बंगळुरू (मेट्रो रेल न्यूज): बंगळुरू मेट्रो रेल कॉर्पोरेशन (बी. एम. आर. सी. एल.) पुढील 45 दिवसांत बंगळुरू मेट्रोच्या तिसऱ्या टप्प्यासाठी नवीन नागरी कामांसाठी निविदा मागवू शकते. बी. एम. आर. सी. एल. ने एंड-टू-एंड डबल डेकर कॉरिडॉरची योजना मागे घेतल्यानंतर हे पाऊल उचलण्यात आले आहे.
केंद्राने दोन वर्षांपूर्वी या प्रकल्पाला मंजुरी दिली असली तरी, प्रत्यक्ष काम सुरू करण्यास उशीर होत असल्याबद्दल वाढत्या टीकेनंतर हा निर्णय घेण्यात आला आहे. सुधारित योजनेअंतर्गत, दुहेरी-मजली संरचना 44.65-किमी फेज 3 जाळ्याच्या सुमारे 11 कि. मी. चा समावेश करतील. बी. एम. आर. सी. एल. या वर्षाच्या सुरुवातीला जारी केलेल्या निविदा मागे घेईल, प्रकल्पाच्या खर्चात सुधारणा करेल आणि नवीन निविदा मागवण्यापूर्वी आवश्यक मंजुरी घेईल.
बंगळुरू मेट्रोच्या तिसऱ्या टप्प्यासाठी पुन्हा निविदा काढल्या जाणार
बंगळुरू मेट्रो रेल कॉर्पोरेशन लिमिटेडने (बी. एम. आर. सी. एल.) जानेवारी 2026 मध्ये ऑरेंज लाईनच्या सुमारे 1 किमीसाठी नागरी कामांसाठी निविदा मागवल्या. या कामात तीन संकुलांचा समावेश होता. तथापि, बी. एम. आर. सी. एल. आता या निविदा मागे घेईल कारण प्रकल्पाची रचना बदलली आहे. नगरविकास विभागाच्या एका वरिष्ठ अधिकाऱ्याने मनीकंट्रोलला सांगितले की, राज्य सरकारने कॉरिडॉरच्या सुमारे 11 कि. मी. वर दुहेरी मजली संरचना ठेवण्यास तत्वतः मंजुरी दिली आहे. बंगळुरू मेट्रो प्रथम प्रकल्पाच्या खर्चात सुधारणा करेल आणि नंतर नवीन निविदा मागवेल.
या प्रक्रियेला सुमारे एक महिना ते 45 दिवस लागू शकतात. तथापि, कालमर्यादा बी. एम. आर. सी. एल. मंडळाच्या मंजुरीवरही अवलंबून असेल. या प्रकल्पाचे बांधकाम सुरू होण्यास विलंब झाला आहे. केंद्राने ऑगस्ट 2024 मध्ये या प्रकल्पाला मंजुरी दिली आणि सरकारने ऑगस्ट 2025 मध्ये पायाभरणी केली. या पावलांनंतरही बी. एम. आर. सी. एल. ने अद्याप कामाचे आदेश जारी केलेले नाहीत.
The weekly brief metro & rail professionals read.
बंगळुरू मेट्रोच्या तिसऱ्या टप्प्यात काय बदल होत आहे?
केंद्राने ऑगस्ट 2024 मध्ये बेंगळुरू मेट्रोच्या तिसऱ्या टप्प्याला ₹15,611 कोटी रुपयांच्या अंदाजित खर्चासह मंजुरी दिली. या प्रकल्पात दोन मार्गिकांमध्ये 44.65 किमी आणि 31 स्थानकांचा समावेश आहे.
| कॉरिडॉर | रस्ता | लांबी | स्थानके |
| कॉरिडॉर 1 | जेपी नगर चौथा टप्पा-केम्पापुरा | 32 किमी | 21 |
| मार्गिका 2 | होसहल्ली-कडबगेरे | 12.5 किमी | 10 |
| एकूण | 42.5 किमी | 31 | |
पहिला मार्ग बाह्य रिंग रोडच्या पश्चिम भागातून जाईल, तर दुसरा मार्ग मगडी रोडवरून जाईल. सध्या हा प्रकल्प 2029 पर्यंत पूर्ण करण्याचे उद्दिष्ट आहे.
दुहेरी-डेकर योजना संपूर्ण कॉरिडॉरपासून 11 किमीपर्यंत कमी करण्यात आली
राज्य सरकार बंगळुरू मेट्रो फेज 3 साठी एंड-टू-एंड डबल डेकर डिझाइनवर जोर देत होते. या मॉडेल अंतर्गत, रस्त्यावरील उड्डाणपूल मेट्रो वायडक्टच्या खाली धावतील, ज्यामुळे दोन्ही वाहतूक प्रणाली एकाच मार्गिकेचा वापर करू शकतील. ही कल्पना अंशतः बेंगळुरूच्या मर्यादित रस्त्यांच्या जागेमुळे आणि जास्त जमीन-अधिग्रहण खर्चामुळे प्रेरित होती. कर्नाटकने सुमारे ₹9,700 कोटी रुपये खर्च अपेक्षित असलेल्या वेगळ्या 37 किलोमीटरच्या दुहेरी मजली रस्त्याच्या घटकाला देखील मंजुरी दिली आहे.
