने (डी. एम. आर. सी.) आज 'अभियंते दिन' निमित्त सिग्नल प्रणालीची एक महत्त्वाची उपप्रणाली असलेल्या आय-ए. टी. एस. च्या शुभारंभासह मेट्रो रेल्वेसाठी स्वदेशी निर्मित सी. बी. टी. सी. आधारित सिग्नल तंत्रज्ञान विकसित करण्याच्या दिशेने एक मोठे पाऊल उचलले आहे.
या नमुना प्रणालीचे तसेच स्वदेशी सी. बी. टी. सी. तंत्रज्ञानाच्या इतर उपप्रणाली अधिक विकसित करण्यासाठी अत्याधुनिक प्रयोगशाळेचे आज शास्त्री उद्यानात श्री. शास्त्री यांनी उद्घाटन केले. गृहनिर्माण आणि शहरी व्यवहार मंत्रालयाचे सचिव दुर्गा शंकर मिश्रा, डी. एम. आर. सी. चे व्यवस्थापकीय संचालक डॉ. मंगू सिंग, बी. ई. एल. च्या संचालक शिखा गुप्ता आणि डी. एम. आर. सी. आणि बी. ई. एल. च्या इतर वरिष्ठ अधिकाऱ्यांच्या उपस्थितीत.
यावेळी बोलताना श्री. मिश्रा म्हणाले, "असे काहीतरी सुरू करण्याची ही खरोखरच अभिमानाची संधी आहे जी आत्मनिर्भर भारत उपक्रमावर आपली ताकद वाढवणार आहे. ज्या प्रकारे आम्ही देशातील मेट्रोच्या विकासात स्वदेशीकरणाला प्रोत्साहन दिले आहे, मला पूर्ण विश्वास आहे की ही भारतीय प्रणाली बाहेरही विकली जाईल आणि आम्ही या क्षेत्रातही अग्रेसर राहू "
डॉ. मंगू सिंग यांनी ही कामगिरी मेट्रो रेल्वे प्रणालीच्या कामकाजासाठी आवश्यक असलेल्या स्वदेशी तंत्रज्ञानाच्या विकासाच्या दिशेने एक मोठे पाऊल असल्याचे म्हटले. "स्वदेशी सी. बी. टी. सी. प्रणालीच्या विकासाच्या दिशेने हे एक अतिशय महत्त्वाचे पाऊल आहे. मला खात्री आहे की मेट्रो रेल्वेचे बांधकाम तसेच कामकाज पूर्णपणे स्वदेशी करण्यासाठी आपण एकत्र काम करू शकू आणि नवीन उंची गाठू शकू "
Get the Daily Metro & Rail Brief
Join 125,000+ metro and rail professionals. Project updates, new tenders and contract awards from across India, in your inbox every day.
ए. टी. एस. (ऑटोमॅटिक ट्रेन सुपरव्हिजन) ही एक संगणक आधारित प्रणाली आहे, जी रेल्वेच्या कामकाजाचे व्यवस्थापन करते. मेट्रोसारख्या उच्च घनतेच्या कामांसाठी ही प्रणाली अपरिहार्य आहे, जिथे दर काही मिनिटांनी सेवा नियोजित केल्या जातात. आय-एटीएस हे स्वदेशी विकसित तंत्रज्ञान आहे, ज्यामुळे अशा तंत्रज्ञानाचा व्यवहार करणाऱ्या परदेशी विक्रेत्यांवरील भारतीय महानगरांचे अवलंबित्व लक्षणीयरीत्या कमी होईल.
सी. बी. टी. सी. सारख्या तंत्रज्ञान प्रणाली प्रामुख्याने युरोपियन देश आणि जपानद्वारे नियंत्रित केल्या जातात. भारत सरकारच्या 'मेक इन इंडिया' उपक्रमाचा एक भाग म्हणून, गृहनिर्माण आणि शहरी व्यवहार मंत्रालयाने (एम. ओ. एच. यू. ए.) सी. बी. टी. सी. तंत्रज्ञानाचे स्वदेशीकरण करण्याचा निर्णय घेतला होता.