तथापि, केंद्राने संपूर्ण तिसऱ्या टप्प्यातील संरेखनमध्ये अशा बांधकामांच्या बांधकामामुळे होणाऱ्या आर्थिक आणि वाहतुकीच्या परिणामांबाबत चिंता व्यक्त केली. रस्ते उड्डाणपूलांच्या लांब पट्ट्यांमुळे समांतर रस्त्यांच्या पायाभूत सुविधा निर्माण होऊ शकतात का आणि खाजगी-वाहनांच्या अधिक वापरास प्रोत्साहन मिळू शकते का, हे एम. ओ. एच. यू. ए. तपासत आहे. सुरक्षितता, परिचालन व्यवहार्यता आणि आर्थिक लाभांसह मेट्रोच्या प्रवासी संख्येवर होणाऱ्या परिणामाचाही आढावा घेतला जात आहे. त्यामुळे सुधारित टप्पा 3 योजना केवळ निवडक ठिकाणी दुहेरी-मजली संरचना राखून ठेवेल.
सुमारे 11 कि. मी. चे दुहेरी मजली विभाग
मंजूर झालेल्या प्रकल्पात आधीच सुमारे 3 कि. मी. लांबीच्या दुहेरी मजल्यावरील संरचनांचा समावेश आहेः
- कनकपुरा रोड जंक्शनः 1.4 किमी
- कामक्या जंक्शनः 1.6 किमी
प्रमुख वाहतूक अडथळ्यांवर आणखी 8 कि. मी. प्रस्तावित आहे. विचार केल्या जाणाऱ्या ठिकाणांपैकी गोरागुंतेपाल्या हे एक आहे. गोरागुंतेपाल्या येथे, बी. एम. आर. सी. एल. एका वेगळ्या व्यवस्थेची तपासणी करत आहे ज्यामध्ये रस्ता कट-अँड-कव्हर विभागातून भूमिगत जाऊ शकतो, तर मेट्रो वायडक्ट त्याच्या वर जातो. यामुळे बंगलोर मेट्रोला मोठ्या पृष्ठभाग-स्तरीय रस्त्यांच्या संरचनेची आवश्यकता न पडता व्यस्त जंक्शन ओलांडणे शक्य होईल.
प्रकल्पाने यापूर्वीच अनेक टप्पे गमावले आहेत
बंगळुरू मेट्रोच्या तिसऱ्या टप्प्यातील विलंब ही एक मोठी चिंता बनली आहे कारण बंगळुरूला मोठ्या प्रमाणात रहदारी आणि सार्वजनिक वाहतुकीच्या वाढत्या मागणीचा सामना करावा लागत आहे. कर्नाटक सरकारने नोव्हेंबर 2022 मध्ये दोन तिसऱ्या टप्प्यातील मार्गिकांना मंजुरी दिली. केंद्राने सुमारे दोन वर्षांनंतर ऑगस्ट 2024 मध्ये या प्रकल्पाला मंजुरी दिली. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी ऑगस्ट 10, 2025 रोजी ऑरेंज लाइनची पायाभरणी केली.
तथापि, पायाभरणी समारंभानंतर एक वर्षाहून अधिक काळानंतर, बी. एम. आर. सी. एल. अजूनही नवीन नागरी कामांसाठी निविदा मागवण्याची तयारी करत आहे. बी. एम. आर. सी. एल. जानेवारी 2026 मध्ये आमंत्रित केलेल्या निविदांसह पुढे जाऊ शकली नाही कारण सरकारने दुहेरी-मजली रचना बदलली. राज्य सरकारला आता आणखी विलंब रोखायचा आहे. अधिकाऱ्यांनी सांगितले की बी. एम. आर. सी. एल. ने तिसऱ्या टप्प्यासाठी शेवट ते शेवटपर्यंतची दुहेरी-डेकर योजना रद्द केली कारण रचना चर्चा सुरू ठेवल्यास प्रकल्पाचा खर्च वाढू शकतो आणि तो पूर्ण होण्यास विलंब होऊ शकतो.
हेब्बल-सरजापूर मेट्रोबाबतही असेच प्रश्न
दुहेरी आराखडा केवळ तिसऱ्या टप्प्यापुरता मर्यादित नाही. प्रस्तावित 37 कि. मी. लांबीच्या हेब्बल-सरजापूर मेट्रो मार्गिकेसाठी बी. एम. आर. सी. एल. अंतिम ते अंतिम दुहेरी आराखड्यावरही विचार करत आहे. बी. एम. आर. सी. एल. ने आय. आय. टी. रुडकीला प्रस्ताव अभ्यासण्यास सांगितले आहे. या मार्गिकेचा सुधारित खर्च अंदाजे ₹25,999 कोटी रुपये आहे.
बंगळुरू मेट्रो फेज 3 दुहेरी-डेकर रचनेबद्दलच्या केंद्राच्या चिंतेचा परिणाम भविष्यातील मेट्रो मार्गिकांसाठी बंगळुरूच्या दुहेरी-डेकर संरचनांच्या योजनेवर देखील होऊ शकतो.
हेही वाचाः बंगळुरू मेट्रो अल्स्टॉमच्या एआय-इंटिग्रेटेड सीबीटीसी प्रणालीने सुसज्ज होणार