डी. एम. आर. सी. सोबत नीती आयोग, एम. ओ. एच. यू. ए., भारत इलेक्ट्रॉनिक्स लिमिटेड (बी. ई. एल.) आणि सी. डी. ए. सी. हे या विकासाचा भाग आहेत. या महत्त्वाच्या 'मेक इन इंडिया "उपक्रमाचे नेतृत्व करण्यासाठी डी. एम. आर. सी. ची नियुक्ती करण्यात आली आहे.
हा प्रकल्प पुढे नेण्यासाठी, डी. एम. आर. सी. आणि बी. ई. एल. ने या स्वदेशी ए. टी. एस. प्रणालीच्या विकासासाठी सामंजस्य करार केला. डी. एम. आर. सी. आणि बी. ई. एल., गाझियाबादच्या समर्पित चमूने 'आत्मनिर्भर भारत' च्या दिशेने हे महत्त्वाचे पाऊल उचलण्यासाठी अहोरात्र एकत्र काम केले.
डी. एम. आर. सी. ने रिठाला ते शहीद स्थळ, गाझियाबादपर्यंत लाइन 1 (रेड लाइन) च्या ए. टी. एस. चा दर्जा वाढवताना स्वदेशी ए. टी. एस. (आय-ए. टी. एस.) वापरण्याचा निर्णय घेतला आहे. चौथ्या टप्प्यातही याचा वापर केला जाईल. या तंत्रज्ञानाची काही महत्त्वाची वैशिष्ट्ये पुढीलप्रमाणे आहेतः
1) हे विविध पुरवठादारांच्या ट्रेन कंट्रोल आणि सिग्नलिंग प्रणालींसह काम करू शकते.
2) आय-एटीएस रेल्वे नियंत्रण आणि सिग्नल प्रणालीच्या तंत्रज्ञानाच्या विविध स्तरांसह काम करू शकते.
3) आता ए. टी. एस. कार्यांचा काही भाग वापरणाऱ्या मोठ्या प्रमाणावर केंद्रीकृत रेल्वे नियंत्रण प्रणालीची सुरुवात करणाऱ्या भारतीय रेल्वेमध्येही ती उपयुक्त आहे.
आय-ए. टी. एस. प्रणालीचा वापर करून चौथ्या टप्प्यातील मार्गिकांमध्ये प्रेडिक्टिव्ह मेंटेनन्स मॉड्यूल देखील सादर केले जाईल.
चालकांना वाहन चालवण्याचे आणि समस्यानिवारण कौशल्यांचे प्रशिक्षण देण्यासाठी 'रोलिंग स्टॉक ड्रायव्हर्स ट्रेनिंग सिस्टम' च्या स्वदेशी विकासासाठी बी. ई. एल. सोबत आणखी एक सामंजस्य करार करण्यात आला. यासाठी आपण पूर्णपणे आयातीवर अवलंबून आहोत. मागील बाजूस संगणक आधारित प्रणालीसह ट्रेनच्या ड्रायव्हिंग कॅबची ही एक मॉक अप असेल, जिथे ऑपरेटरला ड्रायव्हिंग आणि समस्या निवारण कौशल्यांवर प्रशिक्षित करण्यासाठी भिन्न वास्तविक जीवन परिस्थिती तयार केली जाईल.
ड्रायव्हिंग सिम्युलेटर म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या प्रशिक्षण प्रणाली, ज्या आतापर्यंत खरेदी केल्या गेल्या, त्या रोलिंग स्टॉकसाठी विशिष्ट आहेत. डेटाबेसमध्ये उपलब्ध असलेल्या पर्यायांपैकी निवड करून अनेक स्टॉक्ससाठी स्वदेशी प्रणालीचा वापर केला जाऊ शकतो.